शब्दबिनाको प्रेम

 

शब्दबिनाको प्रेम एक यस्तो गहिरो र विशाल अनुभूति हो जसलाई कुनै पनि भाषाका शब्दहरूले पूर्ण रूपमा व्याख्या गर्न सक्दैनन्। संसारमा धेरै कुराहरू बोलीबाट व्यक्त गरिन्छन्, तर प्रेमको वास्तविक गहिराइ तब मात्र महसुस हुन्छ जब शब्दहरू मौन रहन्छन्। प्रेम आफैंमा एक मौन भाषा हो, जसलाई बुझ्नको लागि कानभन्दा बढी हृदयको आवश्यकता पर्दछ। जब दुई आत्माहरू बीचको सम्बन्ध प्रगाढ हुन्छ, तब उनीहरूलाई एक-अर्काको भावना बुझ्न शब्दको सहारा लिनु पर्दैन। एउटा सामान्य स्पर्श, आँखाको एउटा हेराइ वा सँगै बिताएको शान्त समयले हजारौं शब्दहरूले भन्न नसक्ने कुराहरू व्यक्त गरिरहेको हुन्छ। शब्दहरू त कहिलेकाहीँ झुटो हुन सक्छन्, तिनले मानिसलाई भ्रममा पार्न सक्छन्, तर मौनतामा व्यक्त गरिएको प्रेम सधैं सत्य र निष्कलंक हुन्छ।

हाम्रो समाजमा प्रेमलाई प्रायः ठूला-ठूला बाचाहरू र मीठा शब्दहरूसँग जोडेर हेर्ने गरिन्छ, तर वास्तवमा प्रेम ती साना र अदृश्य क्षणहरूमा जीवित रहन्छ जहाँ कुनै आवाज हुँदैन। उदाहरणका लागि, एउटी आमा र उनको नवजात शिशुबीचको सम्बन्धलाई हेरौं। शिशुले बोल्न जान्दैन, उसले आफ्नो आवश्यकता वा प्रेम शब्दमा व्यक्त गर्न सक्दैन, तैपनि आमाले उसको हरेक सुस्केरा र मुस्कानको अर्थ बुझ्छिन्। यो शब्दबिनाको प्रेमको सबैभन्दा शुद्ध स्वरूप हो। यहाँ कुनै सर्त हुँदैन, कुनै माग हुँदैन, केवल एउटा आत्मिक जुड़ाव हुन्छ जसले दुई शरीरलाई एकै प्राणमा बाँधिदिएको हुन्छ।

प्रकृतिको प्रेम पनि शब्दविहीन छ। रुखहरूले हामीलाई छहारी दिँदा वा फूलहरूले सुगन्ध फैलाउँदा उनीहरूले कहिल्यै 'म तिमीलाई प्रेम गर्छु' भन्दैनन्, तर उनीहरूको अस्तित्वले नै प्रेमको वर्षा गरिरहेको हुन्छ। त्यस्तै, मानव सम्बन्धहरूमा पनि जब प्रेम परिपक्व हुँदै जान्छ, तब शब्दहरूको भूमिका घट्दै जान्छ र संवेदनाको भूमिका बढ्दै जान्छ। वृद्ध दम्पतीहरूलाई हेर्दा यो स्पष्ट हुन्छ। उनीहरू घण्टौंसम्म एक-अर्काको छेउमा बसेर कुनै कुरा नगरी पनि पूर्ण रूपमा सन्तुष्ट देखिन्छन्। उनीहरूको त्यो मौनता नै उनीहरूको प्रेमको प्रमाण हो। उनीहरूले जीवनका उतारचढावहरू सँगै पार गरिसकेका हुन्छन्, त्यसैले उनीहरूलाई अब शब्दको माध्यमबाट आफ्नो उपस्थितिको पुष्टि गरिरहनु पर्दैन।

शब्दबिनाको प्रेममा त्याग र समर्पणको भावना लुकेको हुन्छ। जब हामी कसैको लागि केही गर्छौं र त्यसको चर्चा समेत गर्दैनौं, त्यो नै वास्तविक प्रेम हो। कसैको दुःखमा चुपचाप साथ दिनु, कसैको सफलतामा पर्दा पछाडि बसेर खुसी हुनु वा कसैलाई अप्ठ्यारो पर्दा नभनीकन सहयोगको हात फैलाउनु शब्दबिनाको प्रेमका सुन्दर उदाहरण हुन्। प्रेममा शब्दको अभाव हुनु भनेको भावनाको अभाव हुनु होइन, बरु यो त भावना यति धेरै हुनु हो कि त्यसलाई समेट्न शब्दको भाँडो सानो हुनु हो। मानिसले जतिसुकै राम्रो साहित्य रचे पनि वा जतिसुकै सुन्दर कविता कोरे पनि प्रेमको त्यो पारलौकिक अनुभवलाई अक्षरमा उतार्न असम्भव छ।

