मोह: एउटा आत्मघाती भ्रमको अवसान

 

मैले आजसम्म जसलाई प्रेम सम्झिएर आफ्नो मुटुको रगतले सिँचेँ, त्यो त वास्तवमा एउटा विषालु लहरा रहेछ। कस्तो विडम्बना है? मान्छेले आफ्नो विनाशलाई पनि कति सुन्दर नाम दिँदो रहेछ। म वर्षौँसम्म एउटा भ्रमको खेती गरिरहेँ र सोचेँ कि म संसारकै सबैभन्दा महान् प्रेमी हुँ। तर आज जब यो भ्रमको पर्दा च्यातिएको छ, मलाई आफ्नै लाचारी देखेर घृणा लागेर आउँछ। मैले तिमीलाई प्रेम गरेको थिइनँ, म त केवल तिमीसँग जोडिएको मेरो आफ्नै 'अहं' र 'आसक्ति' को दास बनेको रहेछु। यो प्रेम थिएन, यो त 'मोह' थियो— एउटा यस्तो अन्धो मोह, जसले मलाई मेरै अस्तित्व बिर्सन बाध्य बनायो। मैले तिमीलाई एउटा मान्छेको रूपमा कहिल्यै देखिनँ, मैले त तिमीलाई आफ्नो इच्छा पूर्ति गर्ने एउटा माध्यम र मेरो मानसिक तड्पनको एउटा केन्द्रबिन्दु मात्र बनाएँ। यो महसुस हुनु संसारकै सबैभन्दा पीडादायी अनुभव रहेछ कि तपाईंले जसका लागि आफ्नो जिन्दगी दाउमा लगाउनुभयो, त्यो त केवल तपाईंको मस्तिष्कले सिर्जना गरेको एउटा झुटो प्रतिविम्ब मात्र थियो।

म सम्झन्छु ती दिनहरू, जब तिम्रो एउटा सानो बेवास्ताले मलाई मर्नु न बाँच्नु बनाउँथ्यो। म तिम्रो पछि यसरी कुदिरहेको हुन्थेँ, मानौँ तिमी नै मेरो जीवनको एक मात्र अक्सिजन हौ। मलाई लाग्थ्यो, तिमी बिना मेरो कुनै अर्थ छैन। तर यो त मेरो आत्माको गरिबी थियो। प्रेमले त स्वतन्त्र बनाउँछ, तर मेरो यो भावनाले मलाई झन् झन् बढी साङ्लोमा बाँध्दै गयो। म तिम्रो हरेक गतिविधिमा आफ्नो नियन्त्रण चाहन्थेँ, तिम्रो हरेक मुस्कानको कारण म मात्र बन्न चाहन्थेँ। यो समर्पण थिएन, यो त एउटा भयानक मानसिक रोग थियो— एउटा यस्तो 'अब्सेसन' (Obsession), जसले प्रेमको पवित्रतालाई नै कलुषित बनाइदियो। मैले तिमीलाई प्रेम गर्छु भन्दै गर्दा वास्तवमा म आफैँलाई एउटा अन्धकारको सुरुङमा धकेलिरहेको रहेछु। मलाई तिम्रो खुसीसँग कुनै सरोकार थिएन, मलाई त केवल तिमी मेरो नजिक भइरहनुपर्छ भन्ने मेरो जिद्दीको मात्र चिन्ता थियो।

