माया पछि बाँकी शून्य: एउटा नीरव अस्तित्वको कथा

 

माया एउटा यस्तो सुन्दर र रङ्गीन भ्रम रहेछ, जसले मानिसलाई एकै पलमा ब्रह्माण्डको मालिक बनाइदिन्छ र अर्को पलमा एउटा रित्तो मरुभूमिमा छोडिदिन्छ। जब प्रेमको त्यो ज्वारभाटा शान्त हुन्छ र मानिसहरू आफ्नो बाटो लाग्छन्, तब पछाडि जे बाँकी रहन्छ, त्यसलाई केवल एउटा शब्दले व्याख्या गर्न सकिन्छ—'शून्य'। यो शून्य अंकगणितको जस्तो मानविहीन छैन, बरु यो त यति भारी छ कि यसलाई बोकेर हिँड्न एउटा सिङ्गो जीवन पनि अपर्याप्त लाग्छ। माया पछिको यो शून्यता केवल अभाव मात्र होइन, यो त एउटा यस्तो उपस्थिति हो जसले मानिसलाई भित्रैदेखि खोक्रो बनाइदिन्छ।

हामी जब कसैलाई प्रेम गर्छौँ, तब आफ्नो अस्तित्वका साना-साना टुक्राहरू उसलाई सुम्पिँदै जान्छौँ। हाम्रा हाँसोहरू, हाम्रा सपनाहरू, हाम्रा समयका रङ्गीन रेखाहरू सबै उसकै वरिपरि घुम्न थाल्छन्। तर जब त्यो सम्बन्ध टुङ्गिन्छ, ऊ त जान्छ नै, साथमा हाम्रो त्यो अंश पनि लिएर जान्छ जुन हामीले उसलाई सुम्पिएका थियौँ। अब हामीसँग जे बाँकी छ, त्यो हाम्रो वास्तविक स्वरूप होइन, बरु एउटा काटिएको रुख जस्तो ठुटो अस्तित्व मात्र हो। माया पछिको यो शून्यमा न त कुनै गुनासो हुन्छ, न त कुनै आक्रोश; यहाँ त केवल एउटा यस्तो शान्ति हुन्छ, जसले चिहानको सन्नाटालाई पनि माथ गरिदिन्छ।

यो शून्यतामा हराइरहँदा ऐनाको अगाडि उभिँदा आफ्नै अनुहार अपरिचित लाग्छ। हिजोसम्म जोसँग संसार जित्ने साहस थियो, आज उसलाई एउटा नयाँ दिनको सुरुवात गर्न पनि पहाड चढे जस्तै सकस हुन्छ। कोठाका भित्ताहरू, तिमीले छोएका वस्तुहरू र ती रित्ता सडकहरूले एउटै कुरा दोहोर्‍याइरहन्छन्—"अब कोही छैन।" यो 'कोही छैन' भन्ने बोध नै शून्यताको सबैभन्दा ठूलो स्वरूप हो। हामी भीडमा जान्छौँ, मानिसहरूसँग बोल्छौँ, हाँस्ने प्रयास गर्छौँ, तर भित्र कतै एउटा यस्तो खाडल बनेको हुन्छ, जसलाई संसारका कुनै पनि खुसीले भर्न सक्दैनन्। माया पछिको यो शून्यमा हामी केवल एउटा छाया जस्तै बाँचिरहेका हुन्छौँ।

वियोगको पीडा बिस्तारै कम हुँदै जाला, तर यो शून्यता भने कहिल्यै मेटिँदैन। यो त एउटा यस्तो दाग हो, जसले हामीलाई हाम्रो विगतको याद दिलाइरहन्छ। हामीले फेरि कसैलाई माया गर्ने हिम्मत जुटाउन सक्दैनौँ, किनकि हामीलाई डर लाग्छ—कतै फेरि यो शून्यता दोहोरिने त होइन? माया पछिको यो शून्यले मानिसलाई दार्शनिक बनाउँछ। उसले बुझ्छ कि अन्त्यमा हामी सबै एक्लै हौँ। जतिसुकै गहिरो सम्बन्ध भए पनि, अन्तिम सत्य भनेको यही शून्यता नै हो। हामी रित्तो हात आएका थियौँ, र मायाको एउटा लामो र थकित यात्रा पछि फेरि त्यही रित्तोपनमा आइपुगेका छौँ।

अन्त्यमा, माया पछिको यो शून्यले हामीलाई एउटा कठोर सत्यसँग साक्षात्कार गराउँछ। यसले सिकाउँछ कि प्रेम प्राप्तिमा होइन, बरु त्यसको अभावमा आफूलाई सम्हाल्न सक्नुमा रहेछ। यो शून्य एउटा अन्त्य मात्र होइन, बरु एउटा नयाँ चेतनाको सुरुवात पनि हो। यद्यपि यो मार्ग अत्यन्तै कष्टकर र उजाड छ, तर यही शून्यतालाई आत्मसात् गरेपछि मात्र मानिसले वास्तविक शान्ति पाउँछ। अब न त कसैलाई गुमाउने डर छ, न त कसैलाई पाउने आश। यो शून्य नै अब मेरो संसार हो, मेरो गन्तव्य हो र मेरो अन्तिम परिचय हो।