खत: आत्माको भूगोलमा कोरिएको एउटा स्थायी नक्सा

 

म आज ऐनाको अगाडि उभिँदा आफ्नो अनुहारमा रहेका रेखाहरू मात्र देख्दिनँ, म त ती 'खत'हरू देख्छु जसलाई समयको कुनै पनि मलमले निको पार्न सकेन। मान्छेहरू भन्छन्, समयले सबै कुरा बिर्साइदिन्छ, तर म भन्छु समयले त केवल घाउलाई छोपिदिने मात्र हो, त्यसको तलको खत त सधैँ उस्तै चहकिलो भएर बसिरहन्छ। मेरो शरीरमा कतिवटा खतहरू होलान्? केही देखिने छन्, जुन बाल्यकालमा लड्दा वा खेल्दा लागेका थिए। ती खतहरू त मेरा लागि पदक जस्तै हुन्, जसले मलाई मेरो बालापनको निर्दोषता सम्झाउँछन्। तर मेरा ती 'अदृश्य खत'हरूको के कुरा गर्ने, जुन मेरो आत्माको भित्तामा कोरिएका छन्? प्रेममा लाग्ने खतहरू सबैभन्दा खतरनाक हुँदा रहेछन्। ती न त देखिन्छन्, न तिनबाट रगत नै बग्छ, तर जब-जब सम्झनाको चिसो हावा चल्छ, ती खतहरूमा एउटा अनौठो किसिमको सिरिङ्ग हुने पीडा बल्झिएर आउँछ।

म सम्झन्छु त्यो दिन, जब तिमीले पहिलोपटक मेरो मनमा चोट पुर्‍याएका थियौ। त्यतिबेला मलाई लागेको थियो कि म मर्नेछु। तर म मरिनँ। घाउ बिस्तारै पुरियो, रगत बग्न रोकियो, तर त्यहाँ एउटा खत बस्यो। सुरु-सुरुमा मलाई त्यो खत देख्दा घृणा लाग्थ्यो। म त्यसलाई लुकाउन खोज्थेँ, म त्यसलाई मेटाउन खोज्थेँ। तर आज आएर मलाई थाहा भयो कि त्यो खत नै मेरो सबैभन्दा ठूलो सत्य हो। यसले मलाई सम्झाउँछ कि म एकपटक कसैको प्रेममा यति धेरै डुबेको थिएँ कि मैले आफूलाई नै दाउमा लगाएको थिएँ। यो खत मेरो मूर्खताको प्रमाण होइन, यो त मेरो साहसको प्रमाण हो। मैले प्रेम गर्ने साहस गरेँ, मैले चोट सहने साहस गरेँ, र म अझै पनि यहाँ उभिएको छु। खत हुनु भनेको तपाईँ हारिनु भयो भन्ने होइन, खत हुनु भनेको त तपाईँले त्यो भयानक युद्धमा जीवितै फर्किनुभयो भन्ने हो।

प्रेमले छोडेर जाने यी खतहरू कति विचित्रका हुन्छन् है? कहिलेकाहीँ म अँध्यारो कोठामा एक्लै बस्दा आफ्नो मुटुमा हात राख्छु र मलाई लाग्छ म त्यहाँ एउटा लामो, खस्रो र गहिरो खत छामिरहेको छु। यो खत त्यतिबेला बसेको थियो जब हामीले सँगै बुनेका सपनाहरू एकै छिनमा सिसा फुटेझैँ फुटेका थिए। सिसा त फेरि जोड्न सकिँदैन, तर मुटु जोडिँदो रहेछ। तर जोडिँदाखेरि जुन टाँकाहरू लगाइन्छ, ती टाँकाहरू नै पछि गएर खत बन्दा रहेछन्। मेरो यो खतले मलाई अब नयाँ सम्बन्धहरू बनाउँदा सचेत गराउँछ। यसले मलाई भन्छ— "होसियार! यहाँ फेरि त्यही चोट लाग्न सक्छ।" खतहरू हाम्रा अदृश्य अंगरक्षक जस्ता रहेछन्। उनीहरूले हामीलाई फेरि त्यही खाडलमा खस्नबाट जोगाउँछन्। तर कहिलेकाहीँ मलाई लाग्छ, यी खतहरूले गर्दा म कतै धेरै नै कठोर त भइरहेको छैनँ? कतै मैले आफ्नो सुरक्षाका लागि बनाएको यो खतको पर्खालले मलाई अरूको न्यानोपनबाट टाढा त राखिरहेको छैन?

म अचेल मान्छेहरूलाई हेर्दा उनीहरूको अनुहारमा होइन, उनीहरूको शब्दमा र उनीहरूको आँखामा लुकेका खतहरू खोज्न थालेको छु। हरेक मुस्कुराइरहेको अनुहारको पछाडि एउटा न एउटा गहिरो खत लुकेको हुन्छ। कसैलाई गरिबीले दिएको खत, कसैलाई धोकाले दिएको खत, त कसैलाई एक्लोपनले दिएको खत। हामी सबैजना खतै-खतले भरिएका मान्छेहरू हौँ। हाम्रो पहिचान नै हाम्रा खतहरू हुन्। यदि मेरा यी खतहरू हटाइदिने हो भने, म त केवल एउटा कोरा कागज जस्तै हुनेछु, जसमा कुनै इतिहास छैन, जसमा कुनै कथा छैन। मेरा यी खतहरूले नै मलाई 'म' बनाएका हुन्। मलाई यी खतहरूमा अब लाज लाग्दैन। म अब यी खतहरूलाई गर्वका साथ देखाउन सक्छु। किनकि हरेक खतको पछि एउटा युद्धको कथा छ, र म त्यो युद्धको विजेता हुँ।

