सपना: आँखाभरि सजाएको एउटा मीठो भारी

 

मैले आज बिहानै झिसमिसेमा एउटा सपना देखेँ। सपनामा म हाम्रै गाउँको त्यो पुरानो घरको आँगनमा बसेर मकैको सुली हाल्दै थिएँ। आमाले भित्रबाट चियाको तातो बाफ उडाउँदै बोलाउनुभएको थियो। तर जब बिउँझिएँ, म यो विरानो सहरको एउटा साँघुरो कोठामा थिएँ, जहाँ न त आमाको आवाज थियो, न त गाउँको त्यो शीतल हावा। कस्तो अचम्मको हुन्छ है यो सपना पनि? यसले हामीलाई एकै छिनमा सात समुद्र पार पुर्‍याइदिन्छ र अर्को पलमै वास्तविकताको जमिनमा पछारिदिन्छ। मलाई अचेल लाग्छ, हामी नेपालीहरू सपना देख्नका लागि होइन, सपनाको ऋण तिर्नका लागि जन्मिएका हौँ। हाम्रा आँखामा आफ्ना लागि भन्दा पनि अरूका लागि देखिने सपनाहरू धेरै हुन्छन्। कसैको सपना बहिनीको बिहे गरिदिनु छ, कसैको सपना बाको ऋण तिर्नु छ, त कसैको सपना छोराछोरीलाई सहरको ठूलो स्कुलमा पढाउनु छ। यी सपनाहरूले हामीलाई सुत्न दिँदैनन्, र नसुतेसम्म हामीले आफ्ना सपनाहरू पूरा गर्ने बाटो नै भेट्दैनौँ।

मैले पहिलोपटक सपना देख्न कहिले सुरु गरेँ होला? मलाई सम्झना छ, म सानो छँदा आकाशमा जहाज उडेको देख्दा सोच्थेँ— "एकदिन म पनि यसैगरी उड्नेछु र कतै टाढा पुग्नेछु जहाँ दुःख हुँदैन।" मलाई लाग्थ्यो, सुख त कतै टाढा लुकेको छ, जसलाई खोज्न पहाड चढ्नुपर्छ, नदी तर्नुपर्छ। तर आज पहाड पनि चढिसकेँ, धेरै नदीहरू पनि तरिसकेँ, तैपनि सुखको त्यो गन्तव्य अझै कति टाढा छ, कसैलाई थाहा छैन। सपना त एउटा मृगतृष्णा जस्तो रहेछ। जति नजिक पुग्न खोज्यो, त्यति नै पर सर्छ। मलाई अचेल आफ्नै सपनाहरू देख्दा डर लाग्छ। किनकि हरेक सपनाको एउटा मूल्य हुन्छ, र त्यो मूल्य चुकाउन हामीले आफ्नो जवानी, आफ्नो परिवार र आफ्नो शान्ति सबै दाउमा लगाउनुपर्छ। मेरो लागि सपना अब रहर रहेन, यो त एउटा जिम्मेवारी भएको छ। एउटा यस्तो भारी, जसलाई बिसाउन खोज्दा आफ्नो अस्तित्व नै हराउला भन्ने डर लाग्छ।

हाम्रो समाजमा सपना देख्नेलाई साहसी मानिन्छ, तर सपनाकै कारण पिल्सिएकाहरूको कथा भने कसैले सुन्दैन। म सम्झन्छु ती साथीहरूलाई, जो म जस्तै सपनाको पोको बोकेर विदेशिए। कसैले भनेका थिए— "बाबु, उता गएपछि सुन फल्छ।" तर सुन त कता हो कता, त्यहाँ त रगत र पसिनाको धारा मात्र बग्दो रहेछ। सपनाले हामीलाई आफ्नो घरबाट टाढा पुर्‍यायो, तर आज त्यही सपनाले हामीलाई घर फर्किने बाटो पनि बिर्साइदिएको छ। हामी बाहिरबाट जति 'सफल' देखिन्छौँ, भित्रबाट त्यति नै 'रित्तो' हुँदै गइरहेका छौँ। यो कस्तो विडम्बना हो? एउटा सपना पूरा गर्नका लागि हामीले कति धेरै साना-साना खुसीहरूको हत्या गर्नुपर्छ। एउटा ठूलो घर बनाउने सपना देख्दादेख्दै हामीले त्यही घरमा बस्ने समय नै गुमाइदिन्छौँ। बाआमाको सेवा गर्ने सपना देख्दादेख्दै उहाँहरूको अन्तिम विदाईमा पनि पुग्न नसक्ने गरी हामी सपनाको साङ्लोमा बाँधिएका हुन्छौँ।