कति पटक मैले तिम्रो आँखामा त्यो डर र छटपटी देखेँ, तर मैले त्यसलाई 'प्रेमको प्रभाव' सम्झिएर उपेक्षा गरेँ। म कति स्वार्थी भएको थिएँ! तिम्रो स्वतन्त्रतालाई खुम्च्याउनु र तिमीलाई मेरो इच्छाको परिधिभित्र कैद गर्नु नै मेरो लागि प्रेमको परिभाषा बन्यो। यो मोहले मेरो विवेकलाई यसरी ढाकिदिएको थियो कि मलाई सही र गलतको बीचको फरक नै थाहा हुन छोड्यो। म रातभरि तिम्रा पुराना सन्देशहरू पढ्दै रुन्थेँ, तिम्रा पुराना तस्वीरहरू हेर्दै आफैँलाई पीडा दिन्थेँ। मलाई लाग्थ्यो म कति गहिरो प्रेममा छु, तर वास्तवमा म त केवल आफ्नै दुःखको पूजा गरिरहेको थिएँ। पीडामा पनि एक प्रकारको नशा हुँदो रहेछ, र म त्यो नशाको अम्मली भएको थिएँ। यो प्रेमको उचाइ होइन, यो त मानवीय कमजोरीको सबैभन्दा तल्लो सतह थियो।

मोहले मान्छेलाई कतिसम्म गिर्न बाध्य बनाउँदो रहेछ भन्ने कुराको साक्षी म आफैँ हुँ। मैले आफ्ना साथीहरू छोडेँ, आफ्नो करियर बर्बाद गरेँ, र आफ्नो परिवारको आत्मसम्मानलाई पनि वास्ता गरिनँ। मलाई लाग्थ्यो, तिमीलाई पाउनु नै मेरो जीवनको अन्तिम गन्तव्य हो। तर तिमीलाई पाउनु भनेको के हो? एउटा जिउँदो मान्छेलाई आफ्नो पेवा सम्झिनु? कसैको भावनालाई आफ्नो बसमा राख्न खोज्नु? आज म बुझ्दै छु कि साँचो प्रेममा त 'पाउनु' र 'गुमाउनु' भन्ने शब्दकै कुनै अर्थ हुँदैन। जहाँ स्वार्थ सकिन्छ, त्यहाँबाट मात्र प्रेम सुरु हुन्छ। तर मेरो भित्र त स्वार्थको एउटा विशाल पहाड ठडिएको थियो। म तिमीलाई होइन, तिमीबाट मिल्ने त्यो 'अटेन्सन' र त्यो 'महत्त्व' लाई प्रेम गरिरहेको रहेछु। जब तिमीले मलाई महत्त्व दिन छोड्यौ, मेरो प्रेम तुरुन्तै क्रोध र प्रतिशोधमा बदलियो। के प्रेम कहिल्यै घृणामा बदलिन्छ र? अहँ, कहिल्यै बदलिँदैन। यदि मेरो भावना घृणामा बदलियो भने, यसको अर्थ साफ छ— त्यो कहिल्यै प्रेम थिएकै थिएन। त्यो त केवल मेरो अहंकारको एउटा विस्तारित रूप मात्र थियो।

यो मोहको जालो कति कसिलो हुन्छ! यसले मान्छेलाई आफ्नै गल्तीहरूमा पनि गर्व गर्न सिकाउँछ। मलाई लाग्थ्यो, म तिम्रो लागि जति तड्पिन्छु, त्यति नै म ठूलो प्रेमी हुँ। तर तड्पिनु त कमजोरी हो। अरूको पछि लागेर आफ्नो आत्मसम्मान बेच्नु त लाचारी हो। मैले प्रेमको नाममा केवल आफ्नो कायरता प्रदर्शन गरेँ। मलाई डर लाग्थ्यो कि यदि तिमी मेरो जीवनबाट गयौ भने म रित्तो हुनेछु। तर वास्तविकता त यो थियो कि म पहिले नै रित्तो थिएँ, र त्यही रिक्तता भर्नका लागि म तिम्रो सहारा खोजिरहेको थिएँ। एउटा रित्तो मान्छेले अर्कोलाई के नै दिन सक्छ र? केवल आफ्नो रिक्तता र आफ्नो अशान्ति। मैले तिम्रो जीवनमा पनि अशान्ति मात्रै भरेँ। प्रेमले त सितलता दिनुपर्ने थियो, तर मेरो आसक्तिले त डढेलो मात्रै लगायो।

