छुट्टिने अभ्यास: एउटा अनिवार्य तर निष्ठुरी यात्रा

 

जीवनमा हामीले धेरै कुराहरू सिक्यौँ—बोल्न सिक्यौँ, हिँड्न सिक्यौँ, सपना देख्न सिक्यौँ र सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा, कसैलाई आफ्नो श्वासभन्दा बढी प्रेम गर्न सिक्यौँ। तर, कसैले पनि हामीलाई 'छुट्टिने अभ्यास' सिकाएन। हामीलाई सधैँ जोडिन सिकाइयो, सम्बन्ध गाँस्न र त्यसलाई टिकाउन सिकाइयो। तर जब समयको एउटा क्रूर मोडमा आएर सम्बन्धको धागो चुँडिन्छ, तब हामी अत्तालिन्छौँ। छुट्टिनु केवल एउटा भौतिक दुरी मात्र होइन रहेछ, यो त आफ्नो अस्तित्वको एउटा सिङ्गो खण्डलाई आफैँबाट अलग गर्ने एउटा शल्यक्रिया जस्तै रहेछ, जहाँ कुनै एनेस्थेसिया हुँदैन—केवल एउटा नमिठो र रन्किने पीडा मात्र हुन्छ।

छुट्टिने अभ्यासको पहिलो पाइला भनेको 'अस्वीकार' बाट सुरु हुन्छ। मनले मान्नै चाहँदैन कि अब ती हातहरू मेरो हातमा हुने छैनन्, अब त्यो आवाजले मलाई पुकार्ने छैन। हामी आफ्ना आँखालाई झुट बोल्न सिकाउँछौँ र हृदयलाई सान्त्वना दिन्छौँ कि यो केवल एउटा सानो झगडा हो। तर बिस्तारै, जब कोठाको रित्तोपनले हामीलाई गिज्याउन थाल्छ, तब सुरु हुन्छ—वास्तविक बिदाइको अभ्यास। यो अभ्यासमा हामीले ती सबै स-साना कुराहरूलाई बिर्सन सिक्नुपर्छ जसले हाम्रो संसार बनाएका थिए। तिमीलाई मन पर्ने कफीको गन्धबाट टाढा रहनु, तिमीले सुन्ने गीतहरूबाट कान थुन्नु र तिमीसँग हिँडेका बाटाहरूलाई पराई बनाउनु—यी सबै यो निष्ठुरी अभ्यासका पाटाहरू हुन्।

यो अभ्यासको सबैभन्दा कठिन पक्ष भनेको आफ्ना बानीहरूलाई बदल्नु हो। वर्षौँदेखि जुन मानिस हाम्रो हरेक विचारको केन्द्रमा थियो, उसलाई अचानक 'कोही होइन' को सूचीमा राख्नु भनेको आफैँलाई मार्नु जस्तै हो। हामी मोबाइलको स्क्रिनमा तिम्रो नाम खोज्न नखोज्ने अभ्यास गर्छौँ, तर औँलाहरू आफैँ त्यहीँ पुग्छन्। हामी तिम्रो बारेमा नसोच्ने प्रण गर्छौँ, तर हरेक विचारको अन्त्य तिमीमै आएर ठोकिन्छ। छुट्टिने अभ्यास भनेको वास्तवमा आफैँलाई धोका दिने एउटा सिलसिला हो, जहाँ हामी हरेक दिन हारिरहेका हुन्छौँ तर बाहिर भने 'म ठीक छु' भन्ने अभिनय गरिरहेका हुन्छौँ।

वियोगको यो पाठशालामा हामीले आफ्ना सपनाहरूलाई जलाउन सिक्नुपर्छ। ती सपनाहरू, जसमा हामीले एउटा साझा भविष्य कोरेका थियौँ, अब ती केवल खरानीका थुप्राहरू हुन्। ती खरानीलाई हावामा उडाउनु र रित्तो हात आकाशतिर हेर्नु नै छुट्टिने अभ्यासको पराकाष्ठा हो। यस प्रक्रियामा हामीले धेरै पटक ऐनाको अगाडि उभिएर एक्लै हाँस्ने कोसिस गर्नुपर्छ, ताकि भीडमा हाम्रो पीडा कसैले नदेखोस्। हामीले आफ्ना आँसुहरूलाई आँखाको डिलभन्दा बाहिर जान नदिने कडा अनुशासन सिक्नुपर्छ। यो एउटा यस्तो कला हो, जसले हामीलाई बाहिरबाट ढुङ्गा जस्तो बलियो त बनाउँछ, तर भित्रभित्रै हामी एउटा काँच जस्तै टुक्रा-टुक्रा भइरहेका हुन्छौँ।

बिस्तारै, यो अभ्यासले हामीलाई एउटा नयाँ वास्तविकतामा अभ्यस्त गराउँछ। हामी अब तिम्रो अनुपस्थितिलाई नै आफ्नो उपस्थितिको हिस्सा मान्न थाल्छौँ। 'हामी' बाट 'म' सम्मको यो यात्रा निकै लामो र थकित छ। तर यही अभ्यासले हामीलाई जीवनको सबैभन्दा ठूलो सत्य बुझाउँछ—कि संसारमा कुनै पनि कुरा स्थायी छैन। हामीले जसलाई आफ्नो सर्वस्व ठानेका थियौँ, ऊ पनि एउटा समयको अन्तराल पछि एउटा अपरिचित यात्रीमा परिणत हुन सक्छ। छुट्टिने अभ्यासले हामीलाई वैराग्य सिकाउँछ, यसले हामीलाई आत्म–निर्भर हुन सिकाउँछ र सबैभन्दा महत्वपूर्ण, यसले हामीलाई आफ्नो घाउ आफैँले सुम्सुम्याउन सिकाउँछ।

अन्ततः, छुट्टिने अभ्यास कहिल्यै पूर्ण हुँदैन। हामी जतिसुकै टाढा गए पनि, जतिसुकै नयाँ सम्बन्धमा जोडिए पनि, पुरानो सम्बन्धको एउटा त्यान्द्रो कतै न कतै अल्झिरहेकै हुन्छ। तर यो अभ्यास जारी राख्नुपर्छ, किनकि बाँच्नका लागि बिर्सनु र अगाडि बढ्नुको विकल्प छैन। छुट्टिनु एउटा अन्त्य मात्र होइन, यो त एउटा नयाँ स्वरूपमा आफूलाई जन्माउने प्रक्रिया पनि हो। आज म एक्लै हिँड्ने अभ्यास गर्दैछु, एक्लै रमाउने कोसिस गर्दैछु र तिम्रो याद बिनाको एउटा साँझ कल्पना गर्ने आँट गर्दैछु। यो अभ्यास सफल होला या नहोला, तर यसले मलाई एउटा कुरा चाहिँ सिकाएको छ—प्रेम गर्नु जति सहज छ, प्रेमबाट मुक्त हुनु उति नै महान् र कष्टकर साधना रहेछ।