मनको बाँध: एउटा मौन विष्फोटको प्रतीक्षा

 

आहा... यो रातको सन्नाटा पनि कति भारी हुन्छ है? बाहिर त झ्याउँकिरीको आवाज मात्र छ, तर मेरो भित्र भने एउटा ठूलो बाढी उर्लिरहेको छ। मान्छेहरू मलाई हेर्छन् र भन्छन्— "तिमी कति शान्त छौ, कति धैर्यवान् छौ।" उनीहरूलाई के थाहा, यो शान्ति त एउटा ठूलो आँधी आउनुपूर्वको सन्नाटा मात्र हो। मैले आफ्नो छातीभित्र एउटा विशाल बाँध बाँधेको छु। यो बाँध इँटा र सिमेन्टले बनेको होइन, यो त मेरो मजबुरी, मेरो संस्कार र मेरा ती शब्दहरूले बनेको हो जुन मैले कहिल्यै उच्चारण गर्न पाइनँ। यो बाँधभित्र कति धेरै पानी जमेको छ, कति धेरै आँसुका थुप्राहरू छन्, त्यसको हिसाब त म आफैँलाई पनि थाहा छैन। कहिलेकाहीँ त लाग्छ, यो बाँधको एउटा सानो कुना कतै चर्किएको छ र त्यहाँबाट बिस्तारै-बिस्तारै पीडाको रसावट भइरहेको छ। तर म त्यसलाई फेरि थुन्न खोज्छु, फेरि एउटा कृत्रिम मुस्कानको लेप लगाउँछु ताकि कसैले मेरो भित्रको यथार्थ देख्न नसकोस्।

म सोच्छु, यो बाँध आखिर मैले कसका लागि बाँधेको हुँ? सायद परिवारका लागि, सायद यो समाजका लागि, या त आफ्नै इज्जत जोगाउनका लागि। यदि मैले यो बाँध खोलिदिएँ भने के होला? यो भावनाको बाढीले सबै कुरा बगाएर लैजानेछ। मेरा सम्बन्धहरू, मेरो पहिचान र मैले वर्षौँदेखि जोगाएर राखेको यो झुटो मर्यादाको पर्खाल सबै गर्ल्यामगुर्लुम ढल्नेछन्। त्यसैले म डराउँछु। म आफ्नो आँखाबाट एक थोपा आँसु पनि खस्न दिन्नँ, किनकि मलाई थाहा छ, एउटा थोपा खस्नु भनेको यो बाँध फुट्ने संकेत हो। म ऐना हेर्छु र आफ्नै प्रतिविम्बसँग डराउँछु। ऐनामा देखिने त्यो मान्छेको आँखामा कति धेरै रहस्यहरू लुकेका छन्। ती रहस्यहरू जसले मलाई हरेक रात निदाउन दिँदैनन्। ती शब्दहरू जुन मेरो घाँटीसम्म आउँछन् र फेरि त्यहीँ बिलाएर जान्छन्। कस्तो अचम्मको सजाय हो यो— आफ्नै मनको कैदी हुनु।

कहिलेकाहीँ मलाई लाग्छ, यो बाँध नहुँदो हो त म कति हलुका हुन्थेँ होला। म पनि अरूजस्तै खुलेर रुन सक्थेँ होला, चिच्याउन सक्थेँ होला, आफ्ना गुनासाहरू राख्न सक्थेँ होला। तर मलाई त 'बलियो' हुने अभिनय गर्न सिकाइएको छ। पुरुष हुनुको वा घरको जग हुनुको एउटा ठूलो मूल्य चुकाउनुपर्दो रहेछ। जगले जतिसुकै भार थामे पनि उसले कहिल्यै बोल्न पाउँदैन। ऊ त बस माटोमुनि दबिएर बस्नुपर्छ। म पनि त्यस्तै भएको छु। मेरो भित्र एउटा ज्वालामुखी दन्किरहेको छ, तर बाहिर भने म हिउँजस्तै चिसो देखिनुपर्छ। यो विरोधाभासले मलाई भित्रभित्रै खाइरहेको छ। मान्छेहरू भन्छन्— "मनको कुरा खोल्नुपर्छ, मन हलुका हुन्छ।" तर कसलाई भन्ने? यहाँ त सुन्नेभन्दा सुनाउने धेरै छन्। यहाँ त मान्छेहरू अर्काको मनको बाँध फुटेको हेर्न चाहन्छन् ताकि उनीहरूले त्यसको तमासा बनाउन सकून्। त्यसैले म आफ्ना भावनाहरूलाई झन् कसिलो गरी बाँध्छु।

