आँसु लुकाएको हाँसो: ओठको मुस्कान र मनको मरुभूमि

 

संसार एउटा यस्तो रङ्गमञ्च हो, जहाँ हामी सबै कुशल अभिनेता बनेका छौँ। हामीले हरेक दिन लगाउने सबैभन्दा महँगो र आकर्षक गहना भनेको हाम्रो 'हाँसो' हो। तर, के सबै हाँसोहरू खुसीका प्रतीक हुन् त? पक्कै पनि होइनन्। कतिपय हाँसोहरू त केवल आफ्ना आँसुहरूलाई छोप्नका लागि ओढिएका पछ्यौरी मात्र हुन्। 'आँसु लुकाएको हाँसो' एउटा यस्तो कला हो, जुन मानिसले तब सिक्छ, जब उसलाई थाहा हुन्छ कि उसको पीडा बुझिदिने यहाँ कोही छैन। यो हाँसोमा खुसीको झिल्को होइन, बरु एउटा गहिरो विवशता र आत्मसंघर्ष लुकेको हुन्छ। जब मनभित्र आँधी चलिरहेको हुन्छ र आँखाबाट साउनको झरी बर्सिन खोजिरहेको हुन्छ, तब जबर्जस्ती ओठलाई दुईतिर तन्काएर मुस्कुराउनु संसारकै सबैभन्दा कठिन र पीडादायी काम हो।

यो हाँसोको पछाडि एउटा ठूलो डर लुकेको हुन्छ—कसैले मेरो कमजोरी थाहा नपाओस् भन्ने डर। हामी समाजमा 'कमजोर' देखिन चाहँदैनौँ। हामीलाई लाग्छ कि यदि हामी रोयौँ भने मानिसहरूले हाम्रो मजाक उडाउनेछन् वा हामीलाई दयाको पात्र बनाउनेछन्। त्यही दयाबाट बच्नका लागि हामी हाँसोको पर्खाल खडा गर्छौँ। भीडमा कसैले जोक सुनाउँदा हामी सबैभन्दा चर्को स्वरमा हाँस्छौँ, तर त्यो हाँसोको प्रतिध्वनि हाम्रो आफ्नै मुटुमा गएर ठोकिन्छ र एउटा नमिठो चोट दिन्छ। त्यो बेला हाम्रो ओठ हाँसिरहेको हुन्छ, तर आँखाको नानीभित्र एउटा समुन्द्र छचल्किरहेको हुन्छ। त्यो समुन्द्रलाई बाहिर आउन नदिनु र त्यसको नुनिलोपनलाई भित्रै निल्नु नै एउटा मौन युद्ध हो, जुन हामी हरेक दिन आफैँसँग लडिरहेका हुन्छौँ।

आँसु लुकाएको हाँसोले मानिसलाई भित्रभित्रै खोक्रो बनाउँदै लैजान्छ। जब हामी आफ्ना वास्तविक भावनाहरूलाई दबाएर कृत्रिमताको सहारा लिन्छौँ, तब हाम्रो मौलिकता हराउन थाल्छ। हामी अरूका लागि 'रमाइलो मान्छे' त बन्छौँ, तर आफ्नै लागि भने 'अपरिचित' बन्न पुग्छौँ। कतिपय अवस्थामा त यो हाँसो एउटा जिम्मेवारी पनि बनिदिन्छ। एउटा बुवा, जसले आफ्नो सन्तानको भविष्यका लागि आफ्ना सबै रहरहरू तिलाञ्जली दिएको हुन्छ, उसले घर फर्कँदा सधैँ एउटा मुस्कान बोकेर आउनुपर्छ। एउटी आमा, जसको मनमा कति धेरै अभावका पहाडहरू छन्, उनले आफ्ना छोराछोरीको अगाडि सधैँ हाँसिरहनुपर्छ। यी हाँसोहरू प्रेमका उपज हुन्, तर यसले दिने मानसिक थकान वर्णन गर्न सकिँदैन।

यो आत्मसंघर्षको यात्रामा हामीले बिर्सिने कुरा के हो भने—आँसु पनि हाम्रो अस्तित्वको एउटा पाटो हो। हाँसोले उत्सव मनाउँछ भने आँसुले शुद्धीकरण गर्छ। तर जब हामी आँसुलाई शत्रु ठानेर हाँसोको कारागारमा कैद गर्छौँ, तब हाम्रो मन एउटा सुकेको मरुभूमि जस्तो बन्न पुग्छ। मानिसहरू हाम्रो मुस्कान देखेर भन्छन्, "तिमी कति भाग्यमानी छौ, सधैँ खुसी देखिन्छौ!" तर उनीहरूलाई के थाहा, त्यो मुस्कानको मूल्य कति महँगो छ? त्यो मुस्कान टिकाउनका लागि कति धेरै रातहरू अनिदो बस्नुपरेको छ र कति पटक ऐनाको अगाडि उभिएर हाँस्ने अभ्यास गर्नुपरेको छ? यो एउटा यस्तो बोझ हो, जुन देखिने गरी काँधमा हुँदैन, तर यसले मुटुलाई सधैँ थिचिरहेको हुन्छ।

अन्ततः, आँसु लुकाएको हाँसो एउटा सहनशीलताको पराकाष्ठा हो। यसले हाम्रो धैर्यतालाई त दर्साउँछ, तर यसले हाम्रो आन्तरिक शान्तिलाई भने बिस्तारै नष्ट गरिरहेको हुन्छ। साँचो सुख तब मात्र मिल्छ, जब हामी आफ्नो आँसुलाई पनि हाँसो जत्तिकै सम्मान गर्न सिक्छौँ। सधैँ हाँसिरहनु पर्छ भन्ने छैन, कहिलेकाहीँ रुनु पनि एउटा बहादुरी हो। जबसम्म हामी आफ्नो पीडालाई स्वीकार गर्दैनौँ, तबसम्म हाम्रो हाँसो केवल एउटा मुखौटा मात्र रहिरहनेछ। त्यसैले, त्यो हाँसोको पछाडि लुकेको आँसुलाई चिन्न कोसिस गरौँ र आफैँलाई यो अनुमति दिऊँ कि—मलाई सधैँ मुस्कुराइरहनु जरुरी छैन। म मान्छे हुँ, र मलाई दुख्ने अधिकार छ। जब हामी यो कुरा स्वीकार गर्छौँ, तब मात्र हाम्रो हाँसोमा एउटा वास्तविक चमक र जीवन्तता आउनेछ।