ऐनासँगको संवाद: आफ्नै प्रतिविम्बभित्रको अपरिचित यात्री

 

त्यो रात, जब कोठाको सानो कुनामा एउटा मैनबत्ती निभ्नै लागेको थियो, म अचानक ऐनाको अगाडि उभिन पुगेँ। वर्षौँदेखि हरेक बिहान म यही ऐनाको अगाडि उभिन्थेँ—कपाल कोर्थेँ, अनुहारमा कृत्रिम चमक भर्थेँ र संसारलाई देखाउन एउटा 'सफल' र 'खुसी' मानिसको मुखौटा लगाउँथेँ। तर त्यो रात, ऐनाको पारिपट्टि देखिने आकृति अर्कै थियो। त्यहाँ एउटा यस्तो मानिस उभिएको थियो, जसलाई मैले चिन्नै सकिनँ। त्यसका आँखाहरूमा एउटा गहिरो थकाई थियो, जुन निद्राले मेटिने खालको थिएन। त्यो त आत्माको थकाई थियो। मैले आफ्नै प्रतिविम्बको आँखामा आँखा जुधाएर सोधेँ, "को हौ तिमी? र तिमीले मेरो वास्तविक 'म' लाई कहाँ लुकायौ?"

ऐनाभित्रको त्यो आकृतिले मलाई कुनै शब्दले जवाफ दिएन, तर उसका निर्निमेष आँखाहरूले हजारौँ प्रश्नहरू तेर्स्याइरहेका थिए। मलाई लाग्यो, त्यो ऐना एउटा सिसाको टुक्रा मात्र होइन, बरु मेरो विगत र वर्तमानको एउटा साक्षी हो। मैले ऐनामा देखिने आफ्नो अनुहारको रेखा-रेखामा आफ्ना पुराना सपनाहरूको चिहान देखेँ। कति धेरै सम्झौताहरू गरिएछ यो अनुहारलाई समाजको मापदण्डमा सुहाउँदो बनाउन! कति धेरै आँसुहरूलाई जबर्जस्ती भित्रै गुम्स्याइएछ यो आँखालाई 'दृढ' देखाउन! त्यो संवाद शब्दविहीन थियो, तर त्यसको गहिराइले मेरो छाती चिरीरहेको थियो। मैले ऐनालाई छुन खोजेँ, तर बीचको त्यो चिसो सिसाले मलाई मेरो यथार्थको सीमा सम्झाइदियो—हामी बाहिर जतिसुकै नजिक भए पनि आफ्नो भित्री सत्यसँग सधैँ एउटा पर्दाको दुरीमा हुँदा रहेछौँ।

"तिमीले सधैँ अरूको लागि बाँच्यौ," ऐनाभित्रको म भनिरहेको थियो। "तिमीले अरूको तालीको लागि आफ्ना रहरहरूलाई बलि चढायौ। तिमीले अरूको खुसीको लागि आफ्नै हृदयको आवाजलाई मौन बनायौ। आज तिमीसँग सबथोक छ, तर तिमी आफैँ छैनौ।" यो स्वीकारोक्ति यति पीडादायी थियो कि मैले नजर फेर्न चाहेँ, तर सकिनँ। ऐनासँगको त्यो संवाद वास्तवमा आफ्नै अन्तरात्मासँगको मुठभेड थियो। हामी संसारभरिका मानिसहरूसँग बोल्छौँ, इन्टरनेटको माध्यमबाट सात समुद्र पारिका अपरिचितहरूसँग जोडिन्छौँ, तर आफ्नै प्रतिविम्बसँग दुई मिनेट शान्त भएर कुरा गर्ने साहस जुटाउन सक्दैनौँ। किनकि ऐनाले झुट बोल्दैन। यसले हाम्रो सफलताको लेपभित्र लुकेको असफलता र हाम्रो मुस्कानभित्र लुकेको रोदनलाई छर्लङ्ग पारिदिन्छ।

त्यो रात मैले ऐनाको अगाडि उभिएर आफ्ना सबै अहंकारहरू त्यागिदिएँ। मैले स्वीकार गरेँ कि म भित्रैबाट कति रित्तो र एक्लो छु। ऐनाको त्यो आकृतिले मलाई जिस्काइरहेको थिएन, बरु मलाई सहानुभूति दिइरहेको थियो। मानौँ उसले भनिरहेको थियो—"अब त आफैँलाई चिन, अब त आफ्ना घाउहरूलाई लुकाउन छोड।" त्यो संवादले मलाई एउटा नयाँ सत्यको नजिक पुर्‍यायो। हामीले ऐनामा हेरेर आफ्नो बाहिरी रूप सुधार्ने कोसिस त गर्छौँ, तर भित्री कुरुपता र दागहरूलाई भने सधैँ अनदेखा गर्छौँ।

अन्ततः, ऐनासँगको त्यो मुठभेड सकिँदा बाहिर झिसमिसे उज्यालो हुँदै थियो। मैले ऐना पुछेँ र फेरि एकपटक आफैँलाई हेरेँ। यसपटक त्यहाँ कुनै गुनासो थिएन, बरु एउटा गहिरो शान्ति थियो। मैले बुझेँ कि जीवनको सबैभन्दा ठूलो विजय भनेको अरूलाई जित्नु होइन, बरु ऐनामा देखिने त्यो मानिससँग मेलमिलाप गर्नु रहेछ। आफ्ना कमजोरी र दागहरूसहित आफैँलाई स्वीकार गर्नु नै वास्तविक सुन्दरता हो। त्यो रातदेखि मैले ऐना हेर्न छोडिनँ, तर अब म अनुहार हेर्न होइन, आफ्नो अस्तित्वको गहिराइ नाप्न ऐनाको अगाडि उभिन्छु। ऐनासँगको त्यो संवादले मलाई सिकाएको सबैभन्दा ठूलो पाठ यही हो—संसारलाई चिन्नु ज्ञान हो, तर आफैँलाई चिन्नु नै वास्तविक बुद्धत्व हो।