समयको आवाज: अस्तित्वको मौन गर्जन

 

ब्रह्माण्डको अनन्त गर्भबाट निस्किएको एउटा यस्तो ध्वनिको कल्पना गरौँ, जुन कानले सुनिँदैन तर आत्माले महसुस गर्छ। त्यो ध्वनि नै 'समयको आवाज' हो। समय आफैँमा मौन छ, तर यसको प्रभाव यति शक्तिशाली छ कि यसले पहाडलाई धुलो बनाउन सक्छ र एउटा सानो बीउलाई विशाल बरको रूखमा परिणत गरिदिन सक्छ। आजको यो कोलाहलपूर्ण डिजिटल युगमा, जहाँ मानिसका आफ्नै आवाजहरू प्रविधिको भिडमा हराइरहेका छन्, समयको यो सूक्ष्म र गम्भीर आवाजलाई सुन्न सक्नु नै वास्तविक प्रज्ञा हो। हामी घडीको 'टिक-टिक' लाई समयको आवाज मान्ने गल्ती गर्छौँ, तर वास्तवमा त्यो त केवल एउटा यन्त्रको धड्कन मात्र हो। समयको वास्तविक आवाज त हाम्रा चाउरी परेका गालाहरूमा, झरेका पातहरूमा र परिवर्तन हुँदै गरेका सामाजिक मूल्य-मान्यताहरूमा गुन्जिरहेको हुन्छ।

जब हामी बिहानको शान्त वातावरणमा आँखा खोल्छौँ, समयले हामीलाई एउटा मधुर सुस्केराका साथ बोलाइरहेको हुन्छ। यसले भनिरहेको हुन्छ— "म तिम्रो अगाडि एउटा नयाँ अवसर भएर उभिएको छु, मलाई कसरी सजाउँछौ, त्यो तिम्रो हातमा छ।" तर हामी अक्सर त्यो आवाजलाई बेवास्ता गर्दै मोबाइलको 'नोटिफिकेसन' को कर्कश आवाजमा हराउँछौँ। आधुनिकताको यो दौडमा हामीले समयलाई एउटा शत्रुको रूपमा हेर्न थालेका छौँ, जसले हामीलाई सधैँ लखेटिरहेको छ। हामी भन्छौँ— "समय निकै छिटो भागिरहेको छ।" तर सत्य यो होइन; समय त आफ्नो निश्चित र अटल गतिमा हिँडिरहेको छ, भागिरहेका त हामी हौँ। हाम्रो अतृप्त इच्छा र कहिल्यै नसकिने महत्वाकांक्षाले गर्दा हामीलाई समयको आवाज एउटा चेतावनीजस्तो लाग्न थालेको छ।

समयको आवाजले हामीलाई 'वर्तमान' को महत्त्व बुझाउन खोजिरहेको हुन्छ। हिजोको इतिहास एउटा मृत अक्षर हो र भोलिको भविष्य एउटा अदृश्य सपना। जे छ, यही पलमा छ। तर हाम्रो मन कि त विगतको चिहान खन्न व्यस्त हुन्छ, कि त भविष्यको महल बनाउन। यसैबीचमा, समयको वर्तमान आवाज कतै दबिएर जान्छ। आजको समकालीन नेपाली समाजलाई हेर्ने हो भने, हामी एउटा ठूलो संक्रमणकालबाट गुज्रिरहेका छौँ। गाउँहरू रित्तिँदै छन्, सहरहरू अमानवीय कंक्रिटका जङ्गल बन्दै छन् र युवा जनशक्ति विदेशी भूमिमा आफ्नो समय बेच्न विवश छ। यो हाम्रो समयको एउटा करुण पुकार हो। समयले हामीलाई आफ्नो माटो, आफ्नो पहिचान र आफ्नै मौलिकता जोगाउन आवाज दिइरहेको छ, तर हामी पराईको चमकधमकमा यति मोहित छौँ कि आफ्नै समयको रोदन सुन्न सकिरहेका छैनौँ।

प्रविधिको विकासले समयको आवाजलाई अझ बढी यान्त्रिक बनाइदिएको छ। 'आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स' र 'भर्चुअल रियालिटी' को यो युगमा हामीले समयलाई सेकेन्ड र मिलिसेकेन्डमा नाप्न थालेका छौँ। तर के हामीले समयको 'गुणस्तर' लाई नाप्न सक्यौँ त? एक घण्टाको फेसबुक ब्राउजिङ र एक घण्टाको आत्मीय संवाद— दुवैमा समय उत्ति नै खर्च हुन्छ, तर तिनले छोड्ने प्रभाव र दिने सन्तुष्टिमा आकाश-जमिनको फरक हुन्छ। समयको आवाजले हामीलाई 'धेरै काम गर्नु' भन्दा पनि 'अर्थपूर्ण काम गर्नु' भन्ने सन्देश दिइरहेको हुन्छ। हामी जतिसुकै व्यस्त भए पनि यदि हाम्रो जीवनमा शान्ति र प्रेम छैन भने, हामीले समयको संगीतलाई बुझ्न सकेका छैनौँ भन्ने स्पष्ट हुन्छ।