म अचेल सहरका ती अग्ला भवनहरूलाई हेर्छु र सोध्छु— "यसभित्र कतिवटा सपनाहरू जिउँदै पुरिएका होलान्?" हरेक झ्यालबाट देखिने उज्यालोभित्र एउटा न एउटा सङ्घर्ष लुकेको हुन्छ। कसैलाई ठूलो मान्छे बन्नु छ, कसैलाई नाम कमाउनु छ। तर यी सबै दौडधुपको बीचमा हामीले आफूलाई कतै हराइरहेका छौँ। सपनाले हामीलाई भविष्यको चिन्तामा यसरी डुबाइदिन्छ कि हामीले वर्तमानलाई भोग्न नै बिर्सिन्छौँ। मलाई लाग्छ, सपना त एउटा जालो हो। जति धेरै सपना देख्यो, त्यति नै धेरै मान्छे जेलिँदै जान्छ। र जब बिउँझिने बेला हुन्छ, तब मात्र थाहा हुन्छ कि हामीले त केवल अरूको नक्कल गरिरहेका थियौँ। हाम्रा सपनाहरू हाम्रा आफ्नै कहाँ थिए र? ती त समाजले, छिमेकीले र यो प्रतिस्पर्धाले थोपरिदिएका बोझहरू मात्र थिए।

कहिलेकाहीँ मलाई लाग्छ, सपना नदेख्ने मान्छे कति सुखी होला? जसलाई भोलिको कुनै चिन्ता छैन, जसलाई कतै पुग्नु छैन। तर फेरि सोच्छु, सपना बिनाको मान्छे त एउटा सुकेको काठ जस्तै त हो नि। सपनाले नै त हामीलाई आशा दिन्छ, यसले नै त हामीलाई कठिन परिस्थितिमा पनि हाँस्न सिकाउँछ। मेरो बाले सधैँ भन्नुहुन्थ्यो— "छोरा, आँखामा सपना छैन भने मान्छे र ढुङ्गामा के फरक भयो र?" उहाँका ती शब्दहरूले मलाई सधैँ अगाडि बढ्न प्रेरणा दिए। तर आज उहाँले देख्नुभएको मेरो सपना र मैले भोगिरहेको मेरो वास्तविकताको बीचमा एउटा ठूलो दूरी छ। उहाँ मलाई एउटा ठूलो अफिसर बनेको देख्न चाहनुहुन्थ्यो, तर म त केवल यो जिन्दगीको भिडमा आफ्नो अस्तित्व जोगाउन लडिरहेको एउटा साधारण बटुवा मात्र भएँ।

सपनाको एउटा अर्को रङ हुन्छ— अभावको रङ। जब गोजी रित्तो हुन्छ र पेट भोको हुन्छ, तब सपना झन् बढी चम्किलो भएर आउँछ। गरिबका सपनाहरू सधैँ रोटीका आकारका हुन्छन्। म सम्झन्छु ती दिनहरू, जब एउटा साइकल किन्ने सपना मेरो लागि संसारकै सबैभन्दा ठूलो कुरा थियो। आज मसँग गाडी होला, सुख-सुविधा होलान्, तर त्यो साइकलको सपनामा जुन एउटा उत्साह थियो, त्यो आज कतै छैन। सायद सपना पूरा भएपछि त्यसको जादू पनि हराउँदो रहेछ। पाउनु भन्दा पनि पाउने इच्छामा बढी मिठास हुँदो रहेछ। म अचेल आफ्नै पुराना सपनाहरूलाई सम्झेर मुस्कुराउँछु। कति साना थिए हाम्रा रहरहरू, तर तिनै साना रहरहरूले हामीलाई कति धेरै खुसी दिन्थे। आज सपनाहरू ठूला भएका छन्, तर खुसी भने झन्-झन् सानो हुँदै गइरहेको छ।

