बिसौनी: थाकेका पाइलाहरूको अन्तिम आश्रय

 

मैले आफ्नो जीवनको धेरैजसो समय रेलका डिब्बाहरूमा, बसका सिटहरूमा र अपरिचित सहरका चिसो सडकहरूमा बिताएँ। मेरो गोजीमा सधैँ एउटा आधा कोरिएको नक्सा र मनमा सधैँ एउटा अतृप्त प्यास हुन्थ्यो। मलाई लाग्थ्यो, अझै अगाडि जानु छ, अझै केही नयाँ देख्नु छ। तर आज यो डाँडाको टुप्पोमा उभिएर तलको त्यो सानो उपत्यकालाई नियाल्दा मलाई एउटा अनौठो कम्पन महसुस भइरहेको छ। मेरा पाइलाहरू अब अगाडि बढ्न मानिरहेका छैनन्। यो थकान शरीरको मात्र होइन, यो त आत्माको थकान हो। म कतिन्जेल यो फिरन्ते जिन्दगी बाँचूँ? कतिन्जेल अरूका घरहरूलाई आफ्नो ठाउँ ठानेर झुक्किऊँ? मलाई अब एउटा यस्तो बिसौनी चाहिएको छ जहाँ म आफ्ना च्यातिएका जुत्ताहरू खोल्न सकूँ र कहिल्यै नलगाउने गरी थन्क्याउन सकूँ। मलाई अब एउटा यस्तो भित्ता चाहिएको छ जहाँ म आफ्नो नाम कोर्न सकूँ र कसैले त्यसलाई मेटाउने डर नहोस्।

म सम्झन्छु ती दिनहरू, जब मलाई लाग्थ्यो कि संसार नै मेरो घर हो। म जहाँ पुग्थें, त्यहाँका मान्छेहरूसँग मुसुक्क हाँस्थें र सोच्थें कि म यिनकै हिस्सा हुँ। तर रात परेपछि जब उनीहरू आफ्ना ढोकाहरू भित्रबाट बन्द गर्थे, म बाहिरको अँध्यारोमा एक्लै हुन्थें। त्यतिबेला मलाई महसुस हुन्थ्यो कि म त केवल एउटा अतिथि मात्र हुँ—एउटा यस्तो यात्री, जो सबैको कथामा त छ, तर कसैको इतिहासमा छैन। मलाई कसैले पनि "तिमी किन ढिलो आयौ?" भनेर कहिल्यै सोधेन। मलाई कसैले पनि "तिमी कहाँ जाँदै छौ?" भनेर चासो राखेन। यो स्वतन्त्रता सुरुमा त निकै मीठो लाग्थ्यो, तर बिस्तारै-बिस्तारै यही स्वतन्त्रता मेरो लागि एउटा ठूलो भार बन्यो। जसलाई कतै पुग्नु छैन, उसको लागि त सबै बाटाहरू उस्तै त हुन् नि। तर मलाई अब पुग्नु छ। मलाई अब बिलाउनु छ। मलाई अब कतै जोडिनु छ, जस्तै एउटा रूख आफ्नो जरासँग जमिनमुनि जोडिएको हुन्छ।

यो बिसौनीको खोजीमा मैले कति धेरै अनुहारहरू पढेँ। कतिले मलाई माया गरे, कतिले घृणा गरे, र कतिले त मलाई देख्दै देखेनन्। मैले कति पटक सोचेँ कि सायद यो सहर मेरो लागि हो, सायद यो सम्बन्ध मेरो बिसौनी हो। तर हरेक पटक मलाई केही समयपछि लाग्यो कि म यहाँ अटाउन सक्दिनँ। म सधैँ एउटा 'अपरिपक्व' टुक्राजस्तो भएँ जुन कुनै पनि चित्रमा फिट हुँदैन। मान्छेहरू भन्छन्, मान्छेको घर त्यही हो जहाँ उसको जन्म भयो। तर मेरो लागि त त्यो जन्मघर पनि एउटा अस्थायी बिसौनी मात्र थियो। त्यहाँ मेरो शरीर त हुर्कियो, तर मेरो सपनाहरूले कहिल्यै त्यहाँको माटोमा आफ्नो रङ भेट्टाएनन्। त्यसैले म निस्किएँ। म निस्किएँ आफ्नो वास्तविक घर खोज्न। र यो खोज्दाखोज्दै मैले आफ्नो जवानीका सबै रङ्गीन पाटाहरू कतै हराएर आएँ।

