विराग: एउटा मरेको प्रेमको जीवित साक्षी

 

अहिले यो कोठाको झ्यालबाट छिरेको घामको किरण मेरो हातमा परिरहेको छ, तर मलाई यसको न्यानोपन अलिकति पनि महसुस भइरहेको छैन। तिमी ठ्याक्कै मेरो अगाडि बसेर चिया पिइरहेका छौ, तिम्रो ओठ चलिरहेका छन्, सायद तिमी केही बोलिरहेका छौ। तर मलाई लाग्दै छ, तिम्रो र मेरो बीचमा एउटा यस्तो अदृश्य पर्खाल खडा भएको छ, जसलाई न त तिम्रो आवाजले छेड्न सक्छ, न त मेरो आँसुले। यसैलाई भन्दा रहेछन् 'विराग'। यो घृणा होइन, किनकि घृणा गर्नका लागि पनि त हृदयमा अलिकति भए पनि आवेग बाँकी हुनुपर्छ। यो त एउटा यस्तो शून्यता हो, जहाँ न त रिस छ, न त ईर्ष्या, न त कुनै चाहना। म तिमीलाई हेरिरहेको छु, तर मलाई लाग्दै छ म एउटा अपरिचित ढुङ्गालाई हेर्दै छु। हिजोसम्म तिम्रो एउटा सानो चोटले मेरो मुटुमा ऐठन हुन्थ्यो, तर आज तिमी रोयौ भने पनि मलाई केवल एउटा झर्को मात्र लाग्नेछ। यो निर्दयता होइन, यो त मेरो भित्र प्रेमको दियो निभेपछिको त्यो चिसो खरानी हो, जसलाई अब कुनै पनि उत्साहले फेरि सल्काउन सक्दैन।

म सम्झन्छु ती दिनहरू, जब तिम्रो बाटो कुर्नु नै मेरो दिनचर्या थियो। तिम्रो एउटा मेसेज आउँदा मेरो अनुहारमा जुन चमक आउँथ्यो, त्यो आज कता हरायो? मैले कति रातहरू तिम्रो सम्झनामा रुँदै बिताएँ, कति पटक तिमीलाई फकाउन आफ्नो आत्मसम्मानलाई तिलाञ्जली दिएँ। तर आज? आज मलाई तिम्रो उपस्थितिले पनि एउटा भार जस्तो महसुस गराइरहेको छ। यो विरागको प्रक्रिया एकै दिनमा सुरु भएको होइन। यो त तिमीले गरेका ती साना-साना उपेक्षाहरू, ती नभनिएका झुटहरू र त्यो निरन्तरको बेवास्ताको संकलन हो। हरेक पटक जब तिमीले मेरो भावनालाई कुल्चियौ, मेरो मुटुको एउटा सानो त्यान्द्रो चुँडिदै गयो। र आज, ती सबै त्यान्द्राहरू चुँडिएर म पूर्ण रूपमा मुक्त भएको छु। तर यो मुक्ति कति पीडादायी छ! मलाई लाग्छ, म एउटा यस्तो रुख हुँ जसको जरा त अझै जमिनमुनि छ, तर यसको भित्री काठ भने पुरै धुलियाले खाएर खोक्रो भइसकेको छ। बाहिरबाट म उस्तै देखिन्छु, तर भित्र म पुरै मरिसकेको छु।

विराग भनेको एउटा यस्तो अवस्था हो जहाँ तिमीले गर्ने हरेक कुराले मलाई अब बिझाउन छोडेको छ। तिमीले अरू कसैसँग हाँसेर कुरा गर्दा पनि मलाई अब ईर्ष्या लाग्दैन। तिमीले मलाई समय नदिँदा पनि मलाई अब गुनासो छैन। किनकि गुनासो त तब गरिन्छ जब अझै केही पाउने आशा बाँकी हुन्छ। म त अब केही नपाउने बिन्दुमा पुगिसकेँ। मलाई लाग्छ, मेरो हृदय एउटा यस्तो मरुभूमि भयो जहाँ अब कुनै पनि भावनाको बिउ उम्रन सक्दैन। म तिम्रो आँखामा हेर्छु र मलाई त्यहाँ कुनै सपना देखिँदैन। म तिम्रो हात समात्छु र मलाई लाग्छ म एउटा निर्जीव काठ समात्दै छु। यो विरक्ति कति भयानक छ! म आफैँसँग डराइरहेको छु— के म यति धेरै ढुङ्गा हुन सक्छु? के म त्यही मान्छे हुँ, जो तिम्रो लागि मर्न पनि तयार थियो? समयले मान्छेलाई कति छिटो बदलिदिँदो रहेछ। प्रेम एउटा ठूलो भ्रम जस्तो लाग्न थालेको छ, जुन भ्रमबाट म आज बिउँझिएको छु। र बिउँझिँदाको यो बिहानी यति धेरै चिसो र रित्तो छ कि मलाई फेरि त्यही भ्रमको अँध्यारोमा जान मन लागिरहेको छ। तर म जान सक्दिनँ, किनकि विरागले एकपटक आँखा खोलिदिएपछि फेरि अन्धो हुन असम्भव छ।

