अपरिचितको सानो सहयोग

 

मानवीय संवेदना र सम्बन्धको विशाल क्यानभासमा 'अपरिचितको सानो सहयोग' एउटा यस्तो चम्किलो रङ हो, जसले संसारप्रतिको हाम्रो भरोसालाई पुनर्जीवित गरिदिन्छ। हामी अक्सर आफ्ना नातागोता, इष्टमित्र र साथीभाइबाट सहयोगको अपेक्षा गर्छौं र पाउँछौं पनि, तर जब कुनै पूर्ण रूपमा अपरिचित व्यक्तिले निस्वार्थ भावले हाम्रो अप्ठ्यारोमा हात फैलाउँछ, तब त्यो अनुभव केवल सहयोग मात्र रहँदैन, त्यो एउटा आध्यात्मिक अनुभूति बन्न पुग्छ। आधुनिक युगको भागदौड, स्वार्थ र अविश्वासको वातावरणमा यस्ता साना लाग्ने तर अर्थपूर्ण सहयोगहरूले मानवता अझै जीवितै छ भन्ने बलियो प्रमाण दिन्छन्। अपरिचित व्यक्तिसँग हाम्रो कुनै विगत हुँदैन र भविष्यमा फेरि भेट हुने कुनै ग्यारेन्टी पनि हुँदैन, तैपनि उसले देखाउने त्यो उदारताले मानव हृदयको शुद्धतालाई झल्काउँछ।

सडकमा हिँड्दाहिँड्दै अचानक पानी पर्दा ओत दिने अपरिचित हात होस् वा अप्ठ्यारो बाटोमा गरुङ्गो भारी बोक्न मद्दत गर्ने काँध, यी सबै घटनाहरूले हामीलाई एउटा महत्त्वपूर्ण पाठ सिकाउँछन्। सहयोग सधैं आर्थिक वा ठूलो हुनुपर्छ भन्ने छैन। कहिलेकाहीँ बाटो बिर्सिएर अलमल्ल परेका बेला कसैले मुस्कुराउँदै देखाएको सही दिशा, त कहिले सार्वजनिक सवारीमा वृद्ध वा असक्तलाई छोडिएको सिट—यी साना कुराहरूले दिने मानसिक शान्ति र सुरक्षाको महसुस अतुलनीय हुन्छ। यस्तो सहयोगमा कुनै 'रिटर्न' वा बदलाको अपेक्षा हुँदैन। त्यो व्यक्तिले तपाईंबाट केही पाउने आशा राखेको हुँदैन, उसले त केवल आफ्नो भित्रि मानवीय धर्म निभाएको हुन्छ। यस्तो निस्वार्थपनले नै मानिसलाई अन्य प्राणीभन्दा उच्च र विवेकशील बनाउँछ।

हामी प्रायः अपरिचित मानिसहरूलाई शंकाको दृष्टिले हेर्ने गर्छौं। समाजमा बढ्दो अपराध र ठगीका घटनाहरूले गर्दा हाम्रो मनमा 'अपरिचित' भन्ने बित्तिकै एउटा डरको पर्खाल खडा हुन्छ। तर जब कोही अपरिचितले हाम्रो खस्किएको सामान टिपेर दिन्छ वा हाम्रो गाडी बिग्रिएर सडकको बीचमा अलपत्र पर्दा आफ्नो काम छोडेर धक्का दिन आइपुग्छ, तब त्यो डरको पर्खाल एकैछिनमा ढल्छ। यस्ता क्षणहरूले हामीलाई सिकाउँछन् कि संसार हामीले सोचेजस्तो खराब मात्र छैन। एउटा सानो सहयोगले हाम्रो दिन मात्र बदल्दैन, यसले हाम्रो सोच्ने दृष्टिकोण र अरूप्रति गर्ने व्यवहारमा पनि सकारात्मक परिवर्तन ल्याउँछ। त्यो अपरिचित व्यक्तिले गरेको सहयोगले हामीलाई पनि भविष्यमा अरू कसैलाई मद्दत गर्न प्रेरित गरिरहेको हुन्छ। यसलाई नै 'मानवताको साङ्लो' भन्न सकिन्छ, जहाँ एउटाको परोपकारले अर्कोमा दयाको भावना सञ्चार गर्छ।

