आँसु: नुनिलो पानीमा डुबेको एउटा अनन्त इतिहास

 

म अचेल एक्लै बस्दा आफ्नै आँखाको डिलमा सधैँ एउटा भारीपन महसुस गर्छु। मलाई लाग्छ, मेरो भित्र एउटा यस्तो समुद्र छ, जसले कुनै पनि बेला किनार नाघेर बाहिर आउन खोजिरहेको छ। मान्छेहरू भन्छन्, आँसु कमजोरीको प्रतीक हो। उनीहरू भन्छन्, 'नरूँ, बलियो बन।' तर म सोध्छु—के आँसु बगाउनु वास्तवमै हार हो त? मलाई त लाग्छ, आँसु त त्यो साहस हो जसले मुटुभित्र जमेको पीडाको पहाडलाई पगालेर बाहिर निकाल्ने हिम्मत राख्छ। जब शब्दहरू घाँटीमा आएर अड्किन्छन्, जब ओठहरूले सत्य बोल्न इन्कार गर्छन्, र जब मस्तिष्कले पीडाको हिसाब राख्न छोड्छ, तब मात्र आँखाले आफ्नो काम सुरु गर्छन्। यो आँसु कति इमानदार छ है? यसले कहिल्यै झुट बोल्दैन। यसले कहिल्यै कुनै नकाव लगाउँदैन। यो जस्तो छ, त्यस्तै बाहिर निस्कन्छ—तातो, नुनिलो र पुरै पारदर्शी।

म सम्झन्छु ती दिनहरू जब म सानो थिएँ। त्यतिबेला म खेलौना फुट्दा रुन्थेँ, वा धुलोमा लड्दा मेरो घुँडा खुइलिँदा रुन्थेँ। ती आँसुहरू कति निर्दोष थिए! ती आँसु बगाएपछि मन तुरुन्तै हलुका हुन्थ्यो र म फेरि हाँस्न सक्थेँ। तर आजका यी आँसुहरू? यी त कति भारी छन्! यी त प्रेमको अन्त्यपछि, विश्वासको मृत्युपछि र आफ्नो पहिचान हराएपछि निस्कने आँसुहरू हुन्। यी आँसुहरू गालासम्म आइपुग्दा आफ्नो पछाडि एउटा जलन छोडेर जान्छन्। म अचेल ऐनाको अगाडि उभिँदा आफ्नै आँखामा हेर्न डराउँछु। मलाई लाग्छ, ती आँखाभित्र हजारौँ वर्ष पुरानो एउटा रुवाइ लुकेको छ, जुन अहिलेसम्म बाहिर निस्कन पाएको छैन। हामी कति धेरै आँसु त भित्रै पिइदिन्छौँ। हामी मुस्कुराउँछौँ ताकि संसारले हाम्रो कमजोरी नदेखोस्, तर हाम्रो भित्रको त्यो नुनिलो पानीले हाम्रो आत्मालाई बिस्तारै गलाउँदै लगिरहेको हुन्छ।

प्रेममा खसेको आँसुको त झन् आफ्नै एउटा छुट्टै कथा हुन्छ। तिमीलाई सम्झँदा मेरो आँखाबाट खस्ने हरेक थोपामा तिम्रो एउटा सानो स्मृति लुकेको हुन्छ। कहिलेकाहीँ मलाई लाग्छ, म रोइरहेको होइन, म त केवल तिमीले दिएका ती यादहरूलाई विसर्जन गरिरहेको छु। एउटा आँसुको थोपो गाला हुँदै तल खस्दा मलाई लाग्छ मेरो एउटा सपना पनि त्यहीसँगै भुइँमा पछारियो। म आफ्नो हातले ती आँसुहरू पुछ्न खोज्छु, तर हातहरू पनि त रित्ता छन्। तिमीले जाँदाजाँदै मलाई एउटा यस्तो उपहार दियौ, जुन कहिल्यै सकिँदैन—त्यो हो, यी आँसुहरू। म अचेल झरी पर्दा बाहिर निस्कन मन पराउँछु, किनकि झरीको पानीमा मेरो आँसु मिसिँदा कसैले पनि मैले रोएको देख्दैन। यो संसारलाई हाँसो मात्र चाहिएको छ, यहाँ रुने मान्छेको लागि कुनै ठाउँ छैन। त्यसैले त हामी झरी खोज्छौँ, हामी अँध्यारो खोज्छौँ, र हामी सिरकभित्र टाउको लुकाएर रुन सिक्छौँ।