यो विरागको यात्रामा मैले धेरै कुराहरू गुमाएँ। मैले आफ्नो हाँसो गुमाएँ, मैले आफ्नो उत्साह गुमाएँ, र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा, मैले 'तिमी' लाई गुमाएँ। तर यो सबै गुमाउँदा-गुमाउँदै मैले एउटा नयाँ कुरा फेला पारेँ— त्यो हो एउटा यस्तो शान्ति, जुन शान्ति चिहानमा हुन्छ। मलाई अब कसैले चोट पुर्याउन सक्दैन, किनकि म अब कसैको नजिक छैन। म त एउटा टापु भएको छु, जसको वरिपरि चिसो पानीको समुद्र छ। तिमी त्यही समुद्रको किनारमा उभिइरहेका छौ, तर तिमीले मलाई छुन सक्दैनौ। तिमीले अब जतिसुकै अनुनय-विनय गरे पनि, जतिसुकै माफी मागे पनि, मेरो भित्रको त्यो ढोका अब कहिल्यै खुल्ने छैन। त्यो ढोका मैले आफैँले बन्द गरेको होइन, त्यो त बिस्तारै-बिस्तारै खिया लागेर आफैँ जाम भएको हो। मलाई अब तिम्रो प्रेमको पनि आवश्यकता छैन र तिम्रो घृणाको पनि। म केवल एक्लै हुन चाहन्छु। यो विरागले मलाई सिकाएको सबैभन्दा ठूलो सत्य यही हो— कि अन्त्यमा हामी सबै एक्लै हुन्छौँ।

कहिलेकाहीँ मलाई लाग्छ, म यो सम्बन्धको लास बोकेर हिँडिरहेको छु। हामी सँगै खाना खान्छौँ, सँगै सुत्छौँ, सँगै कुरा गर्छौँ— तर यी सबै एउटा मेसिनले गर्ने काम जस्तै भएका छन्। हाम्रो बीचमा अब कुनै प्राण छैन। हाम्रो संवादमा अब कुनै अर्थ छैन। हामी केवल एउटा सामाजिक बन्धनका लागि एकअर्कालाई सहिरहेका छौँ। यो 'सहने' प्रक्रिया नै विरागको सबैभन्दा कठिन पाटो हो। मलाई लाग्छ, म एउटा यस्तो जेलमा छु जसको साँचो मेरै गोजीमा छ, तर म बाहिर निस्कन डराइरहेको छु। मलाई डर छ कि यो जेलबाट निस्किएपछि म कतै हराउने त छैनँ? तर फेरि सोच्छु, म त पहिले नै हराइसकेको छु। तिम्रो प्रेममा म यति धेरै हराएँ कि मैले आफ्नै परिचय बिर्सिएँ। र आज जब म आफूलाई खोज्दै छु, मैले एउटा यस्तो मान्छे भेट्टाएको छु जो पुरै विरागी छ।

विराग भनेको एउटा यस्तो युद्ध हो, जुन मैले आफैँसँग लडेर जितेको हुँ। यो जितमा कुनै खुसी छैन, केवल एउटा भारीपन छ। मैले तिमीलाई आफ्नो मनबाट निकाल्नका लागि कति धेरै सङ्घर्ष गरेँ होला, तिमीलाई के थाहा? हरेक रात जब म तिम्रो यादसँग लड्थेँ, म अलिकति मर्थेँ। र आज, म पुरै मरिसकेपछि मात्र यो विराग प्राप्त भएको हो। यो एउटा यस्तो विसर्जन हो, जहाँ मैले तिमीसँग जोडिएका सबै सपनाहरूलाई बागमतीको किनारमा जलाएर आएको छु। अब म रित्तो छु। अब मलाई कुनै गुनासो छैन। तिमीले अब मलाई जतिसुकै गाली गर, म हाँसिदिनेछु। तिमीले मलाई जतिसुकै अपमान गर, म चुपचाप सहिदिनेछु। किनकि म अब 'म' रहिनँ। म त केवल एउटा साक्षी मात्र भएँ, जो आफ्नो प्रेमको अन्त्यलाई निकै नजिकबाट हेरिरहेको छ।