अपरिचितको सहयोगले कहिलेकाहीँ जीवनको ठूलो दुर्घटना वा संकटबाट पनि बचाउन सक्छ। अस्पतालको शय्यामा रगतको अभावमा छटपटाइरहेको बिरामीका लागि कसैले रक्तदान गर्नु, जसलाई उसले कहिल्यै देखेको छैन र सायद कहिल्यै देख्ने पनि छैन, यो संसारको सबैभन्दा ठूलो सहयोग हो। रगत दान गर्ने व्यक्तिलाई थाहा हुँदैन कि उसको रगतले कसको ज्यान बचाउँदैछ, तर उसलाई यति थाहा हुन्छ कि कतै न कतै एउटा जीवन जोगिँदैछ। यो 'अदृश्य सम्बन्ध' नै मानवताको वास्तविक सुन्दरता हो। त्यस्तै, बाटोमा दुर्घटनामा परेको व्यक्तिलाई उद्धार गरेर अस्पताल पुर्‍याउने ती अपरिचित व्यक्तिहरू वास्तवमै भगवानका स्वरूप हुन्। उनीहरूले आफ्नो समय र कहिलेकाहीँ कानुनी झन्झटको पर्वाह नगरी अरूको जीवनलाई प्राथमिकता दिन्छन्।

यस्ता सहयोगहरूले समाजमा एउटा 'सामाजिक पुँजी' निर्माण गर्छन्। जब हामीलाई थाहा हुन्छ कि अप्ठ्यारो पर्दा कोही न कोही सहयोगी हातहरू अगाडि आउनेछन्, तब समाजमा सुरक्षा र आत्मीयताको भावना बढ्छ। सहरका अग्ला भवनहरू र बन्द ढोकाहरूका बीचमा हराउँदै गएको छिमेकीपन र सामूहिकतालाई यस्ता साना सहयोगहरूले पुनर्जीवित गर्छन्। एउटा अपरिचितले गरेको सानो सहयोगले मानिसको निराशालाई आशामा बदल्न सक्छ। कतिपय मानिसहरू जीवनबाट थाकेर अन्तिम निर्णय लिन लागेका बेला कुनै अपरिचितले दिएको सान्त्वनाको एक शब्द वा एउटा सानो मुस्कानले पनि उनीहरूको बाँच्ने चाहनालाई फर्काउन सक्छ। शब्दभन्दा बढी व्यवहारले प्रभाव पार्ने हुनाले अपरिचितको व्यवहारले हाम्रो हृदयमा गहिरो छाप छोड्छ।

अपरिचितको सहयोगको अर्को पाटो भनेको यसले हाम्रो अहंकारलाई तोडिदिन्छ। हामी अक्सर सोच्छौं कि हामी आत्मनिर्भर छौं र हामीलाई कसैको सहयोग चाहिँदैन। तर जब हामी कुनै यस्तो मोडमा पुग्छौं जहाँ हामी असहाय महसुस गर्छौं र त्यहाँ कुनै अपरिचितले सहारा दिन्छ, तब हामीलाई आभास हुन्छ कि हामी सबै एकअर्कामा अन्तरसम्बन्धित छौं। हामी एक्लै केही होइनौं, हामी त यो ठूलो मानव समुदायको एउटा सानो हिस्सा मात्र हौं। यो महसुसले हामीलाई विनम्र बनाउँछ। परोपकारको यो चक्र यति अनौठो छ कि आज तपाईलाई सहयोग गर्ने व्यक्ति भोलि कतै हराउन सक्छ, तर उसको त्यो कार्यले तपाई भित्र रोपेको दयाको बीउले भोलि अर्को अपरिचितलाई फल दिन सक्छ।

