मौन: नभनिएका शब्दहरूको समाधि

 

अचेल मलाई यो सहरको कोलाहल सुन्दा अचम्म लाग्छ। मान्छेहरू कति धेरै बोल्छन्, कति धेरै शब्दहरू खर्च गर्छन्, मानौँ शब्दहरू नसकिने कुनै खानी हुन्। म पनि त कुनै बेला त्यस्तै थिएँ। मलाई लाग्थ्यो, यदि मैले तिमीलाई "माया गर्छु" भनिनँ भने मेरो प्रेम अधुरो हुनेछ। मलाई लाग्थ्यो, मेरा भावनाहरूलाई शब्दको जामा नलगाएसम्म तिमीले मेरो भित्री संसार कसरी देख्छौ र? तर आज जब म यो एकान्तको कुनामा बसेर विगतका पानाहरू पल्टाउँछु, मलाई महसुस भइरहेछ कि मेरो प्रेमको सबैभन्दा ठूलो र शुद्ध अभिव्यक्ति त ती कुराहरू थिए, जुन मैले कहिल्यै भनिनँ। मेरो सबैभन्दा गहिरो प्रेम त मेरो मौनतामा लुकेको रहेछ। त्यो मौनता, जसलाई मैले कुनै बेला आफ्नो कमजोरी ठानेको थिएँ, वास्तवमा त्यही नै मेरो सबैभन्दा ठूलो शक्ति र तिम्रो लागि मेरो सबैभन्दा ठूलो उपहार थियो।

हामी सँगै हुँदाका ती हजारौँ क्षणहरू मेरो आँखाअगाडि नाचिरहेका छन्। कतिपटक मेरो ओठसम्म आएर पनि कति शब्दहरू फर्किएर गए। कतिपटक मैले तिमीलाई आफ्नो पीडा सुनाउन चाहेँ, तर तिम्रो हँसिलो अनुहार देखेर म चुप लागेँ। मलाई लाग्थ्यो म कायर भएँ, तर आज बुझ्दै छु, तिम्रो मुस्कान जोगाउनका लागि आफ्ना आँसुहरूलाई मौनताको चिहानमा गाड्नु नै त साँचो प्रेम रहेछ। शब्दहरू त कति सस्तो हुन्छन् है? जोसुकैले जोसुकैलाई भन्न सक्छ। तर मौनता साटासाट गर्नका लागि त एउटा विशेष सम्बन्ध चाहिन्छ। मैले तिमीलाई भन्न चाहेका ती 'आई लभ यू' हरू भन्दा धेरै गुणा बढी माया त मेरो त्यो हेराइमा थियो, जब तिमी बोलिरहन्थ्यौ र म केवल तिम्रो आवाजको लयमा हराइरहेको हुन्थेँ। त्यतिबेला म केही बोल्दिनथेँ, किनकि मलाई लाग्थ्यो मेरो एउटा सानो शब्दले पनि तिम्रो त्यो सुन्दर प्रवाहलाई बिथोल्न सक्छ।

मलाई सम्झना छ, ती साँझहरू जब हामी घण्टौँसम्म नबोली एकअर्काको छेउमा बस्थ्यौँ। बाहिरबाट हेर्नेलाई लाग्दो हो, यी दुईको बीचमा केही छैन, उनीहरू सायद एकअर्काबाट थाकिसकेका छन्। तर वास्तवमा त्यही मौनताभित्र एउटा यस्तो संवाद भइरहेको हुन्थ्यो, जुन कुनै पनि भाषाको शब्दकोशमा अटाउन सक्दैन। मेरा हातहरूले तिम्रो हात सुस्तरी छुँदा जुन कम्पन हुन्थ्यो, के त्यसलाई कुनै कविताले व्याख्या गर्न सक्छ र? अहँ, सक्दैन। शब्दले त सिमाना कोर्छ, यसले भावनालाई एउटा साँघुरो घेरामा कैद गर्छ। तर मौनता त अनन्त आकाशजस्तै हो, जहाँ भावनाहरू निर्बाध रूपमा उड्न सक्छन्। मैले तिमीलाई कहिल्यै भनिनँ कि तिमी बिनाको मेरो संसार कस्तो उजाड हुन्छ, तर मेरो त्यो मौन डर, मेरो त्यो लुकेको चिन्ता, के तिमीले कहिल्यै महसुस गरेनौ र? सायद प्रेमको परिभाषा नै यही हो— नभनिएका कुराहरूलाई बुझिदिनु।