आँसुले मान्छेलाई कति धेरै कुरा सिकाउँदो रहेछ। यसले हामीलाई नम्र बनाउँछ, यसले हामीलाई अरूको पीडा बुझ्न सक्ने बनाउँछ। जसले कहिल्यै रोएको छैन, उसले कहिल्यै साँचो खुसी पनि अनुभव गर्न सक्दैन। किनकि खुसीको मूल्य त तब मात्र थाहा हुन्छ, जब हामीले आँसुको मूल्य बुझेका हुन्छौँ। मलाई लाग्छ, ईश्वरले आँसुको सिर्जना नगरेको भए मान्छेको मुटु अझै धेरै पत्थर हुने थियो। यो आँसुले नै त हो हाम्रो भित्रको कठोरतालाई पगालेर हामीलाई 'मान्छे' बनाइराख्ने। म आफ्नो अनुहारमा हात राख्छु र मलाई महसुस हुन्छ—यो चिसोपन, यो ओसिलोपन नै मेरो जीवित हुनुको प्रमाण हो। म अझै महसुस गर्न सक्छु, म अझै दुख्न सक्छु, त्यसैले म अझै जीवित छु।

कहिलेकाहीँ म सोध्छु—के आँसुको पनि कुनै रङ हुन्छ? सायद हुँदैन। तर मेरो लागि भने आँसुका धेरै रङहरू छन्। जब म खुसीले रुन्छु, मेरो आँसुको रङ उज्यालो र न्यानो हुन्छ। जब म रिसले रुन्छु, यो रगत जस्तै तातो र रातो हुन्छ। र जब म तिम्रो विछोडमा रुन्छु, यो एउटा गाढा नीलो र चिसो हुन्छ, जसले मलाई पुरै कठ्याङ्ग्राइदिन्छ। आँसु त एउटा यस्तो भाषा हो जुन संसारको हरेक कुनामा बुझिन्छ। तपाईंलाई कुनै व्याकरण थाहा हुनु पर्दैन, तपाईंलाई कुनै शब्दकोश चाहिन—तपाईंको आँखाको एक थोपा पानीले नै पुरै ब्रह्माण्डको कथा भन्न सक्छ। म अचेल मान्छेहरूका कुरा सुन्न छोडेर उनीहरूका आँखा हेर्न थालेको छु। त्यहाँ जे देखिन्छ, त्यही नै सत्य हो। बाँकी त सबै केवल बनावटी कुराहरू मात्र हुन्।

मेरो यो कोठाको भित्तामा कतिवटा आँसुका टाटाहरू होलान्? म रातभरि बसेर आफ्नै भाग्यलाई धिक्कार्दै कति रोएँ होला! तर ती आँसुहरू कतै व्यर्थ गएजस्तो लाग्दैन। ती आँसुहरूले मेरो भित्रको एउटा ठूलो अहङ्कारलाई बगाएर लगिदिए। म पहिले सोच्थेँ, म सबैभन्दा बलियो छु, मलाई कसैले केही गर्न सक्दैन। तर एउटा सानो आँसुले मलाई मेरो औकात देखाइदियो। यसले मलाई बताइदियो कि म कति निरीह र कति कमजोर छु। र यही कमजोरी स्वीकार गरेपछि मात्र मैले साँचो शान्ति फेला पारेँ। आँसु बगाउनु भनेको आफैँलाई स्वीकार गर्नु हो। यो आफ्नो आत्मालाई नुहाउनु जस्तै हो। नुहाएपछि शरीर जसरी सफा हुन्छ, रोएपछि मन पनि त्यसरी नै पवित्र हुन्छ।

