सम्झनाको बोझ

 

सम्झना आफैँमा एउटा सुन्दर उपहार जस्तो लाग्छ, तर जब यो एउटा नचाहिँदो भारी बनेर काँधमा आइपर्छ, तब यसको वजनले मानिसलाई थिच्न थाल्छ। प्रेममा हुँदा सम्झनाहरू एउटा सहारा हुन्थे, भविष्यका लागि अक्सिजन हुन्थे, तर सम्बन्ध टुटेपछि तिनै स्मृतिहरू फलामको साङ्लो बनेर खुट्टामा बाँधिदा रहेछन्। सम्झनाको बोझ एउटा यस्तो अदृश्य वजन हो, जसलाई न त अरूलाई देखाउन सकिन्छ, न त कसैलाई बाँडेर हल्का नै बनाउन सकिन्छ। यो एउटा नितान्त व्यक्तिगत युद्ध हो, जहाँ मानिस आफ्नै विगतसँग हारिरहेको हुन्छ।

जब साँझ पर्छ र संसार बिस्तारै शान्त हुन थाल्छ, तब सम्झनाको यो बोझ झन् भारी भएर आउँछ। एउटा सानो वस्तु, एउटा पुरानो गीत, वा बाटोमा कतै देखिने तिमीजस्तै देखिने कुनै आकृति—यति पर्याप्त छ मुटुको ढुकढुकी बढाउन। सम्झनाहरू केवल मस्तिष्कको कुनामा थन्किएका फाइलहरू मात्र होइनन्, यी त रगतमा मिसिएका विषक्त तत्व जस्ता हुन्, जसले शरीरको प्रत्येक अङ्गलाई दुखाउँछन्। मानिसहरू भन्छन्, "बिर्सिदेऊ न त, सजिलो हुन्छ," तर बिर्सनु भनेको त मस्तिष्कको कुनै हिस्सालाई नै काटेर फाल्नु जत्तिकै कठिन काम हो। सम्झनाको बोझले मानिसलाई वर्तमानमा कहिल्यै पूर्ण रूपले उपस्थित हुन दिँदैन। आँखा अगाडि जेसुकै भए पनि, मन भने सधैँ त्यही एउटा पुरानो बिन्दुमा अल्झिरहेको हुन्छ।

यो बोझ बोक्ने मानिस बाहिरबाट हाँसिरहेको देखिए पनि भित्रभित्रै एउटा ठूलो पहाड थामिरहेको हुन्छ। स्मृतिहरू जब अधुरोपनसँग मिसिन्छन्, तब तिनले एउटा अर्कै रूप लिन्छन्। तिमीसँग बिताएका ती क्षणहरू, जुन बेला अमृत जस्ता लाग्थे, आज तिनै क्षणको यादले मुटु पोल्न थाल्छ। सम्झनाको यो बोझले मानिसलाई एक्लो बनाउँछ। भीडभाडमा हुँदा पनि आफूलाई एक्लो महसुस गराउनु नै यसको सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो। हामी जतिसुकै नयाँ सम्बन्धहरूमा बाँधिन खोजौँ, तर यो पुरानो बोझले सधैँ पछाडिबाट तातिरहेको हुन्छ।

विगतको त्यो भारी बोकेर हिँड्दा हिँड्दा गोडाहरू थाकिसकेका हुन्छन्, तर विश्राम गर्ने कतै ठाउँ हुँदैन। किनकि विश्राम गर्दा झन् बढी सम्झनाहरूले घेर्ने डर हुन्छ। सम्झनाको बोझले मानिसलाई एउटा यस्तो यात्री बनाइदिन्छ, जसको कुनै गन्तव्य छैन, तर हिँड्नु उसको बाध्यता हो। कहिलेकाहीँ त लाग्छ, यी सम्झनाहरू नै मेरो अस्तित्व हुन्। यदि मैले यो बोझ बिसाइदिएँ भने, के म म नै रहन्छु होला र? यही द्वन्द्वले मानिसलाई त्यो पीडादायी बोझसँग पनि प्रेम गर्न सिकाउँछ। अन्ततः, सम्झनाको यो बोझ नै प्रेमको त्यो मूल्य हो, जुन हामीले सम्बन्ध सकिएपछि पनि तिरिरहनुपर्छ। यो एउटा यस्तो ऋण हो, जसको किस्ता तिर्दा तिर्दा जीवन नै सकिन्छ, तर सावाँ कहिल्यै घट्दैन।