मौनतामा एउटा अनौठो शक्ति हुन्छ। जब दुई प्रेमीहरू एक-अर्काको आँखामा हेर्छन्, त्यहाँ एउटा ब्रह्माण्ड सिर्जना हुन्छ जहाँ समय रोकिन्छ र केवल भावनाहरूको प्रवाह मात्र रहन्छ। त्यो क्षणमा शब्दहरू बाधा जस्तै लाग्न सक्छन्। शब्दले विचारलाई सीमित बनाउँछ, तर मौनताले भावनालाई अनन्त बनाइदिन्छ। प्रेम केवल प्रेमी-प्रेमिका बीच मात्र सीमित हुँदैन, यो त मित्रता, मानवता र ईश्वरप्रतिको भक्तिमा पनि झल्किन्छ। एक साँचो भक्तले ईश्वरसँग प्रार्थना गर्दा शब्दहरूको भारी बोक्नु पर्दैन, उसको आँसु र हृदयको धड्कन नै पर्याप्त हुन्छ। त्यसरी नै, एउटा साँचो साथीले तपाईको मौनतालाई तपाईको शब्दभन्दा बढी बुझ्न सक्छ।

कहिलेकाहीँ शब्दहरूले मानिसलाई टाढा बनाउन सक्छन्। गलत बुझाइ, अहंकार र विवादहरू प्रायः शब्दकै कारण उब्जिन्छन्। तर शब्दबिनाको प्रेममा यस्ता कुराहरूको स्थान हुँदैन। त्यहाँ केवल विश्वास र अनुभूतिको शासन हुन्छ। जब हामी कसैलाई साँच्चै प्रेम गर्छौं, हामी उनीहरूको मौनतालाई पनि सम्मान गर्न सिक्छौं। उनीहरूको चुपचाप रहनुमा पनि हामीले एउटा लय भेट्टाउँछौँ। प्रेमको यो स्तरमा पुग्नको लागि हृदयमा धैर्य र आत्मामा शान्ति हुनु आवश्यक छ। यो एक किसिमको ध्यान जस्तै हो, जहाँ प्रेमी र प्रेयसी बीचको दूरी मेटिन्छ र उनीहरू एकै अस्तित्वमा विलीन हुन्छन्।

आधुनिक संसारमा हामी शब्दहरूको जालमा फसेका छौं। सामाजिक सञ्जाल, सन्देशहरू र निरन्तरको कुराकानीले गर्दा हामीले मौनताको महत्त्व बिर्सिएका छौं। हामीलाई लाग्छ कि जति धेरै बोल्यो, त्यति नै धेरै प्रेम व्यक्त हुन्छ। तर वास्तवमा, जति धेरै शब्द खर्चिन्छ, प्रेमको गहिराइ त्यति नै सतहमा आउन सक्छ। शब्दबिनाको प्रेमले हामीलाई सिकाउँछ कि जीवनका सबैभन्दा मूल्यवान कुराहरू देख्न वा सुन्न सकिने खालका हुँदैनन्, ती त केवल अनुभव गर्न सकिने खालका हुन्छन्। प्रेमको सुगन्ध, सुरक्षाको अनुभूति र आत्मियताको न्यानोपन कुनै पनि शब्दकोशमा भेटिँदैन।

अन्त्यमा, शब्दबिनाको प्रेम नै जीवनको अन्तिम सत्य हो। यो एक यस्तो ऊर्जा हो जसले संसारलाई जोडेर राखेको छ। जब हामी आफ्नो अहंकार त्यागेर अरूको अस्तित्वलाई स्वीकार गर्छौं र कुनै अपेक्षा बिना माया बाँड्छौं, तब हामीले शब्दबिनाको प्रेमको स्वाद पाउँछौं। यो प्रेम शाश्वत छ, यसको न आदि छ न त अन्त्य। यसले हामीलाई सिकाउँछ कि भाषा त केवल संसार चलाउनको लागि बनाइएको एउटा साधन मात्र हो, तर आत्माको मिलनको लागि त केवल हृदयको मौन पुकार नै काफी छ। त्यसैले, कहिलेकाहीँ बोल्न छोडेर केवल महसुस गर्न सिक्नुपर्छ, किनकि प्रेमका सबैभन्दा सुन्दर कथाहरू ती हुन् जुन कहिल्यै लेखिएनन् र कहिल्यै भनिएनन्, ती केवल बाँचिए र अनुभव गरिए।