याद: विगतको त्यो ऐना जसमा म आज पनि हराउँछु

 

म अहिले यो सुनसान रातमा झ्यालको छेउमा बसेर बाहिरको अन्धकारलाई हेरिरहेको छु, र मलाई लाग्दैछ कि यो अन्धकार भन्दा पनि गाढा त तिम्रो 'याद' रहेछ। मान्छेहरू भन्छन् कि समयले सबै कुरा बिर्साउँछ, तर मलाई त लाग्छ समयले त केवल यादहरूलाई अझ बढी तिखार्ने काम मात्र गर्दो रहेछ। एउटा पुरानो तस्बिर जस्तै, जुन जति पुरानो हुन्छ, त्यसको मूल्य त्यति नै बढ्छ। तिमी आज मसँग छैनौ, तिम्रो र मेरो बाटो अलग भएको पनि वर्षौँ भइसक्यो, तर यो यादको एउटा यस्तो अदृश्य सिक्री छ, जसले मलाई आज पनि तिम्रो त्यही पुरानो मुस्कानसँग बाँधेर राखेको छ। याद त एउटा यस्तो अनौठो पाहुना हो, जसलाई न त बोलाउनु पर्छ, न त यसले जाने बेलामा अनुमति नै माग्छ। यो त कतिबेला आउँछ र कतिबेला मुटुको एउटा कुनालाई भारी बनाएर छोड्छ, म आफैँलाई थाहा हुँदैन।

म सम्झन्छु ती साना-साना कुराहरू, जुन त्यतिबेला निकै सामान्य लाग्थे, तर आज तिनै कुराहरू मेरो जीवनको सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति भएका छन्। तिमीले चिया पिउँदा कप समात्ने त्यो तरिका, तिमी हिँड्दा तिम्रो पाउको त्यो विशेष आवाज, र तिमीले मलाई जिस्क्याउँदा तिम्रो आँखामा देखिने त्यो सानो चमक—यी सबै कुराहरू आज मेरो मस्तिष्कको एउटा यस्तो ग्यालरीमा सुरक्षित छन्, जहाँ म बाहेक अरू कसैलाई प्रवेशको अनुमति छैन। यादको एउटा विशेषता हुँदो रहेछ—यसले नराम्रा कुराहरूलाई बिस्तारै पखाल्दै लैजान्छ र राम्रा कुराहरूलाई मात्र सुनौलो रङले रङ्गाएर राखिदिन्छ। त्यसैले त होला, आज मलाई तिमीले दिएका चोटहरू भन्दा तिमीले दिएका ती थोरै खुसीका पलहरू झन् बढी दुख्ने गरी याद आउँछन्। यो कस्तो विडम्बना हो है? जुन कुराले हामीलाई खुसी दियो, त्यही कुराको यादले आज हामीलाई सबैभन्दा बढी रुवाइरहेको छ।

अचेल मलाई भीडमा बस्न डर लाग्छ। भीडमा कसैको अनुहार तिम्रो जस्तो देखियो भने मेरो धड्कन एकछिनका लागि रोकिन्छ। कसैको सुगन्ध तिम्रो जस्तो आयो भने मलाई लाग्छ तिमी मेरै पछाडि उभिएकी छौ। यो यादले मलाई एउटा यस्तो भ्रमको संसारमा कैद गरिदिएको छ, जहाँबाट निस्कने कुनै बाटो छैन। मान्छेहरू मलाई सोध्छन्— "तिमी अझै पनि त्यही पुरानो कुरामा किन अड्किएका छौ? अगाडि बढ न!" उनीहरूलाई कसरी बुझाऊँ कि अगाडि बढ्नु भनेको केवल शरीरलाई अगाडि लैजानु मात्र होइन रहेछ। मेरो मन त अझै पनि त्यही चौतारीमा छ, जहाँ हामीले अन्तिम पटक हात मिलाएका थियौँ। याद त एउटा यस्तो घर हो, जसमा म भाडा नतिरिकन वर्षौँदेखि बसिरहेको छु। म यो घर छोड्न चाहन्छु, तर मलाई थाहा छैन कि यो घरको ढोका बाहिर मेरो लागि अरू कुनै संसार बाँकी छ कि छैन।

