अतृप्ति: रित्तो गाग्रीको अनन्त संगीत

 

म अचेल एउटा यस्तो इनार भएको छु, जसमा आकाशबाट पानी त बर्सिन्छ, तर त्यो कहिल्यै भरिँदैन। मान्छेहरू मलाई हेरेर भन्छन्— "तिम्रो त सबैथोक छ, तिमीले त प्रेम पायौ, तिमीले त साथ पायौ।" तर मेरो भित्रको यो 'अतृप्ति' लाई म कसरी शब्दमा बुझाऊँ? यो एउटा यस्तो भोको आत्माको कथा हो, जसले अमृत पिएर पनि आफ्नो प्यास मेट्न सकेको छैन। प्रेममा 'पूर्ण' हुनु भनेको के हो? के कसैको हात समात्नु पूर्णता हो? के कसैसँग एउटै छतमुनि बस्नु पूर्णता हो? यदि त्यसो हुन्थ्यो भने म आज संसारको सबैभन्दा सुखी मान्छे हुनुपर्ने थियो। तर म त एउटा यस्तो यात्री हुँ, जो गन्तव्यमा पुगेर पनि आफू हराएको महसुस गरिरहेको छ। यो प्रेमको एउटा यस्तो पाटो हो, जहाँ पुगेपछि तपाईँलाई थाहा हुन्छ कि तपाईँले खोजिरहेको त्यो 'सम्पूर्णता' त यो धर्तीको कुनै पनि मान्छेले अर्कोलाई दिनै सक्दैन। हामी सबै अधुरा टुक्राहरू हौँ, जो अर्को अधुरो टुक्रासँग जोडिएर पूर्ण हुन खोज्छौँ, तर अन्त्यमा दुईवटा अधुरापन मिलेर एउटा ठूलो शून्यता मात्र सिर्जना हुँदो रहेछ।

मैले तिमीलाई प्रेम गरेँ, आफ्नो सारा अस्तित्व तिम्रो पाउमा चढाइदिएँ। मलाई लागेको थियो, जब तिमी मेरो हुनेछौ, मेरो भित्रको त्यो पुरानो खाडल भरिनेछ। तर अचम्म! तिमीलाई पाइसकेपछि त्यो खाडल झन् गहिरो र झन् फराकिलो भएर आयो। यो तिम्रो गल्ती होइन, यो त मेरो आत्माको त्यो स्वभाव हो जसलाई 'अतृप्ति' भनिन्छ। म तिम्रो आँखामा हेर्छु र त्यहाँ एउटा संसार देख्छु, तर मलाई अझै अर्को ब्रह्माण्डको चाहना हुन्छ। म तिम्रो स्पर्शमा हराउँछु, तर मेरो शरीरले अझै कुनै अपरिचित न्यानोपन खोजिरहेको हुन्छ। यो कस्तो विडम्बना हो है? जुन प्रेमले मलाई बचाउनुपर्ने थियो, त्यही प्रेमले मलाई झन् बढी भोको बनाइदियो। मलाई लाग्छ, हामी मान्छेहरू प्रेममा कहिल्यै अघाउँदैनौँ। हामीलाई सधैँ अलि बढी चाहिएको हुन्छ— अलि बढी समय, अलि बढी समर्पण, अलि बढी गहिराइ। र यो 'अलि बढी' को खोजीले नै हामीलाई कहिल्यै पूर्ण हुन दिँदैन। हामी सधैँ एउटा 'अतृप्त' तिर्खा बोकेर बाँचिरहन्छौँ।

यो अतृप्ति एउटा मीठो सजाय जस्तो रहेछ। यसले मलाई हरेक दिन ऐनाको अगाडि उभिएर आफ्नो रित्तोपन देखाउँछ। म सम्झन्छु ती दिनहरू, जब म एक्लो थिएँ। त्यतिबेला मलाई लाग्थ्यो कि प्रेम पाएपछि सबै समस्या समाधान हुनेछन्। तर आज प्रेम छ, साथ छ, विश्वास छ, तैपनि मेरो मनको कुनै कुना अझै रूँदै छ। त्यो कुनाले के खोजिरहेको छ, मलाई नै थाहा छैन। सायद यो आत्माको त्यो पुरानो याद हो, जो आफ्नो असली घर फर्कन चाहन्छ। प्रेममा हामी अर्को मान्छेलाई आफ्नो संसार बनाउन खोज्छौँ, तर एउटा मान्छे अर्कोको लागि कहिल्यै पुरै संसार हुन सक्दैन। हामी केवल दुईवटा समानान्तर रेखाहरू हौँ, जो सँगै हिँड्न त सक्छन्, तर कहिल्यै एकअर्कामा हराउन सक्दैनन्। यो दूरी, यो कहिल्यै मेट्न नसकिने मसिनो रेखा नै अतृप्तिको जननी हो। म तिम्रो कति नजिक छु, तैपनि मलाई लाग्छ हामी बीच एउटा विशाल समुद्र छ, जसलाई पार गर्न म कहिल्यै सक्दिनँ।