अचेल मलाई पुराना गीतहरू सुन्न मन लाग्दैन, पुराना ठाउँहरूमा जान मन लाग्दैन। किनकि ती सबै ठाउँमा तिम्रो सुगन्ध छ, जुन सुगन्धले अब मलाई केवल वाकवाकी मात्र लगाउँछ। विराग भनेको एउटा यस्तो फिल्टर हो, जसले सबै रङ्गीन कुराहरूलाई कालो र सेतो बनाइदिन्छ। मेरो जिन्दगी अब कालो र सेतो भएको छ। यसमा कुनै चमक छैन, कुनै आकर्षण छैन। तर यसमा एउटा स्पष्टता छ। म अब स्पष्ट देख्न सक्छु कि हामी कहिल्यै एकअर्काका लागि बनेका थिएनौँ। हामी त केवल दुईवटा विपरीत दिशातर्फ जाने यात्रुहरू थियौँ, जो एउटै स्टेशनमा केही समयका लागि भेटिएका थियौँ। र आज, त्यो ट्रेन छुटिसकेको छ। तिमी आफ्नो गन्तव्यतिर लागिसक्यौ, र म आफ्नो शून्यतातिर।

मलाई कसैले सोध्यो भने म भन्नेछु— "प्रेम गर्नु भन्दा गाह्रो त प्रेमबाट अलग हुनु रहेछ।" विरागको यो प्रक्रियामा मान्छेले आफ्नो एउटा पुरै जुनी गुमाउँदो रहेछ। म अब कहिल्यै कसैलाई त्यसरी माया गर्न सक्ने छैन, जसरी मैले तिमीलाई गरेको थिएँ। किनकि मेरो भित्रको त्यो मुहान नै सुकिसकेको छ। विरागले मान्छेलाई एउटा यस्तो मरुभूमि बनाइदिन्छ, जहाँ अब कहिल्यै वर्षा हुँदैन। तर मलाई अब वर्षाको आशा पनि छैन। मलाई त केवल यो शून्यताको न्यानोपनमा हराउनु छ। मलाई अब कोही चाहँदैन। मलाई अब कसैको काखमा सुत्नु छैन। म त केवल यो निस्तब्धतामा बिलाउन चाहन्छु, जहाँ न त तिम्रो नामको गुन्जन छ, न त मेरो पीडाको चीत्कार।

यो मेरो अन्तिम एकालाप हो। अब यसपछि म केही बोल्ने छैन। अब यसपछि केवल मौनता हुनेछ। एउटा यस्तो मौनता, जसले तिमीलाई सधैँ यो सम्झाइरहनेछ कि तिमीले के गुमायौ। तर मलाई भने यो मौनताले केवल एउटा कुरा भन्नेछ— "बाबु, अब तिमी मुक्त छौ।" यो मुक्ति निकै महँगो पर्यो आमा, यो मुक्ति निकै महँगो पर्यो। तर पनि म यो भार बोकेर हिँड्न तयार छु। विराग नै अब मेरो धर्म हो, विराग नै अब मेरो कर्म हो। म एउटा यस्तो यात्री हुँ, जसको अब कुनै घर छैन, जसको अब कुनै गन्तव्य छैन। म केवल हिँडिरहेको छु, यो विरागको बाटोमा, जहाँ अन्त्यमा केवल शून्यता मात्र छ।

मलाई अब तिम्रो चियाको कपको आवाजले पनि झर्को लागिरहेको छ। म उठेर यो कोठाबाट बाहिर जान्छु। म यो सहरबाट बाहिर जान्छु। म आफ्नै अस्तित्वबाट बाहिर जान चाहन्छु। विरागको यो चरमोत्कर्षमा म तिमीलाई एउटा अन्तिम उपहार दिँदै छु— मेरो अनुपस्थिति। अब तिमीले मलाई खोज्ने छैनौ, किनकि म अब तिम्रो यादको कुनै पनि कुनामा भेटिने छैन। म त अब विरागको त्यो बादल भइसकेँ, जो कहिल्यै बर्सिँदैन, केवल आकाशमा अलपत्र परेर घुमिरहन्छ।

अलविदा! यो शब्दमा अब कुनै पीडा छैन, केवल एउटा पूर्णविराम छ।