यादले मान्छेलाई कति धेरै एक्लो बनाउँदो रहेछ! संसारको भीडमा हुँदा पनि जब तिम्रो यादको एउटा झिल्को मेरो मनमा बल्छ, म पुरै संसारबाट अलग भइदिन्छु। मलाई लाग्छ, म एउटा यस्तो चलचित्र हेरिरहेको छु, जसमा म आफैँ एउटा पात्र हुँ र तिमी मेरो सबैभन्दा प्रिय सह-पात्र हौ। तर यो चलचित्रको एउटा दुःखद पक्ष छ—यसको अन्त्य मलाई पहिल्यै थाहा छ। तैपनि म यसलाई बारम्बार हेर्छु। मलाई त्यो दुखाइमा पनि एउटा अनौठो स्वाद मिल्छ। यादको नुनिलो स्वाद, जुन मेरो आँसुसँग मिसिएर ओठसम्म आइपुग्छ। म अचेल ऐना हेर्दा आफ्नो अनुहारमा तिम्रो यादका रेखाहरू खोज्ने गर्छु। मलाई लाग्छ, मेरो यो बढ्दै गएको उमेर र मेरो अनुहारको यो चाउरीपनामा पनि कतै न कतै तिम्रै यादको योगदान छ। हामीले सँगै नभोगेका ती सपनाहरू पनि मलाई यसरी याद आउँछन्, मानौँ ती सबै साँचो भइसकेका थिए।

कहिलेकाहीँ म सोध्छु—के तिमीलाई पनि मेरो यसरी नै याद आउँछ होला त? के तिमी पनि कुनै रात मेरो यादमा यसरी नै झ्यालको छेउमा बसेर टोलाउँछौ होला? कि तिमीले मलाई एउटा पुरानो कपडा जस्तै मिल्काइदियौ? यो प्रश्नको उत्तर मलाई थाहा छैन र सायद मलाई जान्नु पनि छैन। किनकि मेरो याद तिम्रो प्रतिक्रियामा टिकेको छैन। यो त मेरो आफ्नो निजी सम्पत्ति हो। तिमी रहनु वा नरहनुसँग यो यादको कुनै सम्बन्ध छैन। यो त एउटा यस्तो दियो हो, जसलाई मैले आफ्नो सासले जोगाएर राखेको छु। यो दियो निभ्नु भनेको मेरो अस्तित्वको एउटा ठूलो हिस्सा सकिनु हो। त्यसैले म यो यादलाई पालेरै राख्छु। म यसलाई एउटा काँडा जस्तै मुटुमा बिझाउन दिन्छु, किनकि यो दुखाइले नै मलाई म अझै जीवित छु भन्ने आभास गराइरहन्छ।

यादको एउटा अर्को रङ हुन्छ—पछुतोको रङ। म कति रातहरू यही सोचेर बिताउँछु कि यदि मैले त्यतिबेला त्यो शब्द नबोलेको भए के हुन्थ्यो होला? यदि मैले तिम्रो हात अझै कसिलो गरी समातेको भए के हुन्थ्यो होला? यो 'यदि' भन्ने शब्द निकै खतरनाक हुँदो रहेछ। यसले तपाईँलाई एउटा यस्तो काल्पनिक संसारमा लैजान्छ, जहाँ सबै कुरा ठिक छ, जहाँ हामी सँगै छौँ। तर जब बिहान हुन्छ र घामको पहिलो झुल्को मेरो कोठामा पस्छ, तब त्यो काल्पनिक संसार तासको घर जस्तै ढल्छ र म फेरि त्यही रित्तोपनको सामना गर्न बाध्य हुन्छु। यादले हामीलाई वर्तमानमा बाँच्न दिँदैन। यसले हामीलाई सधैँ विगतको त्यो सुन्दर तर मरेको बगैँचामा लैजान्छ, जहाँका फूलहरू ओइलाइसकेका छन्, तर तिनको सुगन्ध अझै पनि हावामा छ।