मलाई लाग्छ, मान्छेको जीवन त केवल दुईवटा आँसुको बीचको यात्रा मात्र हो। एउटा त्यो आँसु जुन हामी जन्मँदा बगाउँछौँ र अर्को त्यो आँसु जुन अरूले हाम्रो मृत्युमा बगाउँछन्। यो बीचको समयमा हामी जति पनि रुन्छौँ, ती त केवल रिहर्सल मात्र हुन्। म आफ्नो यो यात्रामा धेरै पटक रोएँ। कति पटक अरूका लागि रोएँ, कति पटक आफ्नै लागि रोएँ। तर मलाई कहिल्यै पछुतो छैन। किनकि यी आँसुहरूले नै मलाई आज यहाँसम्म ल्याएका हुन्। यी आँसुहरू नहुँदा भए म एउटा मेसिन जस्तो हुने थिएँ। ममा न त कुनै संवेदना हुने थियो, न त कुनै दया। मलाई लाग्छ, मेरो आँखाको प्रत्येक थोपाले मेरो हृदयको एउटा इँटा थपेको छ, र आज मेरो मुटु यति धेरै फराकिलो भएको छ कि यसले पुरै संसारको दुःखलाई अटाउन सक्छ।

अब रात धेरै बितिसक्यो। बाहिर सन्नाटा छ। म आफ्नै सासको आवाज सुन्छु। मलाई फेरि आँखा रसाएको महसुस भइरहेको छ। तर यसपटक म यो आँसुलाई रोक्दिनँ। म यसलाई बग्न दिन्छु। यो मेरो गालाबाट हुँदै मेरो ओठसम्म पुगोस्, र मलाई यसको नुनिलो स्वाद फेरि एकपटक चाख्न मन छ। यो स्वादले मलाई सम्झाउँछ कि जीवन सधैँ गुलियो हुँदैन। यसमा नुन पनि छ, र यो नुन नै यसको असली स्वाद हो। म आँखा चिम्लन्छु र मलाई लाग्छ म एउटा यस्तो नदीमा तैरिरहेको छु जुन पुरै आँसुले बनेको छ। यो नदी मलाई कता लैजाँदै छ, मलाई थाहा छैन। तर मलाई अब डर लाग्दैन। किनकि मलाई थाहा छ, अन्त्यमा सबै नदीहरू समुद्रमै मिसिन्छन्, र मेरो यो आँसुको नदी पनि कुनै दिन खुसीको विशाल समुद्रमा गएर विलीन हुनेछ।

मान्छेहरू भन्छन् आँसु पुछ्नु पर्छ। तर म भन्छु—आँसुलाई पुछ्ने हतार नगर। यसलाई आफ्नो समय लिन देऊ। यसलाई तिम्रो गालामा आफ्नो छाप छोड्न देऊ। किनकि यो छाप नै तिम्रो अनुभवको प्रमाण हो। म आफ्नो हातले आँसु पुछ्दिनँ, म त यसलाई आफ्नो छालामा सुक्न दिन्छु। यो सुकेपछि जुन सानो सेतो दाग बस्छ, त्यो दाग नै मेरो सङ्घर्षको कथा हो। मलाई आफ्ना आँसुहरूसँग प्रेम छ। मलाई आफ्नो यो नमीठो रुवाइसँग प्रेम छ। किनकि यो नै मेरो सबैभन्दा निजी कुरा हो। संसारले मेरो हाँसो खोस्न सक्छ, मेरो सम्पत्ति खोस्न सक्छ, मेरो प्रेम खोस्न सक्छ—तर कसैले पनि मेरा यी आँसुहरू मबाट खोस्न सक्दैन। यी केवल मेरा हुन्, र म यीसँगै बाँचिरहनेछु।

अब मेरो आँखा बिस्तारै थाक्दै छन्। निद्राले मलाई घेर्दै छ। तर मलाई थाहा छ, भोलि बिहान जब म बिउँझनेछु, मेरो सिरानी फेरि अलिकति चिसो हुनेछ। र म त्यो चिसोपनलाई महसुस गरेर मुस्कुराउनेछु। म भन्नेछु—"धन्यवाद ईश्वर, म अझै रोइरहेको छु, त्यसको मतलब म अझै मान्छे नै छु।" आँसु नै मेरो अन्तिम प्रार्थना हो, आँसु नै मेरो अन्तिम कविता हो।

मेरो यो आँसुको यात्रा कहिल्यै सकिने छैन। यो त केवल एउटा बिराम मात्र हो। म फेरि रुनेछु, म फेरि हाँस्नेछु, र म फेरि बाँच्नेछु।

यही नै मेरो आँसुको सत्य हो।