म अचेल सोच्छु, यदि मैले ती सबै कुराहरू भनेको भए के हुन्थ्यो होला? सायद हाम्रो सम्बन्धमा एउटा स्पष्टता त आउँथ्यो होला, तर के त्यो गहिराइ बाँकी रहन्थ्यो? शब्दले स्पष्टता त दिन्छ, तर यसले रहस्यलाई मारिदिन्छ। र प्रेममा रहस्यको ठूलो मूल्य हुन्छ। मेरो मौनताले तिमीलाई एउटा यस्तो ठाउँ दिएको थियो, जहाँ तिमीले आफ्नो मनले चाहेको अर्थ लगाउन सक्थ्यौ। मैले कहिल्यै आफ्ना अपेक्षाहरूको भारी तिम्रो काँधमा बिसाइनँ। मैले कहिल्यै तिमीलाई "तिमीले मेरो लागि यसो गर्नुपर्छ" भनिनँ। मेरो त्यो 'नभन्नु' नै तिम्रो लागि सबैभन्दा ठूलो स्वतन्त्रता थियो। साँचो प्रेमले त मुक्त गर्छ, बाँध्दैन। र मौनता भन्दा ठूलो मुक्ति अरू के नै हुन सक्छ र?

तर यो मौनताको पनि आफ्नै मूल्य हुँदो रहेछ। कहिलेकाहीँ मलाई लाग्छ, तिमीले मेरो मौनतालाई मेरो उदासीनता सम्झियौ कि? कतै तिमीले मैले नभनेका शब्दहरूलाई मेरो रित्तोपन ठान्यौ कि? यो डरले मलाई कहिलेकाहीँ सताउँछ। तर फेरि मलाई लाग्छ, यदि तिम्रो र मेरो आत्माको तार जोडिएको थियो भने, तिमीले मेरो सन्नाटाको संगीत पक्कै सुनेको हुनुपर्छ। मलाई भन्नु थिएन कि म तिम्रो लागि कति त्याग गर्न सक्छु। मलाई भन्नु थिएन कि तिम्रो अनुपस्थितिमा मेरो मुटु कसरी ढुकढुक गर्छ। किनकि भनिएका कुराहरू त हावामा बिलाएर जान्छन्, तर नभनिएका कुराहरू आत्मामा गढेर बस्छन्। मेरा ती सबै नभनिएका प्रेमका प्रस्तावहरू, ती सबै लुकाइएका प्रशंसाहरू, ती सबै निलिएका गुनासाहरू— ती सबै मिलेर नै त मेरो प्रेमको एउटा विशाल स्मारक बनेको छ।

आज हामी बीचमा दूरी छ। भौतिक रूपमा हामी टाढा छौँ। तर अचम्मको कुरा, यो दूरीमा मेरो मौनता झन् प्रगाढ भएको छ। मलाई अब तिमीलाई फोन गरेर वा चिठ्ठी लेखेर केही भन्नु छैन। किनकि जे जति भन्नु थियो, ती त शब्दहरू मात्र हुन्थे। जे जति महसुस गराउनु थियो, त्यो त मैले सँगै हुँदाकै मौनतामा गराइसकेँ। मलाई लाग्छ, शब्दहरू त केवल एउटा पुल मात्र हुन्, तर जब हामी गन्तव्यमा पुग्छौँ, पुलको के काम? मेरो गन्तव्य त तिम्रो हृदय थियो, जहाँ म कुनै शब्द बिना नै पुग्न सफल भएँ। प्रेममा मौन रहनु भनेको आफ्नो अहङ्कारलाई विसर्जन गर्नु पनि हो। जब हामी बोल्छौँ, हामी 'म' को कुरा गर्छौँ। तर जब हामी मौन हुन्छौँ, त्यहाँ केवल 'हामी' मात्र बाँकी रहन्छौँ।

मैले तिमीलाई कहिल्यै भनिनँ कि तिम्रो गल्तीहरूमा पनि मलाई कति माया लाग्थ्यो। मैले तिमीलाई कहिल्यै भनिनँ कि तिम्रो सानो सफलतामा म कति गर्व गर्थेँ। यी सबै कुराहरू मेरो मुटुको एउटा गोप्य बाकसमा थुनिएका छन्। मान्छेहरू भन्छन्, मनको कुरा पोख्नुपर्छ, नत्र मन भारी हुन्छ। तर मेरो अनुभव अलि फरक छ। यी नभनिएका कुराहरूले मलाई भारी होइन, बरु एक किसिमको पवित्रताको अनुभूति गराउँछन्। यो एउटा यस्तो सम्पत्ति हो, जुन केवल मेरो र तिम्रो बीचको हो, जसमा अरू कसैको पहुँच छैन। शब्दहरू त सार्वजनिक हुन्छन्, तर मौनता नितान्त निजी हुन्छ। र हाम्रो प्रेम यति निजी थियो कि यसलाई शब्दको बजारमा ल्याउनु मलाई उचित लागेन।