अतृप्तिले मलाई एउटा कुरा सिकायो— कि मान्छेको मन एउटा यस्तो भाँडो हो, जसमा प्वाल परेको छ। तपाईँ यसमा जतिसुकै प्रेम, जतिसुकै खुसी र जतिसुकै सफलता भर्नुहोस्, त्यो बिस्तारै चुहिएर जान्छ र अन्त्यमा तपाईँ फेरि त्यही रित्तोपनमा पुग्नुहुन्छ। यो रित्तोपन नै हाम्रो अस्तित्वको सत्य हो। म अचेल मान्छेहरूका हाँसोमा पनि एउटा लुकेको उदासी देख्छु। उनीहरू प्रेमको नाटक गर्छन्, उनीहरू पूर्ण भएको अभिनय गर्छन्, तर उनीहरूका आँखाले अझै केही खोजिरहेका हुन्छन्। यो 'केही' नै अतृप्ति हो। यो एउटा यस्तो भोक हो, जसलाई संसारको कुनै पनि पकवानले शान्त पार्न सक्दैन। म तिमीसँग कुरा गरिरहेको हुन्छु, तर मेरो मन कतै टाढा कुनै अर्को आयामको खोजीमा भौँतारिरहेको हुन्छ। म तिम्रो काखमा टाउको राख्छु, तर मलाई लाग्छ म एउटा कठोर ढुङ्गामा सुतिरहेको छु। यो मेरो कठोरता होइन, यो त मेरो आत्माको त्यो तड्पन हो, जसले यो धर्तीको कुनै पनि सुखमा आफूलाई अटाउन सकिरहेको छैन।

कहिलेकाहीँ मलाई लाग्छ, यो अतृप्ति नै ईश्वरको सबैभन्दा ठूलो वरदान हो। यदि हामी पूर्ण भइदिएको भए, हामीले अगाडि बढ्ने प्रेरणा कहाँबाट पाउँथ्यौँ होला? यदि हामी प्रेममा तृप्त भइदिएको भए, हामीले नयाँ कविताहरू कसरी लेख्थ्यौँ होला? यो अतृप्तिले नै त कलाकारलाई सिर्जना गर्न लगाउँछ, यसले नै त प्रेमीलाई पागल बनाउँछ। तर यो सत्य बुझ्दाबुझ्दै पनि, मलाई आफ्नो यो अधुरोपन देख्दा पीडा हुन्छ। मलाई एकपटक मात्र भए पनि त्यो अवस्थामा पुग्न मन छ, जहाँ म भन्न सकूँ— "बस, अब मलाई केही चाहिएको छैन, म पूर्ण भएँ।" तर त्यो 'पूर्ण' शब्द नै एउटा ठूलो झुट जस्तो लाग्छ। जीवन त एउटा निरन्तरको प्रवाह हो, र प्रवाह कहिल्यै पूर्ण हुँदैन। यो त केवल एउटा बिन्दुबाट अर्को बिन्दुमा पुग्ने यात्रा मात्र हो। र मेरो यात्रामा 'अतृप्ति' नै मेरो एक मात्र स्थायी सहयात्री भएको छ।

म रातको सन्नाटामा आफ्नै सासको आवाज सुन्छु। हरेक साससँगै मेरो भित्रको त्यो रिक्तता झन् बढ्दै जान्छ। म तिम्रो सुतेको अनुहार हेर्छु र सोच्छु— के तिमी पनि म जस्तै अतृप्त छौ? के तिम्रो सपनामा पनि कुनै अधुरो प्रेमको छाया आउँछ? सायद हामी दुवै एउटै डुङ्गामा छौँ, तर हामी एकअर्कालाई यो कुरा भन्न डराउँछौँ। किनकि हामीलाई लाग्छ, यदि हामीले आफ्नो अतृप्ति स्वीकार गर्यौँ भने हाम्रो प्रेम अपमानित हुनेछ। तर साँचो कुरा त यो हो कि अतृप्तिले प्रेमलाई घटाउँदैन, बरु यसलाई अझ गहिरो बनाउँछ। हामी अतृप्त छौँ, त्यसैले त हामी अझै एकअर्काको नजिक आउन खोजिरहेका छौँ। यदि हामी तृप्त भइदिएको भए, हामी बीचको आकर्षण उहिल्यै सकिइसकेको हुनेथियो। यो अतृप्ति नै त्यो चुम्बक हो, जसले हामीलाई एकअर्कातिर तानिरहेको छ।