म अचेल पुराना चिठ्ठीहरू र डायरीका पानाहरू पल्टाउन छोडिदिएको छु। किनकि मलाई थाहा छ, ती पानाहरूमा जुन मान्छे छ, त्यो अब यो संसारमा कतै छैन। त्यो मान्छे त केवल मेरो यादमा मात्र जीवित छ। हामी समयसँगै कति धेरै बदलिन्छौँ है? आज तिमी अरू कसैको भयौ होला, तिम्रा प्राथमिकताहरू बदलिए होलान्, तिम्रो हाँसोको कारण अर्कै कोही होला। तर मेरो यादमा तिमी अझै पनि त्यही उन्नाइस वर्षकी चञ्चल केटी हौ, जसले पहिलो पटक मेरो आँखामा हेर्दा लाजले आफ्नो अनुहार लुकाएकी थियौ। यादले समयलाई रोक्न सक्छ। यो एउटा यस्तो जादुमयी शक्ति हो, जसले मलाई जुनसुकै बेला पनि विगतको जुनसुकै बिन्दुमा पुर्‍याउन सक्छ। तर यो यात्रा जति सुखद छ, त्यति नै पीडादायी पनि। किनकि फर्किँदा म सधैँ रित्तो हात फर्किन्छु।

मान्छेहरू भन्छन्, नयाँ सम्बन्धले पुराना यादहरूलाई मेटाउँछ। तर मलाई लाग्छ, नयाँ सम्बन्धले त पुराना यादहरूलाई झन् बढी तुलना गर्न बाध्य बनाउँछ। हरेक नयाँ मान्छेमा म तिम्रो अलिकति छाया खोज्छु। हरेक नयाँ आवाजमा म तिम्रो लय खोज्छु। र जब म त्यो पाउँदिनँ, म फेरि तिम्रै यादको शरणमा पुग्छु। याद त एउटा यस्तो नशा हो, जसको अगाडि संसारका सबै मदिराहरू फिक्का छन्। यो नशाले तपाईँलाई एक पलमा राजा बनाउँछ र अर्को पलमा भिखारी। म आज यो नशाको यस्तो दास भएको छु कि मलाई अब यो नशा बिनाको जीवनको कल्पना गर्न पनि गाह्रो हुन्छ। मलाई यो जलन मन पर्न थालेको छ। मलाई यो यादको अँध्यारो कोठा प्यारो लाग्न थालेको छ।

अब बिस्तारै बिहानीको मधुरो उज्यालो देखिँदैछ। चराहरू चिरबिराउन थालेका छन्। एउटा अर्को दिन सुरु भयो, जहाँ मैले फेरि संसारको अगाडि एउटा सामान्य मान्छेको मुखुण्डो लगाएर हिँड्नु पर्नेछ। मैले कसैलाई पनि थाहा दिनु हुँदैन कि म भित्र कति ठूलो यादको पहाड बोकेर हिँडिरहेको छु। म मुस्कुराउनेछु, म काम गर्नेछु, म मान्छेहरूसँग कुरा गर्नेछु। तर मेरो मनको एउटा कुनामा एउटा सानो विन्डो सधैँ खुल्ला रहनेछ, जहाँबाट म लुकीछिपी तिम्रो यादको त्यो पुरानो संसारलाई हेरिरहनेछु। यादलाई मेट्न सकिँदैन, यसलाई त केवल दबाउन मात्र सकिन्छ। र कुनै दिन, जब म एक्लै हुनेछु, यो याद फेरि एउटा बाढी बनेर आउनेछ र मलाई पुरै बगाएर लैजानेछ।

म अब यो झ्यालबाट उठ्छु र ऐनाको अगाडि जान्छु। म आफ्नो अनुहारमा चिसो पानी छ्याप्छु। तर मलाई थाहा छ, यो पानीले मेरो आँखाको रातोपन त हटाउला, तर मेरो मुटुमा लागेको यो यादको डढेलोलाई भने कहिल्यै निभाउन सक्ने छैन। यो याद नै मेरो अबको जीवनको एक मात्र सत्य हो। म यसैलाई सुम्सुम्याएर बाँच्नेछु। म यसैलाई आफ्नो ओछ्यानमा ठाउँ दिनेछु। र कुनै दिन, जब मेरो सासको यो धागो चुँडिनेछ, मलाई विश्वास छ कि मेरो अन्तिम सोच पनि तिम्रै कुनै एउटा सानो 'याद' नै हुनेछ।

यही नै यादको शक्ति हो—यसले मृत्युलाई पनि जिताउन सक्छ। तिमी मबाट टाढा छौ, तर तिम्रो यादले तिमीलाई सधैँ मेरै छेउमा राखेको छ। म रित्तो छु, तर म तिम्रा यादहरूले भरिएको छु।

मेरो याद... मेरो अतीतको एउटा कहिल्यै नसकिने सुस्केरा।