बिहानको भीड र मानिसहरूको हतार

 

बिहानको समय आफैँमा एउटा नयाँ सुरुवातको प्रतीक हो, तर आधुनिक जीवनशैलीमा यो समय शान्त भन्दा बढी कोलाहलपूर्ण र हतारले भरिएको हुन्छ। जब सूर्यको पहिलो झुल्का धर्तीमा झर्छ, त्यससँगै मानिसहरूको मस्तिष्कमा कामको बोझ र समयको चाप पनि झुल्किन्छ। बिहानको भीड र मानिसहरूको यो अनौठो दौडधुपलाई नियाल्ने हो भने यसले हाम्रो समाजको एउटा जीवन्त तर तनावपूर्ण चित्र प्रस्तुत गर्दछ।

सहरका गल्लीहरूमा बिहान सबेरैदेखि नै एउटा छुट्टै किसिमको कम्पन सुरु हुन्छ। एकातिर मन्दिरका घण्टीहरू र मस्जिदका अजानहरूले आध्यात्मिक शान्तिको आभास दिलाउन खोजिरहेका हुन्छन् भने अर्कोतिर मानिसहरूको दौडधुपले त्यो शान्तिलाई मत्थर पारिदिन्छ। बिहानको ५–६ बज्दा नबज्दै दूधवालाहरू, पत्रपत्रिका बाँड्नेहरू र तरकारीका गाडीहरूले सडकमा आफ्नो उपस्थिति जनाइसकेका हुन्छन्। यो समय ती मानिसहरूका लागि हो जसले अरूको बिहानलाई सहज बनाउन आफ्नो निद्रा र आरामको त्याग गर्छन्। तिनीहरूको हतारोमा बाँच्नका लागि गरिने सङ्घर्ष देखिन्छ।

जब घडीको सुई अलिकति अगाडि बढ्छ, सहरको वास्तविक भीड सुरु हुन्छ। विशेष गरी विद्यार्थी र कर्मचारीहरूको हतारो हेर्न लायकको हुन्छ। साना साना बालबालिकाहरू, जसको आँखामा अझै पनि निद्राका बाँकी अवशेषहरू हुन्छन्, भारी झोला बोकेर स्कुल बसको पर्खाइमा बसिरहेका हुन्छन्। आमाबाबुहरू उनीहरूलाई तयार पार्न, खाजा बनाउन र समयमै गाडीमा चढाउन युद्धस्तरमा खटिएका हुन्छन्। भान्छा कोठाबाट आउने भाँडाकुँडाको आवाज, हतार–हतारमा खाइने खाजा र "छिटो गर, ढिलो भइसक्यो" भन्ने वाक्यहरू हरेक घरका साझा स्वरहरू हुन्। यो हतारमा कतिपयले आफ्नो महत्वपूर्ण सामान बिर्सिन्छन् भने कतिले आफ्नो स्वास्थ्यको ख्याल नगरी खाली पेटमै घर छोड्छन्।

सडकको दृश्य झन् भयावह र अस्तव्यस्त हुन्छ। सार्वजनिक यातायातका साधनहरूमा देखिने मानिसहरूको ठेलमठेलले मान्छेको धैर्यताको परीक्षा लिइरहेको हुन्छ। बस स्टेसनहरूमा मानिसहरू यसरी झुम्मिएका हुन्छन् मानौँ त्यहाँ कुनै मेला लागेको छ। हरेक व्यक्तिलाई लाग्छ कि उसले यो गाडी नचढे उसको संसार नै रोकिनेछ। बसभित्र छिर्नका लागि गरिने सङ्घर्ष, कन्डक्टरको ठूलो स्वर र यात्रुहरूबीचको सानोतिनो भनाभन बिहानको एउटा अभिन्न हिस्सा बनेको छ। भित्र पसेपछि पनि सुख हुँदैन; शरीर जोडेर उभिनुपर्ने बाध्यता, पसिनाको गन्ध र ट्राफिक जामको चिन्ताले मानिसको मानसिक शान्तिलाई बिहानै खल्बल्याइदिन्छ।