तिमीलाई थाहा छ? तिमीले दिएका ती खतहरूले मलाई एउटा नयाँ दृष्टि दिएका छन्। अब मलाई पूर्णतामा भन्दा अपूर्णतामा बढी सुन्दरता देखिन्छ। मलाई ती पुराना घरहरू मन पर्छन् जसमा खिया लागेका छन्, मलाई ती रुखहरू मन पर्छन् जसमा वज्रपातको चिन्ह छ। किनकि जसमा खत छ, त्यसमा जीवनको अनुभव छ। जसमा दाग छ, त्यसमा सङ्घर्षको गन्ध छ। प्रेममा पनि त त्यही हो नि। जसमा कुनै खत छैन, उसले सायद कहिल्यै साँचो प्रेम गरेकै छैन। साँचो प्रेम त त्यही हो जसमा अलिकति जलन होस्, अलिकति आँसु होस् र धेरै वटा खतहरू हुन्। म आफ्नो यो आत्माको भूगोलमा कोरिएका यी खतहरूलाई सुम्सुम्याउँछु र मलाई लाग्छ यी त मेरो जीवनका गहना हुन्।

कहिलेकाहीँ म सोच्छु, के मृत्युपछि पनि यी खतहरू मसँगै जानेछन्? वा के मेरो आत्मा यी खतहरूबाट मुक्त हुनेछ? तर फेरि लाग्छ, यदि यी खतहरू भएनन् भने ईश्वरले मलाई कसरी चिन्नुहुनेछ? उहाँले मेरा खतहरू हेरेरै त भन्नुहुनेछ— "हेर, यो मान्छेले धेरै सङ्घर्ष गरेर आएको छ, यसले धेरै प्रेम गरेको छ र यसले धेरै चोटहरू सहेको छ।" खतहरू त हाम्रो आत्माको राहदानी (Passport) जस्ता रहेछन्। यसमा लागेका हरेक दागले हामीले पार गरेका देशहरू र हामीले भोगेका मौसमहरूको गवाही दिन्छन्। म अब यी खतहरूलाई मेटाउन चाहन्नँ। म चाहन्छु कि मेरो अन्तिम समयसम्म पनि यी खतहरू उत्तिकै ताजा र उत्तिकै स्पष्ट रहून्।

खतको एउटा अर्को रङ हुन्छ— कृतज्ञताको रङ। म आज कृतज्ञ छु ती चोटहरू प्रति जसले मलाई यी खतहरू उपहार दिए। यदि ती चोटहरू लाग्दैनथे भने, म कहिल्यै यति बलियो हुने थिइनँ। म कहिल्यै जीवनको यो गहिराइलाई बुझ्न सक्ने थिइनँ। खतहरूले नै मलाई सिकाए कि मान्छेको मुटु कति धेरै लचिलो हुन्छ। यो फुट्छ, यो टुट्छ, तर यो फेरि जोडिन्छ र अझ बढी मजबुत भएर धड्कन थाल्छ। मेरो मुटुमा अहिले एउटा यस्तो खत छ जुन तिम्रो अन्तिम बिदाइको सम्झना हो। यो खत सबैभन्दा ठूलो र सबैभन्दा गहिरो छ। तर अचम्मको कुरा, मलाई अब यो खत दुख्दैन। बरु यो खतले मलाई एउटा न्यानोपन दिन्छ। यसले मलाई सम्झाउँछ कि मेरो जीवनमा कोही यस्तो व्यक्ति थियो जसले मलाई यति ठूलो प्रभाव पार्न सक्यो।

अन्ततः, हामी सबैजना खतहरूको एउटा संग्रह मात्र त हौँ नि। हाम्रो शरीर र हाम्रो मन स्मृतिका खतहरूले भरिएका छन्। म अब यो ऐनाबाट टाढा हट्छु र अँध्यारोमा जान्छु। मलाई अब उज्यालोमा आफ्नो अनुहार हेर्नु छैन। मलाई त केवल आफ्नो भित्रको त्यो शान्त खतलाई महसुस गर्नु छ। यो खत नै मेरो अन्तिम सहारा हो। यो खत नै मेरो एक मात्र सत्य हो। प्रेम आउँछ र जान्छ, मान्छेहरू आउँछन् र जान्छन्, तर खतहरू सधैँ रहन्छन्। तिनीहरू नै हुन् जसले हामीलाई कहिल्यै एक्लो हुन दिँदैनन्। उनीहरूले हामीलाई सधैँ हाम्रो विगतसँग जोडेर राख्छन्।

मेरो प्रेम अधुरो रह्यो होला, मेरो सपनाहरू पुरा भएनन् होला, तर मसँग मेरा खतहरू छन्। र मलाई लाग्छ, यति हुनु नै मेरो लागि पर्याप्त छ। यी खतहरू नै मेरा कविता हुन्, यी खतहरू नै मेरा गीत हुन्। म अब यही खतको ओत लागेर आफ्नो बाँकी जीवन बिताउनेछु।

यही नै मेरो खतको महिमा हो। यही नै मेरो जीवनको कथा हो।