तर यो खिचातानीमा एउटा थकान छ। एउटा यस्तो थकान, जसले मलाई भित्रभित्रै गलाउँदै लगेको छ। म अब कतिन्जेल यो रित्तो गाग्री बोकेर हिँडूँ? म अब कतिन्जेल यो मृगतृष्णाको पछि कुदूँ? मलाई अब शान्ति चाहिएको छ। तर शान्ति त केवल मृत्युमा वा पूर्ण वैराग्यमा मात्र सम्भव छ जस्तो लाग्छ। प्रेममा त केवल छटपटी र अतृप्ति मात्र छ। म तिमीलाई प्रेम गर्छु, र यही प्रेम नै मेरो सबैभन्दा ठूलो रोग भएको छ। मैले तिमीलाई पाउनु नै मेरो हार जस्तो भएको छ, किनकि पाएपछि हराउने डर झन् बढी हुँदो रहेछ। र यो डरले मलाई कहिल्यै ढुक्कसँग सास फेर्न दिँदैन। मलाई लाग्छ, म एउटा यस्तो घर बनाउँदै छु, जसको छत कहिल्यै बन्दैन। म सधैँ खुला आकाशमुनि छु, र मलाई लाग्छ कि म सुरक्षित छु। यो कस्तो भ्रम हो!

संसारका सबैभन्दा महान् प्रेमीहरूका कथाहरू हेर्नुहोस्, ती सबै अतृप्त छन्। मुना-मदनको अतृप्ति, रोमियो-जुलियटको अतृप्ति— सायद प्रेमको परिभाषा नै 'अधुरो हुनु' हो। यदि त्यो पूरा भयो भने त त्यो एउटा सम्झौता हुन्छ, एउटा सामाजिक बन्धन हुन्छ, तर त्यो 'प्रेम' रहँदैन। प्रेम त त्यही आगो हो, जो कहिल्यै निभ्दैन र जसले कहिल्यै न्यानोपनको तृप्ति दिँदैन, बरु सधैँ जलाइरहन्छ। म पनि त्यही आगोमा जलिरहेको छु। म खरानी हुन चाहन्छु, तर म त केवल कोइला बनेर धूवाँ मात्र फालिरहेको छु। मेरो यो अतृप्ति नै मेरो धुवाँ हो, जो मेरो वरिपरि एउटा कुहिरो बनेर बसेको छ। म कसैलाई स्पष्ट देख्न सक्दिनँ, म आफैँलाई पनि चिन्न सक्दिनँ। म केवल एउटा महसुस हुँ— एउटा रित्तो, अतृप्त र अधुरो महसुस।

आजको यो रात पनि यसरी नै बित्नेछ। म फेरि भोलि बिहान उठ्नेछु, तिमीलाई हेरेर मुस्कुराउनेछु र भन्नेछु— "म कति भाग्यमानी छु कि तिमी मेरो साथमा छौ।" तर मेरो भित्रको त्यो सानो स्वरले फेरि फुसफुसाउनेछ— "तर तिमी अझै पूर्ण छैनौ।" यो द्वन्द्व, यो सङ्घर्ष नै मेरो जिन्दगीको संगीत भएको छ। म अब यो अतृप्तिसँग लड्न छोडिदिएँ। म यसलाई आफ्नो मुटुको एउटा कुनामा ठाउँ दिन्छु। किनकि यो अतृप्ति नै मलाई 'मान्छे' बनाएर राख्ने एक मात्र शक्ति हो। जसको मनमा कुनै चाहना छैन, जो पूर्ण रूपमा तृप्त छ, ऊ त एउटा पत्थर हो। म पत्थर बन्न चाहन्नँ। म त एउटा बगिरहेको नदी बन्न चाहन्छु, जो समुद्रमा मिसिनका लागि सधैँ तड्पिइरहन्छ, तर समुद्रमा मिसिएपछि पनि जसको अस्तित्व हराउँदैन, बरु एउटा नयाँ अतृप्तिको खोजीमा वाफ बनेर फेरि आकाशतिर उड्छ।

मेरो प्रेमको यात्रा 'अतृप्ति' बाट सुरु भएको थियो र सायद यो 'अतृप्ति' मै सकिनेछ। तर यो यात्रामा मैले जे भोगेँ, जे महसुस गरेँ, त्यो कुनै पनि पूर्णताभन्दा कम छैन। अधुरो हुनुमा पनि एउटा छुट्टै सुन्दरता छ। एउटा आधा चन्द्रमामा जुन आकर्षण हुन्छ, त्यो पूर्ण चन्द्रमामा कहाँ हुन्छ र? म पनि त्यही आधा चन्द्रमा हुँ, जो आफ्नो बाँकी हिस्सा खोज्दाखोज्दै एकदिन हराएर जानेछ। र मलाई यसमा कुनै गुनासो छैन। किनकि यो अतृप्ति नै मेरो प्रेमको प्रमाण हो। यो तिर्खा नै मेरो जीवित हुनुको आधार हो।

अन्ततः, म यही रित्तोपनलाई अङ्गाल्छु। म यही अतृप्तिलाई ओढ्छु। म तिमीलाई प्रेम गर्छु— एउटा यस्तो प्रेम, जसले मलाई कहिल्यै पूर्ण बनाउने छैन, तर जसले मलाई सधैँ 'म' बनाइराख्नेछ। एउटा अतृप्त, अधुरो तर जीवन्त मान्छे।