ट्राफिक जाम बिहानको भीडको सबैभन्दा ठूलो शत्रु हो। सहरका मुख्य चोकहरूमा सवारी साधनहरूको लामो ताँती देख्दा लाग्छ कि सहर नै स्थिर भएको छ। तर त्यो स्थिरताभित्र एउटा ठूलो छटपटी लुकेको हुन्छ। मोटरसाइकल चालकहरू साना साना खाली ठाउँबाट छिर्न खोजिरहेका हुन्छन्, ट्याक्सी र गाडीहरू हर्न बजाएर आफ्नो आक्रोश व्यक्त गरिरहेका हुन्छन्। साइकल यात्रीहरू र पैदल यात्रुहरू फुटपाथको अभावमा सवारी साधनकै बीचबाट ज्यान जोखिममा पारेर अगाडि बढिरहेका हुन्छन्। सबैको एउटै उद्देश्य हुन्छ—समयमै आफ्नो गन्तव्यमा पुग्नु। तर यो "समय" भन्ने चिज बिहानको बेला सबैभन्दा छिटो दौडिरहेको आभास हुन्छ।

यो हतारो केवल भौतिक मात्र होइन, मानसिक पनि हो। मानिसहरू शारीरिक रूपमा सडकमा भए पनि मानसिक रूपमा आफ्नो कार्यालयको डेस्कमा वा मिटिङ रुममा पुगिसकेका हुन्छन्। बिहानको यो भीडले मानिसहरूलाई वर्तमानमा बाँच्न दिँदैन। सबैजना भविष्यको एउटा निश्चित समयका लागि दौडिरहेका हुन्छन्। कसैलाई हाजिर गर्ने चिन्ता छ, कसैलाई ग्राहकलाई भेट्ने हतारो छ, त कसैलाई आफ्नो व्यापारिक प्रतिष्ठान खोल्ने हतार छ। यो दौडधुपमा मानिसले आफ्नो वरपरको सुन्दरतालाई बिर्सिन्छ। बिहानको स्वच्छ हावा, चराचुरुङ्गीको चिरबिर र उदाउँदो सूर्यको लालीमालाई नियाल्ने फुर्सद आधुनिक मानवसँग छैन।

कार्यालयहरूमा पुग्ने बेलासम्म मानिसहरू पहिले नै थकित भइसकेका हुन्छन्। बिहानको त्यो दुई–तीन घण्टाको सङ्घर्षले उनीहरूको ऊर्जाको ठूलो हिस्सा खपत गरिसकेको हुन्छ। तर विडम्बना के छ भने, यो चक्र हरेक दिन दोहोरिन्छ। भोलिपल्ट फेरि त्यही अलार्म, त्यही हतार, त्यही भीड र त्यही तनाव। यो आधुनिक सभ्यताको एउटा यस्तो पाङ्ग्रा हो जसबाट उम्किन चाहनेहरू पनि यसैमा पिसिएका छन्। मानिसहरूले सुविधाका लागि सहर रोजे, तर त्यही सहरले उनीहरूको समय र शान्ति खोसेर लग्यो।

अझ रोचक कुरा त के छ भने, यो भीडमा मानिसहरू एकै ठाउँमा भएर पनि कति टाढा छन्। बसमा सँगै टाँसिएर बसेका दुई व्यक्तिबीच कुनै संवाद हुँदैन। सबैजना आफ्नो मोबाइल फोनको सानो स्क्रिनमा हराइरहेका हुन्छन्। कोही समाचार पढिरहेका हुन्छन्, कोही सामाजिक सञ्जालमा अरूको जीवन नियालिरहेका हुन्छन्, त कोही कानमा इयरफोन लगाएर बाहिरी संसारको कोलाहलबाट बच्न खोजिरहेका हुन्छन्। यो प्रविधिको प्रयोगले भीडमा एक्लोपनको एउटा नयाँ संस्कृति विकास गरेको छ। मानिसहरू भौतिक रूपमा एकअर्कासँग ठोकिरहेका हुन्छन्, तर भावनात्मक रूपमा तिनीहरूका बीचमा ठूलो पर्खाल उभिएको हुन्छ।