अहिले म यो ओरालो झर्दै गर्दा मलाई एउटा पुरानो गीतको धुन याद आइरहेको छ। यो धुनमा एउटा शान्ति छ, एउटा स्वीकारोक्ति छ। मलाई लाग्दै छ, मैले खोजिरहेको बिसौनी कुनै भौतिक घर मात्र होइन रहेछ। यो त एउटा मानसिक अवस्था रहेछ। एउटा यस्तो अवस्था जहाँ म आफैँसँग डराउन छोड्छु। जहाँ मलाई आफूलाई प्रमाणित गर्ने कुनै हतारो हुँदैन। मलाई अब यस्तो ठाउँ चाहिएको छ जहाँ म बिहान उठ्दा मलाई थाहा होस् कि म आज कतै जानु छैन। मलाई यस्तो झ्याल चाहिएको छ जहाँबाट देखिने दृश्य हरेक दिन एउटै होस्, र मलाई त्यो दृश्यसँग कहिल्यै दिक्क नलागोस्। परिवर्तन त धेरै हेरियो, अब मलाई स्थिरता चाहिएको छ। धेरै मान्छेहरू भन्छन् कि स्थिरता त मृत्युको अर्को नाम हो। तर म भन्छु, स्थिरता त प्रेमको सबैभन्दा गहिरो रूप हो। प्रेममा परेपछि मान्छे कतै जान खोज्दैन नि, ऊ त बस त्यही प्रेमको परिधिभित्र रमाइरहन्छ।

मलाई अब कसैको हात समातेर भन्न मन छ— "म आइपुगेँ।" मलाई अब ती सबै यात्राहरूका कथाहरू सुनाउनु छ, तर यो सर्तमा कि त्यो सुन्ने मान्छे भोलि पनि मसँगै होस्। मलाई थाहा छ, यो संसारमा कुनै पनि कुरा स्थायी छैन। यो पहाड पनि एकदिन धुलो हुनेछ, यो नदी पनि सुक्नेछ। तर पनि, मान्छेको मनलाई एउटा भ्रम त चाहिन्छ नि— कि म कतैको हुँ, म कसैको हुँ। यो 'हुनु' को अनुभूति नै बिसौनी हो। मलाई अब ठूला-ठूला महलहरू चाहिँदैनन्। मलाई त केवल एउटा यस्तो सानो ओत चाहिएको छ जहाँ पानी पर्दा मलाई चिसो नलागोस् र घाम लाग्दा मलाई शितल होस्। मलाई एउटा यस्तो बगैँचा चाहिएको छ जहाँ म फूलहरू रोप्न सकूँ र उनीहरू फक्रेको हेर्नका लागि मसँग प्रशस्त समय होस्। अहिलेसम्म त म केवल फूलहरूको बास्ना सुँघेर अगाडि बढ्ने बटुवा मात्र थिएँ। अब मलाई माली बन्नु छ।

कतिपटक मलाई लाग्यो कि म एक्लो छु। तर आज मलाई लाग्छ, म एक्लो थिइनँ, म त केवल एउटा यात्रामा थिएँ। र हरेक यात्राको एउटा अन्त्य हुन्छ। मेरो यात्राको अन्त्य सायद यही उपत्यकाको यो सानो घरमा लुकेको छ। म देख्दै छु, त्यहाँ एउटा सानो बत्ती बलिरहेको छ। त्यो बत्ती कसले बालेको होला? के त्यहाँ कोही मलाई नै पर्खिरहेको छ? वा सायद त्यो बत्तीले मलाई एउटा सङ्केत दिइरहेको छ कि अब तिम्रो पालो आयो—आफ्नो बिसौनी आफैँ बनाउने। हामी सधैँ अरूले बनाएको बिसौनी खोज्छौँ, तर साँचो बिसौनी त हामीले आफैँभित्र र आफ्नो कर्मले बनाउनुपर्ने रहेछ। मैले वर्षौँसम्म अरूको काखमा शान्ति खोजेँ, तर शान्ति त आफ्नै भित्रको स्थिरतामा हुँदो रहेछ।