समयको आवाजमा एउटा गहिरो न्याय पनि लुकेको छ। यसले धनी र गरिब, राजा र रङ्क कसैलाई पनि भेदभाव गर्दैन। सबैका लागि दिनको चौबीस घण्टा नै हुन्छ। कसैले त्यही समयमा संसार बदल्ने आविष्कार गर्छ, त कसैले त्यही समयलाई केवल आलस्यमा खेर फाल्छ। समयको यो निष्पक्षता नै यसको सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो। यसले हामीलाई सिकाउँछ कि हामीले समयलाई नियन्त्रण गर्न सक्दैनौँ, तर आफूलाई समयको प्रवाहसँग अनुकूल बनाउन सक्छौँ। जब हामी समयको लयसँग मिल्न सिक्छौँ, तब जीवन एउटा बोझ होइन, बरु एउटा सुन्दर नृत्य बन्न पुग्छ। अनुशासन र धैर्य नै ती कानहरू हुन्, जसले समयको मसिनो आवाजलाई प्रस्टसँग सुन्न सक्छन्।

आजको सन्दर्भमा, समयको आवाजले हामीलाई 'धैर्य' को पाठ पनि पढाइरहेको छ। आजको पुस्तालाई सबै कुरा तत्काल चाहियो— 'इन्स्ट्यान्ट' कफीदेखि 'इन्स्ट्यान्ट' सफलतासम्म। तर प्रकृतिमा कुनै पनि कुरा हतारमा हुँदैन। एउटा फूल फुल्न समय लाग्छ, एउटा फल पाक्न समय लाग्छ। समयको आवाजले भन्छ— "हतार नगर, हरेक कुराको आफ्नै मौसम हुन्छ।" हाम्रो मानसिक तनाव र डिप्रेसनको एउटा मुख्य कारण समयसँगको यही हतारो हो। हामीले बुझ्नुपर्छ कि जीवन कुनै दौड प्रतियोगिता होइन, जहाँ हामीले अरूलाई जितेर मात्र पदक पाउँछौँ। जीवन त एउटा यात्रा हो, जहाँ बाटोको दृश्यको आनन्द लिनु नै वास्तविक गन्तव्य हो।

साँझको सुनौलो घाम अस्ताउँदै गर्दा, समयको आवाज अझ गम्भीर र दार्शनिक बन्छ। यसले हामीलाई हाम्रो नश्वरताको याद दिलाउँछ। यो शरीर, यो प्रतिष्ठा र यी सम्बन्धहरू सबै समयका पाहुना हुन्। एक दिन हामीले यो समयको रङ्गमञ्च छोडेर जानैपर्छ। यो डरलाग्दो सत्य होइन, बरु यो त जीवनलाई अझ बढी तीव्रता र प्रेमका साथ बाँच्ने प्रेरणा हो। समयको आवाजले हामीलाई भन्छ— "तिमीसँग सीमित समय छ, त्यसैले यसलाई घृणा र क्रोधमा खेर नफाल। कसैलाई सहयोग गर, कसैको आँसु पुछ र यो संसारलाई आफूले पाएको भन्दा अलिकति सुन्दर बनाएर छोड।"

समयको यो अनन्त संवादमा हामी केवल एउटा सानो शब्द मात्र हौँ। तर त्यो शब्द अर्थपूर्ण हुनुपर्छ। समकालीन विश्वका चुनौतीहरू जस्तै जलवायु परिवर्तन, युद्ध र मानवीय संकटहरू वास्तवमा समयले दिएका चेतावनीहरू हुन्। यदि हामीले अझै पनि समयको यो आवाजलाई सुनेर आफ्नो जीवनशैली र सोचमा परिवर्तन ल्याएनौँ भने, भविष्यको इतिहासले हामीलाई एउटा सचेत तर लाचार पुस्ताको रूपमा सम्झनेछ। समयले सधैँ मौका दिँदैन, यसले त केवल बाटो देखाइदिन्छ। त्यो बाटोमा हिँड्ने साहस र विवेक हामी आफैँले जुटाउनुपर्छ।

अन्त्यमा, समयको आवाज नै जीवनको वास्तविक दर्शन हो। यसलाई सुन्नका लागि बाहिरी कान होइन, भित्री मौनताको आवश्यकता पर्छ। जब हामी कोलाहलबाट मुक्त भएर शान्तसँग बस्छौँ, तब हामीले महसुस गर्छौँ कि समयले हामीलाई हरेक पल प्रेम गरिरहेको छ, डोर्‍याइरहेको छ र परिपक्व बनाइरहेको छ। घडीको सुइँले देखाउने समय त केवल एउटा भ्रम हो, वास्तविक समय त हाम्रा अनुभूतिहरूमा जीवित छ। त्यसैले, समयको यो शाश्वत आवाजलाई सम्मान गरौँ। यसको गतिसँग डराउनु भन्दा यसको संगीतमा नाच्न सिकौँ। आजको यो दिन, यो पल र यो सास नै समयले हामीलाई दिएको सबैभन्दा ठूलो उपहार हो। यसलाई उत्सवको रूपमा मनाउनु र हरेक पललाई सचेततापूर्वक बाँच्नु नै समयप्रतिको वास्तविक श्रद्धाञ्जली हो। समय बोलिरहेको छ— के तपाईँ सुन्दै हुनुहुन्छ?