विछोड: दुई किनारको कहिल्यै नमेटिने दूरी

म आज यो पुरानो चौतारीमा बसेर पर क्षितिजतिर हेरिरहेको छु, जहाँ आकाश र धर्ती मिल्न खोजेजस्तो देखिन्छन्, तर वास्तवमा उनीहरू कहिल्यै मिल्दैनन्। हाम्रो कथा पनि त्यस्तै भयो। तिमी र म, एउटै आकाशमुनि, एउटै माटोमा टेकिएका दुई आत्मा, तर आज हाम्रो बीचमा विछोडको यस्तो विशाल पर्खाल ठडिएको छ कि म जतिसुकै जोडले चिच्याए पनि मेरो आवाज तिमीसम्म पुग्दैन। विछोड भनेको के हो? के यो केवल तिमी यो बाटोबाट उता जानु र म यतै रोकिनु मात्र हो? अहँ, विछोड त त्यो विष हो जसलाई मान्छेले हरेक सासमा अलि-अलि गर्दै पिउनुपर्छ। तिमी त गयौ, तर जाँदाजाँदै तिमीले मेरो आधा अस्तित्व पनि साथमै लिएर गयौ। अब म जे छु, त्यो केवल एउटा रित्तो खोक्रो मात्र हुँ। मान्छेहरू भन्छन्, विछोडले प्रेमलाई अझ गाढा बनाउँछ, तर म भन्छु विछोडले त प्रेमलाई एउटा यस्तो घाउ बनाइदिन्छ जो निको हुन त खोज्छ, तर हावा चल्ने बित्तिकै फेरि चहर्याउन थाल्छ।

म सम्झन्छु त्यो अन्तिम साँझ, जब तिमीले मलाई "बिदा" भन्यौ। तिम्रो त्यो एउटा शब्दले मेरो पुरै संसारलाई भूकम्पले जस्तै हल्लाइदिएको थियो। मलाई लागेको थियो, यदि मैले तिम्रो हात बेसरी समातेँ भने तिमीलाई रोक्न सक्नेछु। तर मलाई के थाहा, विछोड त हातहरू छुटेपछि होइन, मनहरू टाढिएपछि नै सुरु भइसकेको हुँदो रहेछ। तिमी मेरो अगाडि उभिएकी थियौ, तैपनि तिमी कति टाढा थियौ! तिम्रो आँखामा अब त्यो पुरानो चमक थिएन, त्यहाँ त केवल एउटा विवशता र अलिकति चिसोपन मात्र थियो। आज यो विछोडको मरुभूमिमा भौँतारिँदा मलाई महसुस भइरहेको छ कि प्रेममा मिलन त केवल एउटा क्षण मात्र रहेछ, साँचो साथी त यो विछोड नै हो। यसले मलाई एकछिन पनि छोड्दैन। म जहाँ जान्छु, यसको छाया मभन्दा अगाडि पुगिसकेको हुन्छ। म जे खान्छु, त्यसमा यो विछोडको तीतोपन मिसिएको हुन्छ। म जे सोच्छु, त्यसको अन्त्य सधैँ तिम्रो अभावमा गएर टुङ्गिन्छ।

विछोडले मान्छेलाई कति धेरै दार्शनिक बनाउँदो रहेछ है? म अचेल रुखबाट झरेका पहेँला पातहरूलाई हेरेर टोलाउँछु। मलाई लाग्छ, ती पातहरू र ममा के नै फरक छ र? ती पनि एउटा हाँगाबाट छुट्टिएर भुइँमा झरेका छन्, र म पनि तिम्रो जीवनको हाँगाबाट चुँडिएर यो शून्यतामा पछारिएको छु। अब न त म फेरि त्यही हाँगामा जोडिन सक्छु, न त यो भुइँको धुलोबाट उम्कन नै सक्छु। यो विछोडको सबैभन्दा ठूलो सजाय भनेको 'सम्झना' हो। यदि मान्छेले विछोडसँगै सबै यादहरू पनि गुमाउन सक्ने भए, यो संसार कति शान्त हुन्थ्यो होला! तर प्रकृति कति क्रूर छ, यसले मान्छेलाई शरीर त टाढा लगिदिन्छ, तर यादहरूलाई भने झन् गाढा बनाएर मुटुको भित्तामा टाँसिदिन्छ। म आँखा चिम्लन्छु—तिमी छौ। म आँखा खोल्छु—तिमी छैनौ। यो 'हुनु' र 'नहुनु' को बीचमा जुन रिक्तता छ, त्यही नै मेरो विछोड हो।