मलाई लाग्छ, नेपाल जस्तो देशमा सपना देख्नु एउटा ठूलो जोखिम हो। यहाँ व्यवस्थाले सपना मार्छ, परिस्थिति फेरिएर सपनाहरू धुलिसात हुन्छन्। कति प्रतिभाशाली युवाहरूका सपनाहरू राहदानी (Passport) को पानामा थुनिएका छन्। कति सपनाहरू त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको त्यो 'डिपार्चर' गेटबाट बाहिरिएपछि कहिल्यै फर्किएर आएनन्। हामी एउटा यस्तो पुस्ता हौँ, जसले आफ्नो देशमा सपना देख्न डराउँछ र पराईको देशमा गएर अरूका सपनाहरू पूरा गरिदिन्छ। यो पीडा शब्दमा व्यक्त गर्न सकिँदैन। म हरेक दिन ऐनाको अगाडि उभिँदा एउटा यस्तो मान्छे देख्छु, जसले आफ्नो सपनाको पछि लाग्दालाग्दै आफ्नो वास्तविकता नै बिर्सिसकेको छ।

तर पनि, म सपना देख्न छोड्दिनँ। किनकि सपना नै मेरो अन्तिम सहारा हो। यदि मैले सपना देख्न छोडेँ भने मेरो जिन्दगी एउटा स्थिर पोखरी जस्तै हुनेछ। मलाई त नदी जस्तै बग्नु छ, जतिसुकै ढुङ्गाहरूसँग ठोक्किए पनि आफ्नो बाटो बनाउनु छ। म चाहन्छु, मेरो एउटा यस्तो सपना होस् जहाँ म फेरि त्यही गाउँको आँगनमा फर्किन सकूँ। जहाँ मलाई कुनै डलर वा युरोको चिन्ता नहोस्। जहाँ म केवल आमाको हातको न्यानोपन र बाको आशीर्वादमा रमाउन सकूँ। के यो सपना कहिल्यै पूरा होला? वा यो पनि एउटा मृगतृष्णा नै बनेर मेरो अन्तिम साससम्म मलाई गिज्याइरहला? मलाई थाहा छैन।

सपना देख्नु भनेको आफैँसँग एउटा वाचा गर्नु हो। र म यो वाचा गरिरहन्छु। म थाक्नेछु, म लड्नेछु, म रुनेछु, तर म आफ्नो आँखाको यो उज्यालो निभ्न दिने छैन। किनकि सपना नै त्यो सूत्र हो जसले मलाई हिजोसँग जोड्छ र भोलिको लागि तयार पार्छ। मेरा सपनाहरू अधुरा होलान्, मेरा इच्छाहरू अपूरा होलान्, तर मेरो सङ्घर्ष भने सधैँ जीवित रहनेछ। सपना देख्ने अधिकार सबैलाई छ, र म यो अधिकारको प्रयोग गरिरहनेछु। चाहे त्यो सपना एउटा सानो झुपडीको होस् वा पुरै संसारको।

अहिले रात छिप्पिँदै गएको छ। यो सहर बिस्तारै शान्त हुँदै छ। म फेरि आफ्नो ओछ्यानमा जाँदै छु, एउटा नयाँ सपनाको खोजीमा। मलाई थाहा छ, भोलि बिहान जब म बिउँझनेछु, म फेरि त्यही सङ्घर्षको मैदानमा हुनेछु। तर मेरो आँखामा एउटा नयाँ सपनाको किरण हुनेछ, जसले मलाई भन्न बाध्य पार्नेछ— "उठ, अझै एउटा प्रयास बाँकी छ।" सपनाले नै मलाई मान्छे बनाएको छ, र यसैले मलाई सधैँ अगाडि बढ्न प्रेरित गरिरहनेछ।

यो सपनाको यात्रा कहिल्यै नटुङ्गियोस्। यो आशाको दियो कहिल्यै ननिभ्योस्।