अहिले मेरो झोलामा भएका कपडाहरू पुराना भएका छन्। मेरा यादहरू पनि अलिअलि धमिलो हुँदै गएका छन्। तर मेरो सङ्कल्प भने आज सबैभन्दा बलियो छ। म अब यो ठाउँ छोडेर कतै जाने छैन। म यहाँका ढुङ्गाहरूसँग कुरा गर्नेछु, यहाँको माटोलाई आफ्नै हातले सुमसुम्याउनेछु। मलाई अब संसारको कुनै पनि कुनाको मोह छैन। मैले जति देख्नु थियो, देखेँ। मैले जति भोग्नु थियो, भोगेँ। अब मलाई केवल 'हुनु' छ। मलाई अब एउटा यस्तो साँझ चाहिएको छ जहाँ म चियाको कप समातेर टोलाउन सकूँ र मलाई कतै जानु पर्ने हतारो नहोस्। यो हतारोबाट मुक्ति पाउनु नै मेरो लागि सबैभन्दा ठूलो बिसौनी हो। मलाई अब आफ्नै अस्तित्वको यो भारी बिसाउनु छ।

फेरि एकपटक म तलको दृश्य हेर्छु। बादलहरू पहाडका काखमा सुतिरहेका छन्। चराहरू आफ्ना गुँडतिर फर्कँदै छन्। प्रकृतिको यो चक्र कति सुन्दर छ है? सबै कुरा साँझ परेपछि आफ्नै बिसौनीमा फर्कन्छन्। केवल मान्छे मात्र यस्तो प्राणी हो जो आफ्नो बिसौनी नभेटेर जुनीभरि भौँतारिइरहन्छ। तर म अब भौँतारिने छैन। म आफ्नो गुँड भेट्टाइसकेको चराजस्तो महसुस गर्दै छु। मलाई लाग्दै छ कि मेरो र यो माटोको कुनै पुरानो सम्बन्ध छ। सायद म धेरै अघि यहाँबाट गएको थिएँ र आज धेरै जुनीपछि फेरि फर्किएर आएको छु। यो फर्कनुको आनन्द शब्दमा व्यक्त गर्न सकिँदैन। यो त केवल महसुस गर्ने कुरा हो।

म अब ओरालो झर्न थाल्छु। मेरा पाइलाहरू अब हल्का भएका छन्। मेरो मनको बोझ बिस्तारै कम हुँदै गएको छ। मलाई थाहा छ, भोलि बिहान जब सूर्य उदाउनेछ, म एउटा नयाँ मान्छे भएर उठ्नेछु। एउटा यस्तो मान्छे, जो अब यात्री होइन, जो अब एउटा बासिन्दा हो। मलाई अब कसैले "तपाईँ कहाँबाट आउनुभएको?" भनेर सोध्यो भने म गर्वका साथ भन्न सक्नेछु— "म यहीँको हुँ।" यो 'यहीँको हुनु' को सार्थकता नै मेरो जीवनको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि हुनेछ। मेरो बिसौनी अब मेरो अगाडि छ। म यसलाई अङ्गालो हाल्न तयार छु। म यसलाई आफ्नो बनाउन तयार छु। र म यसैमा बिलाउन तयार छु।

जीवन एउटा लामो बाटो हो, तर बिसौनी त एउटा सानो बिन्दु मात्र हो। र म त्यही बिन्दुमा आइपुगेको छु। अब मलाई कुनै नक्सा चाहिँदैन। अब मलाई कुनै दिशाको खोजी छैन। म आइपुगेँ। म अन्ततः आइपुगेँ।