कहिलेकाहीँ मलाई लाग्छ, ईश्वर पनि त मौन हुनुहुन्छ नि। उहाँले कहिल्यै भन्नुहुन्न कि उहाँले हामीलाई कति माया गर्नुहुन्छ, तर उहाँको सृष्टिको हरेक कणमा उहाँको प्रेम झल्किन्छ। सायद प्रेमको उच्चतम अवस्था नै मौनता हो। जहाँ भनिरहनु पर्दैन, जहाँ बुझाइको एउटा यस्तो तह हुन्छ जहाँ शब्दहरू अपाङ्ग लाग्छन्। मैले तिमीलाई आफ्नो संसार मानेको थिएँ, तर यो कुरा मैले कहिल्यै शब्दमा व्यक्त गरिनँ। के मेरो त्यो मौन समर्पण तिम्रो लागि पर्याप्त थिएन र? सायद तिमीलाई शब्दहरू नै चाहिएको थियो होला। सायद तिमीलाई ती सुकिला र चिल्ला वाक्यहरूको तिर्खा थियो होला। तर म त एउटा यस्तो मूर्तिकार थिएँ, जसले आफ्नो छेस्कोले शब्द होइन, शून्यतालाई कुँदेर तिम्रो प्रतिमा बनाएको थियो।

अहिले म यो सन्नाटासँग कुरा गर्छु। यो सन्नाटामा म तिम्रो आवाज सुन्छु। तिमीले पनि त कति कुराहरू भनिनौ नि, होइन र? तिम्रो पनि त आफ्नै एउटा मौनता थियो। आज मलाई महसुस हुँदै छ कि हाम्रो प्रेम दुईवटा मौनताको मिलन थियो। हामी दुवैले शब्दलाई भन्दा बढी एकअर्काको उपस्थितिलाई विश्वास गर्‍यौँ। र आज जब तिमी मसँग छैनौ, मलाई यो मौनताले नै तिम्रो सबैभन्दा नजिक पुर्‍याउँछ। मलाई लाग्छ, यदि मैले त्यसबेला सबै कुरा भनिदिएको भए, आज मसँग केही बाँकी रहने थिएन। तर आज मसँग एउटा ठूलो भण्डार छ— ती सबै नभनिएका कुराहरूको, ती सबै अधुरा वाक्यहरूको, र ती सबै मौन प्रार्थनाहरूको।

मलाई पछुतो छैन। मान्छेहरू भन्छन्— "समयमै भन्नुपर्थ्यो, अब ढिलो भयो।" तर मलाई लाग्छ, प्रेममा कहिल्यै ढिलो हुँदैन। र नभनिएका कुराहरू कहिल्यै पुराना हुँदैनन्। ती त सधैँ ताजा रहन्छन्, सधैँ जीवित रहन्छन्। मेरो प्रेमको सबैभन्दा ठूलो प्रमाण नै यही हो कि मैले यसलाई शब्दको घेरामा बाँधेर सानो बनाइनँ। मैले यसलाई मौनताको विशालतामा छोडिदिएँ। मेरो मौनता नै मेरो सबैभन्दा ठूलो गवाही हो। तिमी जहाँ भए पनि, जस्तो अवस्थामा भए पनि, यदि तिमीले एकपटक आफ्नो मनलाई शान्त बनाएर सुन्यौ भने, तिमीले मेरा ती हजारौँ नभनिएका शब्दहरू सुन्नेछौ। ती शब्दहरू जुन मेरो ओठबाट कहिल्यै निस्किएनन्, तर मेरो आत्माबाट सधैँ तिम्रो तिर बगिरहे।

अन्तमा, म यति मात्र भन्छु— प्रेम भनेको बोल्नु मात्र होइन, प्रेम भनेको त सँगै चुपचाप बस्न सक्नु पनि हो। र मैले तिमीसँग त्यो मौनता बाँड्न पाएँ, यसैमा म धन्य छु। मेरा नभनिएका कुराहरू नै मेरा सबैभन्दा सुन्दर कविताहरू हुन्। मेरो मौनता नै मेरो सबैभन्दा गहिरो आराधना हो। र तिम्रो लागि मेरो यो अनन्त मौनता नै मेरो प्रेमको अन्तिम र सबैभन्दा सत्य स्वरूप हो। अब मलाई केही भन्नु छैन। अब म केवल यो मौनतालाई अङ्गालेर बस्नेछु, किनकि यही मौनताभित्र नै तिम्रो र मेरो प्रेम सधैँका लागि सुरक्षित छ।