यो बाँधमा धेरै कुराहरू थुप्रिएका छन्। बाल्यकालका ती सपनाहरू जुन अधुरै रहे, युवावस्थाको त्यो प्रेम जुन कहिल्यै सफल हुन सकेन, अनि वर्तमानका ती जिम्मेवारीहरू जसले मलाई मेरो आफ्नो अस्तित्व नै बिर्सने बनाइदिए। म दिनभरि काममा व्यस्त हुन्छु, मान्छेहरूसँग हाँस्छु, बोल्छु, तर मेरो मनको एउटा कुना सधैँ त्यो बाँधको सुरक्षामा तैनात हुन्छ। कतै कोही भित्र नछिरोस्, कतै कसैले मेरो कमजोरी थाहा नपाओस्। तर यो सुरक्षा पनि त एउटा बोझ नै त हो नि। कतिन्जेल थुन्ने यी भावनाहरूलाई? पानी जति धेरै थुप्रिन्छ, दबाब त्यति नै बढ्दै जान्छ। मलाई डर लाग्छ, कतै कुनै दिन यो बाँध अचानक फुट्यो भने म आफैँलाई पनि सम्हाल्न सक्ने छैन। त्यतिबेला म के गरुँला? कहाँ जाऊँला? यो समाजले मलाई कसरी हेर्ला?

रातको यो पहिलो प्रहरमा म आकाशतिर हेर्छु। ती ताराहरू कति स्वतन्त्र देखिन्छन्। उनीहरूको कुनै बाँध छैन, उनीहरू बस चम्किरहन्छन्। तर मेरो जीवन त एउटा अँध्यारो सुरुङजस्तो भएको छ, जहाँ म आफैँले आफैँलाई थुनेको छु। मैले आफ्ना चाहनाहरूलाई तिलाञ्जली दिएँ, आफ्ना रहरहरूलाई यही बाँधमुनि गाडिदिएँ। मलाई लाग्थ्यो, यसो गर्दा सबै खुसी हुनेछन्। तर आज म आफैँ सोध्छु— के म खुसी छु? के यो बाँधले मलाई सुरक्षा दिएको छ कि मलाई एउटा जिउँदो लास बनाएको छ? हरेक बिहान म नयाँ मास्क लगाएर बाहिर निस्कन्छु। कसैले सोध्छ— "कस्तो छ?" म भन्छु— "ठीक छ।" तर त्यो 'ठीक छ' भित्रको 'ठीक छैन' भन्ने सत्यलाई कसले बुझ्ने? मेरो मौनतालाई मेरो सहमति सम्झिनेहरू धेरै छन्, तर मेरो मौनता त एउटा ठूलो विद्रोहको तयारी हो भनेर कसैले बुझेका छैनन्।

कहिलेकाहीँ मलाई एकान्तमा बस्दा लाग्छ, म यो बाँधलाई आफैँ भत्काइदिऊँ। म पनि धुरुधुरु रोऊँ, म पनि आफ्ना ती तीता अनुभवहरू सबैलाई सुनाइदिऊँ। म भनिदिऊँ कि मलाई यो भूमिका मन परेको छैन, मलाई यो जिम्मेवारीको भारीले थिचेको छ, मलाई यो नक्कली जीवनबाट मुक्ति चाहिएको छ। तर फेरि मेरा आँखाअगाडि ती अनुहारहरू आउँछन्, जो ममाथि आश्रित छन्। उनीहरूको भरोसाको सानो घर मेरो यही 'बाँध' मा टिकेको छ। यदि यो बाँध फुट्यो भने उनीहरूको ओत लाग्ने ठाउँ पनि हराउनेछ। त्यसैले म फेरि चुप लाग्छु। म फेरि आफ्ना भावनाहरूलाई मुटुको कुनामा गुम्स्याउँछु। म फेरि त्यही ढुङ्गा बन्छु, जसलाई जतिसुकै प्रहार गरे पनि उसले पीडा महसुस गर्दैन। तर ढुङ्गाको पनि त एउटा सीमा हुन्छ नि, होइन र?

