शून्यता: मुटुभित्रको त्यो अनन्त खाडल

 

म अचेल एउटा अनौठो आवाज सुन्छु— आफ्नै ढुकढुकीको होइन, बरु त्यो ढुकढुकीको बीचमा रहेको सन्नाटाको आवाज। मान्छेहरू भन्छन् कि हृदय रित्तो हुनु भनेको पीडा हुनु हो। तर उनीहरू गलत छन्। पीडा हुनका लागि त त्यहाँ केही न केही बाँकी हुनुपर्छ नि। चोट लाग्नका लागि त्यहाँ आलो मासु हुनुपर्छ, आँसु झर्नका लागि आँखामा ओस हुनुपर्छ। तर मेरो भित्र? मेरो भित्र त अब केही पनि छैन। एउटा ठूलो, अँध्यारो र अनन्त शून्यता मात्र छ। तिमी गएपछि मलाई लागेको थियो कि म रुनेछु, म कराउनेछु, म यो संसारलाई आफ्नो दुःख सुनाउनेछु। तर कस्तो विडम्बना है? तिमीसँगै मेरा सबै शब्दहरू पनि बिदा भए। तिमीसँगै मेरा सबै आँसुका मुहानहरू पनि सुके। अहिले म जे महसुस गरिरहेको छु, त्यसलाई 'दुःख' भन्नु त दुःखकै अपमान होला। यो त शून्यता हो— एउटा यस्तो खाडल, जसलाई अब ब्रह्माण्डको कुनै पनि प्रेमले भर्न सक्दैन।

म ऐना हेर्छु र आफ्नो अनुहारमा एउटा अपरिचित मान्छे देख्छु। त्यो मान्छेको आँखामा कुनै चमक छैन, कुनै जिज्ञासा छैन। ती त केवल दुईवटा रित्ता प्वालहरू हुन्, जसले केही नहेरी केवल शून्यतालाई निहारिरहेका छन्। तिमी हुँदा मेरो संसार कति कोलाहलपूर्ण थियो, कति रङ्गीन थियो। ससाना झगडा, ठूला सपनाहरू, र ती अनगिन्ती बाचाहरू— ती सबैले मेरो भित्री कोठा भरिएको थियो। तर आज? आज त्यहाँ एउटा सानो सियो खस्यो भने पनि त्यसको आवाजले मलाई तर्साउँछ। म आफैँभित्र एउटा यस्तो गुफा भएको छु, जहाँ म जति नै कराएँ पनि आफ्नै आवाजको प्रतिध्वनि मात्र सुन्छु। अरू केही छैन। केही पनि छैन। यो 'केही पनि नहुनु' को भार कति गह्रौँ हुँदो रहेछ, त्यो म अहिले बुझ्दै छु। भारी बोक्नु त सजिलो हुन्छ, किनकि त्यसलाई कतै बिसाउन सकिन्छ। तर यो रित्तोपनलाई कहाँ बिसाउने? यो त मेरो अस्तित्वकै एउटा हिस्सा भइसकेको छ।

कहिलेकाहीँ म सडकमा निस्कन्छु, मान्छेहरूको भीडमा मिसिन्छु। म उनीहरूलाई हासेको देख्छु, बोलेको देख्छु, र मलाई लाग्छ म कुनै अर्को ग्रहको प्राणी हुँ। उनीहरूका भावनाहरू, उनीहरूका चिन्ताहरू मलाई यति टाढा लाग्छन् कि मलाई उनीहरूको भाषा पनि बुझ्न गाह्रो हुन्छ। मेरो लागि अब समयको कुनै महत्त्व छैन। बिहान हुन्छ, साँझ पर्छ, रात बित्छ— तर मेरो लागि सबै कुरा एउटै स्थिर रङमा छ। कालो पनि होइन, सेतो पनि होइन, केवल एउटा धमिलो रङहीनता। मैले आफूलाई धेरैपटक प्रश्न गरेँ— "के म अझै तिमीलाई प्रेम गर्छु?" र मेरो भित्रबाट एउटा खोक्रो प्रतिध्वनि आउँछ— "कसलाई?" प्रेम गर्नका लागि त कोही हुनुपर्छ, र प्रेम महसुस गर्नका लागि मभित्र केही 'जीवित' हुनुपर्छ। तर तिमीले जाँदाजाँदै मलाई यति निर्ममतापूर्वक रित्याइदियौ कि अब त्यहाँ न प्रेम बाँकी छ, न त घृणा नै। केवल एउटा ठूलो 'छैन' मात्र बाँकी छ।