आजको डिजिटल युगमा पनि अपरिचितको सहयोगको स्वरूप फेरिएको छ तर यसको महत्त्व उत्तिकै छ। इन्टरनेटको माध्यमबाट कसैले नचिनेको मानिसको उपचारका लागि आर्थिक संकलन गरिदिनु वा कसैलाई आवश्यक जानकारी दिएर मद्दत गर्नु पनि यसकै आधुनिक रूप हुन्। तर भौतिक रूपमा भेटिएर गरिने साना सहयोगको न्यानोपन अर्कै हुन्छ। जाडोको रातमा कसैलाई ओढ्ने कम्बल दिने हातहरू हुन् वा भोकाएकालाई खाना खुवाउने मनहरू, उनीहरूले कुनै नाम वा ख्याति खोजेका हुँदैनन्। उनीहरूको सन्तुष्टि केवल अर्काको अनुहारमा आउने मुस्कानमा लुकेको हुन्छ। यो 'मौन सेवा' नै संसारको सबैभन्दा शक्तिशाली ऊर्जा हो।

अपरिचितको सानो सहयोगले हामीलाई यो पनि सिकाउँछ कि भाषा, धर्म, जात र राष्ट्रियताका सिमानाहरू केवल मानिसले बनाएका कृत्रिम रेखाहरू हुन्। एउटा विदेशी पर्यटकलाई बाटो देखाउने नेपाली होस् वा विदेशमा समस्यामा परेको नेपालीलाई मद्दत गर्ने विदेशी, त्यहाँ केवल 'मान्छे र मान्छे' बीचको नाता मात्र हुन्छ। दुःखको कुनै भाषा हुँदैन र सहयोगको कुनै भूगोल हुँदैन। जब कसैले निस्वार्थ भावले मद्दत गर्छ, त्यहाँ कुनै भेदभाव हुँदैन। यसले विश्व बन्धुत्वको भावनालाई प्रवर्द्धन गर्छ र संसारलाई एउटा सानो गाउँको रूपमा चिनाउँछ जहाँ मानिसहरू एकअर्काका परिपूरक हुन्।

त्यसैले, हामीले पनि आफ्नो जीवनमा सधैं अरूलाई सहयोग गर्न तत्पर रहनुपर्छ। हामीले गर्ने सानो सहयोगले कसैको ठूलो समस्या हल हुन सक्छ। सडकमा कसैको भारी अलि हलुका गरिदिनु, कसैलाई बाटो काट्न मद्दत गर्नु, वा कसैको आँसु पुछिदिनु—यी साना कुराहरू नै हुन् जसले हाम्रो जीवनलाई अर्थपूर्ण बनाउँछन्। हामीले यो सोच्नु हुँदैन कि म एक्लैले के गर्न सक्छु र? एउटा सानो ढुङ्गाले पनि शान्त तलाउमा तरंग पैदा गर्न सक्छ। हाम्रो एउटा सानो सकारात्मक कार्यले समाजमा ठूलो परिवर्तनको लहर ल्याउन सक्छ। अपरिचितको सहयोग पाउनु जति सुखद छ, अपरिचितलाई सहयोग गर्न पाउनु त्योभन्दा कयौं गुणा बढी आनन्ददायी हुन्छ।

अन्त्यमा, अपरिचितको सानो सहयोग एउटा यस्तो उपहार हो जसको कुनै मूल्य तोक्न सकिँदैन। यसले हामीलाई विश्वास दिलाउँछ कि अन्धकार जतिसुकै बाक्लो भए पनि एउटा सानो मैनबत्तीले त्यसलाई चिर्न सक्छ। यो संसार प्रेम र दयाकै कारण टिकेको छ। यदि हामी सबैले आफ्नो दैनिक जीवनमा कम्तीमा एकजना अपरिचितलाई सानो भए पनि सहयोग गर्ने संकल्प गर्‍यौं भने, यो धर्ती स्वर्गभन्दा कम हुने छैन। शब्दहरूले व्यक्त गर्न नसकिने यस्ता अनुभूतिहरूले नै हाम्रो जीवनलाई रङ्गीन र सुन्दर बनाएका छन्। त्यसैले, अपरिचितको त्यो सानो सहयोगलाई कहिल्यै नबिर्सनुहोस् र आफूले पनि अरूका लागि त्यो 'अपरिचित सहयोगी' बन्ने अवसर नगुमाउनुहोस्।