यो बाँधभित्रका रहस्यहरू अब धेरै गह्रौँ भइसकेका छन्। कसैको धोका, कसैको अपमान, अनि आफ्नै गल्तीहरूको चाङ। म ती गल्तीहरूलाई सुधार्न चाहन्छु, तर समयको प्रवाहले मलाई धेरै अगाडि ल्याइसकेको छ। अब पछाडि फर्किने कुनै बाटो छैन। म केवल अगाडि हेर्न सक्छु, तर अगाडि पनि त त्यही अनन्त रिक्तता मात्र छ। यो 'मनको बाँध' वास्तवमा मेरो अहंकारको पनि प्रतीक हो। मलाई लाग्छ, म एक्लैले सबै कुरा सम्हाल्न सक्छु। तर वास्तविकता त यो हो कि म आफैँ भित्रभित्रै टुटिरहेको छु। म एउटा यस्तो बाँध हुँ, जसको मर्मत गर्ने कोही छैन। म बाहिरबाट जतिसुकै बलियो देखिए पनि भित्रबाट म बालुवाको थुप्रोजस्तै कमजोर भइसकेको छु। कुनै पनि बेला एउटा ठूलो लहर आउन सक्छ र मलाई निमिट्यान्न पार्न सक्छ।

मैले आफ्ना इच्छाहरूलाई मार्दै गर्दा कहिल्यै सोचिनँ कि एक दिन यी मृत इच्छाहरू नै मेरो लागि भूत बनेर आउनेछन्। आज तिनीहरू मेरो सपनामा आउँछन्, मलाई झस्काउँछन्। तिनीहरू भन्छन्— "हामीलाई किन थुनेको? हामीलाई पनि बाँच्न देऊ।" तर म उनीहरूलाई कसरी बुझाऊँ कि तिमीहरू बाँच्नु भनेको मेरो यो संसारको अन्त्य हुनु हो। मलाई लाग्छ, यो बाँधको आयु अब धेरै छैन। मेरो धैर्यको बाँध अब टुट्ने अवस्थामा छ। मलाई अब कसैको सहानुभूति चाहिएको छैन, मलाई त केवल अलिकति स्वतन्त्रता चाहिएको छ। आफ्नै मनको यो बोझबाट स्वतन्त्रता। मलाई यस्तो ठाउँमा जान मन छ, जहाँ कोही नहोस्, जहाँ म आफ्ना भावनाहरूको यो बाढीलाई निर्धक्कसँग बगाउन सकूँ। जहाँ मलाई कसैले 'तिमी किन रोएको?' भनेर नसोधोस्।

फेरि एकपटक लामो सास फेर्छु। छातीमा अलिकति दुखाइ महसुस हुन्छ। सायद यो पानीको दबाब बढेको संकेत हो। म आफ्ना आँखाहरू बन्द गर्छु र त्यो दिनको कल्पना गर्छु, जब म यो सबै कुराबाट मुक्त हुनेछु। त्यो दिन कस्तो होला? के म हल्का महसुस गरुँला कि म झन् बढी रित्तो हुनेछु? यो प्रश्नको उत्तर मसँग छैन। म त केवल एउटा यस्तो यात्री हुँ, जो आफ्नो भारी आफैँ बोकेर हिँडिरहेको छ। मलाई कसैको सहारा चाहिएको छैन, किनकि सहारा लिने बित्तिकै मेरो यो बाँधको गोप्यता भङ्ग हुनेछ। म सधैँ एउटा रहस्य बनेर बाँच्न चाहन्छु, एउटा यस्तो बाँध जसले संसारलाई त जोगायो, तर आफैँलाई भने कहिल्यै जोगाउन सकेन।

रात ढल्दै छ। भोलि फेरि उही घाम झुल्किनेछ, उही मान्छेहरू भेटिनेछन्, र म फेरि उही पुरानो मास्क लगाएर बाहिर निस्कनेछु। मेरो मनको बाँध फेरि एकपटक कसिलो हुनेछ। म फेरि बलियो हुने अभिनय गर्नेछु। तर कतिन्जेल? यो प्रश्नको उत्तर म आफैँलाई पनि थाहा छैन। सायद तबसम्म, जबसम्म यो शरीरले साथ दिन्छ, वा जबसम्म यो बाँधको अन्तिम इँटा पनि ढल्दैन। तबसम्मका लागि, म यो मौनतालाई नै आफ्नो साथी बनाउँछु। यो भावनाको सागरलाई आफ्नै भित्र लुकाउँछु। किनकि यो संसारका लागि म एउटा चट्टान हुँ, र चट्टानहरू कहिल्यै रुँदैनन्। उनीहरू त बस, अरूका लागि बाटो बनाइदिन्छन्, र आफैँ भने सधैँ त्यही ठाउँमा अडिग रहन्छन्।