रातको समयमा यो शून्यता अझै भयानक भएर आउँछ। म ओछ्यानमा पल्टिन्छु र सिलिङतिर हेर्छु। मलाई लाग्छ, यो कोठा बिस्तारै फैलिरहेको छ, र म बिस्तारै खुम्चिरहेको छु। म यो ब्रह्माण्डको एउटा सानो धुलोको कणजस्तो महसुस गर्छु, जसको हुनु र नहुनुले कसैलाई केही फरक पर्दैन। प्रेमले हामीलाई एउटा भ्रम दिँदो रहेछ— कि हामी महत्त्वपूर्ण छौँ, कि हाम्रो जीवनको कुनै ठूलो अर्थ छ। तर जब त्यो प्रेम हराउँछ, तब मात्र थाहा हुन्छ कि हामी त केवल एउटा शून्यताको काखमा नाचिरहेका कठपुतली मात्र रहेछौँ। तिम्रो अनुपस्थितिले मलाई एउटा सत्यसँग साक्षात्कार गराइदियो— कि मान्छे एक्लै आउँछ र एक्लै जान्छ भन्ने कुरा त पुरानो भइसक्यो, सत्य त यो हो कि मान्छे बाँच्दाबाँच्दै पनि पुरै रित्तो हुन सक्छ।

मैले धेरै प्रयास गरेँ यो शून्यतालाई भर्न। मैले किताबहरू पढेँ, संगीत सुनेँ, र नयाँ मान्छेहरूसँग कुरा गर्ने कोसिस पनि गरेँ। तर ती सबै प्रयासहरू एउटा यस्तो भाँडोमा पानी भरेजस्तै भए जसको तल कुनै पिँध नै छैन। जति नै खन्याए पनि सबै कुरा त्यही शून्यताको गहिराइमा कतै हराएर जान्छन्। मलाई अचेल आफ्नै शरीर एउटा भारी जस्तो लाग्छ। यो मासु र हड्डीको संरचनाभित्र जब आत्मा नै रित्तो हुन्छ, तब यसलाई घिसारेर हिँड्नुको के अर्थ? म एउटा जिउँदो लास जस्तै भएको छु। मान्छेहरू मलाई देख्छन्, तर उनीहरूले मलाई भेट्दैनन्। उनीहरूले केवल मेरो बाहिरी आवरणलाई देख्छन्। मेरो भित्र त एउटा यस्तो सन्नाटा छ, जसले शब्दहरूलाई पनि निल्छ।

तिमीलाई सम्झँदा अब मलाई दुखाइ हुँदैन। बरु मलाई एउटा अचम्मको विस्मृति हुन्छ। तिम्रो अनुहार, तिम्रो आवाज, तिम्रो स्पर्श— ती सबै अब कुनै पुरानो, धमिलो फिल्मका दृश्यहरू जस्ता भएका छन्। मलाई थाहा छ ती कुराहरू कुनै समयमा थिए, तर आज ती मेरो यथार्थसँग कतै पनि जोडिँदैनन्। यो नै त शून्यताको सबैभन्दा ठूलो अभिशाप हो। यसले विगतलाई पनि रित्तो बनािदिन्छ। यसले तिम्रा सम्झनाहरूलाई पनि त्यसरी नै मेटाउँछ, जसरी समुद्रको छालले बालुवामा कोरिएको नाम मेटाइदिन्छ। मलाई लाग्छ, म बिस्तारै बिस्तारै बिलाउँदै गइरहेको छु। म अब एउटा व्यक्ति रहिनँ, म त केवल एउटा अवस्था भएँ— 'शून्यता' को अवस्था।