यद्यपि, यो भीड र हतारोको अर्को सकारात्मक पक्ष पनि छ। यसले सहरको जीवन्तता र मानिसहरूको क्रियाशीलतालाई दर्शाउँछ। यो भीड नै विकासको इन्जिन हो। यदि बिहान मानिसहरू यसरी नदौडिने हो भने अर्थतन्त्र ठप्प हुन्छ। यो हतारोभित्र एउटा ठूलो सपना लुकेको हुन्छ। कसैले आफ्नो परिवारलाई राम्रो जीवन दिनका लागि यो दुःख सहिरहेको हुन्छ, कोही आफ्नो करियर बनाउन सङ्घर्ष गरिरहेको हुन्छ, त कोही राष्ट्रको सेवाका लागि कार्यक्षेत्रमा खटिएको हुन्छ। हरेक पाइलाको हतारोमा एउटा कथा लुकेको हुन्छ। त्यो भीडमा देखिने हरेक अनुहारको आफ्नै एउटा संघर्ष र सफलताको गाथा हुन्छ।

तर प्रश्न उठ्छ, के यो हतारो अपरिहार्य हो? के हामीले आफ्नो बिहानलाई अलि बढी व्यवस्थित र शान्त बनाउन सक्दैनौँ? मनोवैज्ञानिकहरूका अनुसार बिहानको तनावले दिनभरिको उत्पादकत्वमा असर पार्छ। यदि हामीले आफ्नो समय व्यवस्थापनलाई अलिकति परिवर्तन गर्ने हो भने यो भीडको असरलाई कम गर्न सकिन्छ। तर, व्यक्तिगत प्रयासले मात्र पुग्दैन। राज्यले सार्वजनिक यातायातलाई व्यवस्थित बनाउने, सडकको पूर्वाधार सुधार गर्ने र कार्यालयको समयलाई फरक–फरक बनाउने (Staggered shifts) जस्ता कदमहरू चाल्न आवश्यक छ। जबसम्म सडकमा सवारी साधनको चाप कम हुँदैन र सार्वजनिक यातायात भरपर्दो हुँदैन, तबसम्म बिहानको यो पीडादायी हतारो कायमै रहनेछ।

बिहानको भीडलाई केवल सडकको जामको रूपमा मात्र हेर्नु हुँदैन, यो त हाम्रो बदलिँदो जीवनशैलीको ऐना हो। हामीले प्रगतिको नाममा धेरै कुरा त पायौँ, तर केही आधारभूत मानवीय सुखहरू गुमायौँ। बिहानको चिया आरामसँग बसेर पिउनु, परिवारका सदस्यहरूसँग केही मिनेट मीठो गफ गर्नु र शान्त मनले काममा निस्कनु अहिलेका लागि एउटा विलासिता जस्तै बनेको छ। मानिसहरू "मेसिन" जस्तै भएका छन्, जो एउटा निश्चित समयमा सुरु हुन्छन् र दिनभरि कामको बोझले थिचिएर साँझ फेरि थाकेर घर फर्कन्छन्।

अन्ततः, बिहानको यो भीड र हतारो आधुनिक जीवनको एउटा तितो यथार्थ हो। यो एउटा यस्तो नदी हो जसमा हामी सबै पौडी खेलिरहेका छौँ। कसैले किनार भेट्टाउँछन् त कोही बीचैमा संघर्ष गरिरहन्छन्। तर, यो कोलाहल र दौडधुपका बीच पनि हामीले कतै न कतै थोरै शान्तिको खोजी गर्नैपर्छ। जीवनको अन्तिम लक्ष्य केवल दौडिनु मात्र होइन, दौडँदै गर्दा वरपरको दृश्यको आनन्द लिनु पनि हो। यदि हामीले यो कुरा बुझ्न सक्यौँ भने, सायद भोलि बिहानको त्यो भीडले हामीलाई त्यति धेरै तनाव दिने छैन। प्रत्येक बिहान एउटा नयाँ अवसर हो, यसलाई हतार र चिन्ताको भेलमा बगाउनु भन्दा केही क्षण भए पनि धैर्यता र मुस्कानका साथ स्वागत गर्नु नै बुद्धिमानी हुनेछ।