कहिलेकाहीँ मलाई आफैँसँग रिस उठ्छ। म किन अझै पनि तिम्रो बाटो हेरिरहेको छु? मलाई थाहा छ, तिमी अब अर्कैको संसारको उज्यालो भइसकेका छौ। तिम्रा सपनाहरूमा अब मेरो कुनै स्थान छैन। तर यो मन कति जिद्दी छ, यसले अझै पनि कुनै चमत्कारको आशा गरिरहन्छ। मलाई लाग्छ, कुनै दिन अचानक मेरो फोन बज्नेछ र त्यहाँ तिम्रो नाम देखिनेछ। मलाई लाग्छ, कुनै दिन म यो गल्लीमा हिँड्दै गर्दा तिमी अचानक मेरो अगाडि झुल्किनेछौ र भन्नेछौ— "सबै कुरा एउटा ठट्टा मात्र थियो, म कतै गएकै थिइनँ।" तर यो केवल एउटा पागल प्रेमीको कोरा कल्पना मात्र हो। विछोडको वास्तविकता त यो चिसो भुइँ जस्तै कठोर छ। तिमी गयौ, र तिमीसँगै मेरा सबै रङ्गीन दिनहरू पनि गए। अब यहाँ केवल यो धमिलो साँझ र एउटा कहिल्यै ननिभ्ने छटपटी मात्र बाँकी छ।

विछोडमा मान्छेले आफूलाई मात्र गुमाउँदैन, उसले त पुरै भविष्यलाई गुमाउँछ। हामीले सँगै बसेर बुनेका ती साना-साना योजनाहरू—त्यो पहाडको चुचुरोमा जाने कुरा, त्यो सानो घर बनाउने सपना, ती सबै अहिले स्मृतिको चिहानमा पुरिएका छन्। मलाई अचेल कुनै नयाँ काम सुरु गर्न पनि मन लाग्दैन। मलाई लाग्छ, यदि तिमी नै छैनौ भने यो सबै सफलताको के अर्थ? कसका लागि म यो सबै गरूँ? विछोडले मान्छेको महत्वाकांक्षालाई मारिदिँदो रहेछ। म अब केवल समय काटिरहेको छु। दिन सकिन्छ, रात आउँछ। रात सकिन्छ, फेरि अर्को उस्तै रित्तो दिन सुरु हुन्छ। यो चक्र कति निरस र कति पीडादायी छ, त्यो मलाई मात्र थाहा छ। म भीडमा जान्छु, मान्छेहरूसँग हाँस्छु, कुरा गर्छु, तर मेरो भित्रको एउटा कुना सधैँ रोइरहेको हुन्छ। त्यो कुना केवल तिम्रो लागि मात्र आरक्षित छ, र त्यहाँ यो विछोडले राज गरिरहेको छ।

कति पटक मलाई लाग्छ कि विछोडको यो पीडालाई कुनै संगीतमा ढाकूँ, वा कुनै कवितामा कोरुँ। तर शब्दहरू कति साना र कति कमजोर हुँदा रहेछन्! विछोडको यो विशालतालाई शब्दको एउटा सानो पिँजडामा कसरी थुन्न सकिन्छ र? जब मुटु च्यातिएको हुन्छ, तब निस्कने आवाज कुनै संगीत हुँदैन, त्यो त केवल एउटा चीत्कार मात्र हुन्छ। मलाई अचेल प्रेम गर्ने मान्छेहरू देख्दा दया लाग्छ। उनीहरू कति खुसी छन्, उनीहरूलाई थाहा छैन कि भोलि विछोडको एउटै लहरले उनीहरूको यो बालुवाको दरबारलाई कसरी सधैँका लागि बगाएर लैजानेछ। प्रेम त केवल विछोडको तयारी मात्र रहेछ। हामी जति गहिरो प्रेम गर्छौँ, विछोडको घाउ त्यति नै गहिरो हुन्छ। यदि मलाई थाहा हुन्थ्यो कि अन्त्यमा यसरी नै एक्लो हुनुपर्नेछ, सायद म कहिल्यै तिम्रो नजिक आउने थिइनँ होला। तर फेरि सोच्छु, तिम्रो त्यो छोटो साथका लागि म यो जुनीभरिको विछोड सहन पनि तयार छु।