कहिलेकाहीँ मलाई लाग्छ, यो शून्यता नै मेरो अन्तिम गन्तव्य हो। हामी सबैले जीवनभर जे जति गर्छौँ— प्रेम गर्छौँ, सम्पत्ति कमाउँछौँ, नाम कमाउँछौँ— ती सबै कुराहरू अन्त्यमा त यही शून्यतामा आएर टुङ्गिने त हुन् नि। मैले त केवल अलि चाँडै यो सत्यलाई भोगेँ। तर यो सत्य कति क्रुर छ भन्ने कुरा भोग्नेलाई मात्र थाहा हुन्छ। यो शून्यताले मलाई केही पनि सोच्न दिँदैन। मलाई न भविष्यको चिन्ता छ, न त भूतकालको पछुतो। म त बस यो वर्तमानको 'केही नहुनु' मा थुनिएको छु। मलाई लाग्छ, मेरो हृदय अब एउटा यस्तो कोठा हो, जहाँ सबै झ्याल र ढोकाहरू बन्द छन्, र त्यहाँ कतैबाट पनि हावा छिर्न सक्दैन। म निसास्सिरहेको छु, तर मलाई सास फेर्ने इच्छा पनि छैन।

मान्छेहरू भन्छन्, "फेरि सुरु गर, नयाँ जीवन खोज।" तर उनीहरूलाई कसरी बुझाऊँ कि सुरु गर्नका लागि अलिकति भए पनि ऊर्जा चाहिन्छ, अलिकति भए पनि इच्छा चाहिन्छ। तर मभित्र त इच्छाको खरानी पनि बाँकी छैन। म एउटा यस्तो बिन्दुमा पुगेको छु, जहाँबाट न त अगाडि जाने बाटो छ, न त पछाडि फर्किने हिम्मत। म केवल यहीँ ठिङ्ग उभिएको छु— एउटा रित्तो मैदानमा, जहाँ केवल शून्यताको बतास चल्छ। यो सन्नाटा यति गाढा छ कि म आफ्नै विचारहरूको पदचाप पनि सुन्न सक्दिनँ। मलाई लाग्छ, म अब एउटा शब्दविहीन कविता हुँ, एउटा सुरविहीन धुन हुँ।

यो शून्यतामा मलाई कसैको सहानुभूति चाहिएको छैन। किनकि सहानुभूति त उसलाई चाहिन्छ जोसँग केही गुमेको छ। म त आफैँमा एउटा 'गुमेको' वस्तु हुँ। मलाई अब कसैले खोजोस् भन्ने पनि चाहना छैन। म यो अन्धकारमा, यो रिक्ततामा हराउन चाहन्छु। सायद यही शून्यतामा कतै मेरो अस्तित्वको अन्तिम सत्य लुकेको छ। सायद जब सबै कुरा समाप्त हुन्छ, तब मात्र साँचो स्वतन्त्रता पाइन्छ। तर यो स्वतन्त्रता कति भयानक छ! यसमा कुनै उडान छैन, यसमा कुनै पखेटा छैन। यो त केवल एउटा अनन्त पतन हो, जहाँ भुइँ कहिल्यै आउँदैन।

अन्ततः, मलाई महसुस हुँदै छ कि तिमीले मलाई छोडेर जाँदा केवल आफूलाई मात्र लिएर गएनौ, तिमीले मबाट 'म' लाई पनि लिएर गयौ। अहिले यहाँ जो छ, त्यो म होइन। यो त केवल तिम्रो प्रेमको अन्त्यपछि बचेको एउटा छाया हो। एउटा यस्तो छाया, जसको आफ्नै कुनै शरीर छैन। म यो शून्यतालाई अङ्गालो हालेर बस्न अभ्यस्त हुँदै छु। मलाई लाग्छ, मेरो र यसको सम्बन्ध अब जुनीजुनीको हो। तिम्रो प्रेमले मलाई पूर्णता दिएको थियो भन्ने मलाई लाग्थ्यो, तर वास्तवमा यसले त मलाई यो शून्यताको गहिराइ देखाउनका लागि मात्र तयार पारेको रहेछ।

अहिले म यो रित्तो कोठामा एक्लै छु। बाहिर संसार चलिरहेको छ, गाडीहरू गुडिरहेका छन्, मान्छेहरू हासिरहेका छन्। तर मेरो भित्र? मेरो भित्र त केवल एउटा लामो, कहिल्यै नसकिने सन्नाटा छ। यो शून्यता नै अब मेरो साथी हो, मेरो गुरु हो, र मेरो अन्तिम विश्रामस्थल हो। म अब केही बोल्दिनँ। म अब केही सोच्दिनँ। म त बस यो शून्यतामा बिलाउन चाहन्छु, जसरी एउटा थोपा पानी समुद्रमा बिलाउँछ। तर फरक यति मात्र छ कि समुद्रमा पानी हुन्छ, र मेरो यो समुद्रमा भने केवल 'केही छैन' को विशालता मात्र छ।