आज म यो एकान्तमा बसेर आफैँसँग संवाद गरिरहेको छु। मलाई लाग्छ, म एउटा लामो र भयानक सपनाबाट भर्खरै बिउँझिएको छु। मेरो अगाडि अब तिम्रो त्यो काल्पनिक प्रतिमा छैन। अब म तिमीलाई एउटा स्वतन्त्र मान्छेको रूपमा देख्न सक्छु, जसको आफ्नै संसार छ, आफ्नै खुसी छ र आफ्नै छनोट छ। र अचम्मको कुरा, जब मैले तिमीलाई आफ्नो अधिकारबाट मुक्त गरेँ, तब मात्र मैले आफूलाई पनि मुक्त भएको महसुस गरेँ। यो मोहको बन्धन त दुवैतिरबाट कसिलो हुने रहेछ। तिमीलाई बाँध्न खोज्दा म आफैँ पनि त बाँधिएको थिएँ। म अब तिम्रो गल्ती खोज्दिनँ, म अब समयलाई दोष दिन्नँ। म त केवल आफ्नो भित्रको त्यो अन्धकारलाई हेरिरहेछु, जसले मलाई वर्षौँसम्म ठग्यो।

यो चेतना कति ढिलो आयो! तर सायद, चेतना आउनका लागि एउटा ठूलो धक्काकै आवश्यकता पर्दो रहेछ। मलाई लाग्थ्यो मेरो मुटु टुक्रिएको छ, तर आज मलाई लाग्दै छ कि मेरो मुटु होइन, मेरो भ्रमको पर्खाल टुक्रिएको हो। र यो टुक्रिनु आवश्यक थियो। एउटा नयाँ र साँचो मान्छे जन्मिनका लागि पुरानो र झुटो 'म' मर्नु नै पर्थ्यो। म अब तिमीलाई सम्झेर रुन्नँ। म अब तिम्रो यादमा कविता कोर्दिनँ। किनकि ती सबै नाटकहरू अब समाप्त भइसके। म अब केवल शान्त हुन चाहन्छु। म आफ्नो यो आत्मालाई, जसलाई मैले यो मोहको आगोमा धेरै जलाएँ, अब थोरै भए पनि सितलता दिन चाहन्छु।

मान्छेहरू प्रेमको नाममा कति धेरै अपराध गर्छन्, कति धेरै झुट बोल्छन्। उनीहरू भन्छन् "म तिम्रो लागि मर्न सक्छु", तर वास्तवमा उनीहरू अरूका लागि बाँच्न पनि जान्दैनन्। म पनि त्यस्तै थिएँ। मलाई लाग्थ्यो म तिम्रो लागि सबथोक त्याग्न सक्छु। तर मैले के त्यागेँ? मैले केवल आफ्नो विवेक त्यागेँ, मैले आफ्नो मर्यादा त्यागेँ। यो त्याग होइन, यो त पतन हो। साँचो प्रेमले त मान्छेलाई उठाउनुपर्ने थियो, उसलाई झन् असल बनाउनुपर्ने थियो। तर म त झन् बढी संकीर्ण, झन् बढी ईर्ष्यालु र झन् बढी हिंस्रक बन्दै गएँ। यो मोहको सबैभन्दा डरलाग्दो पक्ष नै यही हो— यसले तपाईँलाई थाहै नदिई एउटा राक्षस बनाइदिन्छ, र तपाईँ सोच्नुहुन्छ कि तपाईँ एउटा भक्त हुनुहुन्छ।