विछोडले मलाई एउटा कुरा भने राम्ररी सिकायो—कि मान्छेको मन कति धेरै सहनशील हुँदो रहेछ। मलाई लाग्थ्यो तिमी बिना म एक पल पनि बाँच्न सक्दिनँ। तर हेर, म अझै बाँचिरहेको छु। म सास फेरिरहेको छु, मेरो मुटु धड्किरहेको छ। तर यो बाँच्नु र मर्नुमा के नै फरक छ र? म एउटा यस्तो दियो हुँ जसमा तेल सकिएको छ, तर बत्ती अझै निभेको छैन। यो निभ्न बाँकी रहेको लो (Flame) नै मेरो विछोड हो। म सधैँ यही दोसाँधमा छु। म न त तिमीलाई पुरै बिर्सन सक्छु, न त तिमीलाई पुरै पाउन नै सक्छु। म केवल तिम्रो अभावको यो न्यानोपनमा आफूलाई सेकाइरहेको छु। विछोडले मान्छेलाई यति धेरै एक्लो बनाइदिन्छ कि उसलाई आफ्नै छाया पनि अर्को मान्छे जस्तो लाग्न थाल्छ।

कहिलेकाहीँ म मन्दिर जान्छु र ईश्वरसँग सोध्छु— "तपाईँले किन यस्तो विछोड बनाउनुभयो? यदि मिलाउनु नै थिएन भने किन भेट गराउनुभयो?" तर ईश्वर सधैँ मौन हुनुहुन्छ। सायद उहाँलाई पनि विछोडको पीडा थाहा छैन, वा सायद उहाँ पनि यो खेल हेरेर रमाइरहनुभएको छ। यो संसारमा कति धेरै प्रेमीहरू होलान् जो आज म जस्तै विछोडको आगोमा जलिरहेका होलान्। हामी सबैको एउटै कथा छ—एउटा मिलन, धेरै सपना र एउटा अनन्त विछोड। यो विछोडको गीत कहिल्यै पुरानो हुँदैन। यो सधैँ ताजा रहन्छ, सधैँ नमीठो रहन्छ। मलाई अचेल जून हेर्न पनि मन लाग्दैन। जूनलाई देख्दा मलाई तिम्रो अनुहार सम्झना आउँछ, र त्यो चिसो प्रकाशले मेरो मुटुमा झन् बढी जलन पैदा गर्छ।

म अब यो चौतारीबाट उठ्छु र बिस्तारै आफ्नो रित्तो घरतिर लाग्छु। बाटोमा धेरै मान्छेहरू भेटिनेछन्, तर कोही पनि तिमी जस्तो हुनेछैन। मेरो घरको ढोका खोल्दा मलाई कसैले पनि "आउनुभयो?" भनेर सोध्ने छैन। त्यहाँ केवल एउटा निस्तब्धता हुनेछ, जसले मलाई अङ्गालो हाल्नेछ। त्यो निस्तब्धता नै मेरो नयाँ जीवनसाथी हो। विछोडको यो यात्रा अझै कति लामो छ, मलाई थाहा छैन। तर म हिँडिरहनेछु। सायद कुनै दिन, कुनै अर्को जुनीमा, वा सायद मृत्युपछिको कुनै संसारमा हाम्रो फेरि भेट होला। त्यतिबेला म तिमीसँग सोध्नेछु— "के तिमीलाई पनि विछोडले यसरी नै पोल्थ्यो?" तर अहिलेका लागि भने, म यो दूरीलाई नै आफ्नो भाग्य मानेर बाँच्नेछु।

विछोड केवल एउटा शब्द होइन, यो त मेरो पुरै जीवनको एउटा नमीठो सारांश हो। तिमी टाढा छौ, र म यहाँ छु। हाम्रो बीचमा यो जमिन छ, यो पहाड छ, यो समुद्र छ। तर सबैभन्दा ठूलो कुरा, हाम्रो बीचमा यो 'विछोड' छ, जसलाई मेटाउन अब यो संसारको कुनै पनि शक्तिले सक्दैन।

अलविदा... भन्न त मन छैन, तर विछोडको यो अन्तिम चरणमा बिदा मागेरै हिँड्नु पर्ने रहेछ। तिमी जहाँ छौ, खुसी रहनु। मेरो यो विछोडको आगोले तिमीलाई कहिल्यै नछोओस्। म एक्लै जलिरहनेछु, तिम्रो यादको यो पवित्र डढेलोमा।