मैले तिमीलाई दिएको त्यो पीडाको लागि आज मलाई कुनै माफी माग्नु छैन। किनकि माफीले ती घाउहरू भरिँदैनन् जुन मैले तिम्रो आत्मामा कोरेको छु। म त केवल यो स्वीकार गर्न चाहन्छु कि म गलत थिएँ। मेरो 'प्रेम' एउटा भ्रम थियो, मेरो 'समर्पण' एउटा व्यापार थियो र मेरो 'आँसु' केवल सहानुभूति बटुल्ने एउटा हतियार थियो। यो तितो सत्यलाई स्वीकार गर्नु नै मेरो लागि आजको सबैभन्दा ठूलो प्रायश्चित हो। मलाई अब तिम्रो साथ चाहिएको छैन, मलाई अब तिम्रो स्पर्शको याद पनि गर्नु छैन। म त केवल यो 'मोह' बाट पूर्ण रूपमा मुक्त हुन चाहन्छु। मलाई आफ्नै आकाशमा उड्नु छ, जहाँ कसैको प्रतीक्षा नहोस्, जहाँ कसैको गुनासो नहोस्।

कस्तो अचम्मको कुरा, जब म यो कुरा स्वीकार गर्दै छु, मलाई कस्तो हलुका महसुस भइरहेको छ। वर्षौँदेखि मेरो छातीमा रहेको त्यो गह्रौँ ढुङ्गा अब हटेको जस्तो लाग्छ। म अब हावाको झोक्कासँगै हाँस्न सक्छु, म अब फूलहरूसँग कुरा गर्न सक्छु, र म अब अरूको खुसीमा साँचो खुसी महसुस गर्न सक्छु। मेरो आत्माको यो यात्रा 'मोह' बाट 'मुक्ति' तिरको यात्रा हो। मलाई थाहा छ, बाटो अझै लामो छ। पुराना यादहरूले कहिलेकाहीँ फेरि झस्काउन सक्छन्। त्यो पुरानो 'अब्सेसन' ले फेरि आफ्नो टाउको उठाउन खोज्न सक्छ। तर अब म सतर्क छु। मलाई थाहा छ कि त्यो केवल एउटा छाया हो, र छायाको कुनै वास्तविक शक्ति हुँदैन।

म अब कसैलाई पनि त्यसरी प्रेम गर्दिनँ, जसरी मैले तिमीलाई गरेँ। किनकि त्यो प्रेम नै थिएन। अब म कसैलाई प्रेम गर्छु भने, म उसलाई एउटा स्वतन्त्र अस्तित्वको रूपमा प्रेम गर्नेछु। म उसलाई आफ्नो रिक्तता भर्ने साधन बनाउने छैन। म उसलाई आफ्नो जिद्दीको सिकार बनाउने छैन। म अब प्रेममा 'म' लाई होइन, 'उसलाई' देख्नेछु। र यदि त्यो सम्भव छैन भने, म एक्लै बस्न तयार छु। किनकि यो स्वार्थी मोहमा पर्नुभन्दा त एक्लोपनको शून्यता नै हजार गुणा उत्तम छ। मेरो आत्माले अब अर्को भ्रम खप्न सक्दैन।

अन्तमा, म यो पुरानो अध्यायलाई यहीँ बन्द गर्छु। तिमी जहाँ छौ, खुसी होऊ। तिम्रो खुसीमा अब मेरो कुनै हिस्सेदारी छैन, र मेरो दुःखमा पनि तिम्रो कुनै जिम्मेवारी छैन। हामी दुईवटा फरक रेखाहरू हौँ, जो एक समयमा एउटा बिन्दुमा जोडिएका थियौँ, तर अब हाम्रो बाटो फरक छ। यो मोहको अन्त्य नै मेरो नयाँ जीवनको सुरुवात हो। मैले आफूलाई चिनेँ, मैले आफ्नो भ्रमलाई चिनेँ, र मैले यो संसारको सबैभन्दा ठूलो सत्यलाई बुझेँ— कि प्रेमले कहिल्यै दुखाउँदैन, दुखाउने त केवल हाम्रो आसक्ति र हाम्रो मोहले मात्र हो। म अब यो 'मोह' बाट बिदा लिन्छु। म अब आफ्नै शान्तिमा हराउन चाहन्छु।

यही नै मेरो अन्तिम शब्द हो। यही नै मेरो मुक्ति हो।