आजको प्रतिबिम्ब: समयको ऐनामा हाम्रो अनुहार

 

झिसमिसे उज्यालोसँगै जब सहरका सडकहरू ब्युँझन्छन् र गाउँका पाखाहरूमा घामको पहिलो झुल्को ठोकिन्छ, तब एउटा नयाँ दिनको जन्म हुन्छ। तर, आजको यो 'दिन' केवल सूर्योदय र सूर्यास्तको एउटा चक्र मात्र होइन। यो त हाम्रा आकाङ्क्षा, छटपटी र आधुनिकताले थिचेका सपनाहरूको एउटा ऐना हो। आजको यो विशेष समयको खण्डमा उभिएर हेर्दा लाग्छ, हामी समयलाई जित्ने होडमा समयभन्दा धेरै अगाडि दौडन खोजिरहेका छौँ, तर वास्तवमा हामी आफ्नै छायाँसँग डराइरहेका पथिकजस्ता भएका छौँ। फेब्रुअरीको यो ठिही र वसन्तको पदचापबीचको सङ्क्रमणकालीन समयले हामीलाई एउटा गहिरो आत्मचिन्तनको मोडमा पुर्‍याएको छ। के हामीले आजको दिनलाई साँच्चै 'बाँचिरहेका' छौँ कि केवल क्यालेन्डरको पाना काटिरहेका छौँ? यो प्रश्न आज हरेक सचेत नागरिकको मनमा एउटा गह्रौँ ढुङ्गा बनेर बसेको छ।

हाम्रो समकालीन समाजको अनुहार आज डिजिटल पर्दाहरूमा प्रतिविम्बित हुन्छ। बिहान आँखा खुल्नेबित्तिकै हाम्रो हात प्राकृतिक उज्यालो खोज्न झ्यालतिर जाँदैन, बरु सिरानीमुनिको मोबाइलको 'नीलो प्रकाश' तिर सोझिन्छ। यो सानो यन्त्रले हाम्रो दिनको सुरुवात र अन्त्यलाई यसरी नियन्त्रण गरेको छ कि हामी अब आफ्ना भावनाहरू पनि इमोजीमा खोज्न थालेका छौँ। सामाजिक सञ्जालका 'लाइक' र 'कमेन्ट' हरूले हाम्रो आत्मसम्मानको मापन गर्न थालेका छन्। तर, यो कृत्रिम संसारको भिडमा कतै हामीले आफ्नो मौलिकता त गुमाउँदै छैनौँ? आजको दिनको सन्दर्भमा यो एउटा गम्भीर पक्ष हो। हामी संसारको जुनसुकै कुनामा घटेका घटनाबारे तुरुन्तै जानकार हुन्छौँ, तर आफ्नै घरको अर्को कोठामा बसेको सदस्यको मनमा के चलिरहेको छ भन्ने कुरामा अनभिज्ञ छौँ। यो प्रविधिले ल्याएको निकटताभित्रको एउटा भयानक दूरी हो, जसलाई हामीले आधुनिकताको आवरणमा लुकाइरहेका छौँ।

सहरको कोलाहलपूर्ण सडकमा निस्कँदा देखिने मानिसका अनुहारहरूमा एउटा अनौठो हतारो देखिन्छ। सबैलाई कतै पुग्नु छ, सबैलाई केही न केही प्राप्त गर्नु छ। तर, त्यो प्राप्तिको अन्तिम विन्दु के हो भन्नेमा सायदै कोही स्पष्ट होला। आर्थिक मन्दीको चर्चा, राजनीतिक अस्थिरताका गफ र भविष्यको अनिश्चितताले आजको मानिसलाई मानसिक रूपमा थकाएको छ। तैपनि, नेपाली समाजको एउटा सुन्दर पक्ष भनेको यसको धैर्यता र आशावादिता हो। जस्तोसुकै कठिन परिस्थितिमा पनि छिमेकीसँगको एउटा मधुर मुस्कान र बाटोमा भेटिने साथीसँगको 'चिया गफ' ले दिनभरिको थकान मेट्ने सामर्थ्य राख्छ। हाम्रो संस्कृतिले हामीलाई सिकाएको यो सहअस्तित्व नै आजको स्वार्थी बन्दै गएको संसारमा सबैभन्दा ठूलो पुँजी हो। दिनको सान्दर्भिकता केवल कामको फेहरिस्तमा मात्र हुँदैन, बरु हामीले अरूका लागि खर्चिएको केही पलको सद्भावमा पनि लुकेको हुन्छ।

परिवर्तनशील समयसँगै हाम्रा प्राथमिकताहरू पनि फेरिएका छन्। पहिले-पहिले दिनको अर्थ खेतीपाती, मेलापात र पारिवारिक जमघटमा हुन्थ्यो भने आज यो 'करियर', 'नेटवर्किङ' र 'पर्सनल ब्रान्डिङ' मा सीमित हुन पुगेको छ। प्रतिस्पर्धाको यो दौडले हामीलाई मेसिनजस्तै बनाएको छ। तर, मेसिन र मानिसबीचको फरक भनेकै संवेदना हो। आजको दिनले हामीलाई यही संवेदना बचाई राख्न चुनौती दिइरहेको छ। कार्यक्षेत्रको दबाब, परिवारको अपेक्षा र आफ्नै व्यक्तिगत इच्छाहरूबीच सन्तुलन मिलाउनु नै आजको सबैभन्दा ठूलो चुनौती र सफलता दुवै हो। हामीले बुझ्नुपर्छ कि सफलताको शिखर चढ्दै गर्दा यदि हामीले आफ्नै स्वास्थ्य र मानसिक शान्तिलाई तलै छोडेर आएका छौँ भने, त्यो शिखरमा पुग्नुको कुनै अर्थ रहँदैन। त्यसैले, आजको प्रतिबिम्बले हामीलाई 'गति' भन्दा पनि 'दूरी' र 'दिशा' को महत्त्व बुझ्न सङ्केत गरिरहेको छ।

साँझ पर्दै जाँदा, जब सहरका बत्तीहरू बल्न थाल्छन्, तब मानिसहरू फेरि आफ्नै गुँडतिर फर्कन्छन्। यो फर्कने प्रक्रिया केवल भौतिक रूपमा घर पुग्नु मात्र होइन, यो त दिनभरिको युद्धपछि आफ्नै अस्तित्वमा फर्कने प्रयास पनि हो। दिनभरि हामीले कति सत्य बोल्यौँ, कतिलाई मद्दत गर्यौँ र कति पटक आफ्नै अन्तर्मनको आवाज सुन्यौँ भन्ने कुराले नै हाम्रो दिनको वास्तविक मूल्याङ्कन गर्छ। समकालीन विश्वमा व्याप्त भौतिकवादी सोचले हामीलाई धेरै थोक दिएको होला, तर भित्रैदेखि महसुस हुने त्यो 'अदृश्य खुसी' कतै हराउँदै गएको त छैन? आजको यो विशेष क्षणमा हामीले आफैँलाई सोध्नुपर्ने प्रश्न यही हो। प्रकृतिसँगको सम्बन्ध टाढिँदै जाँदा हामीमा आएको संवेदनशून्यतालाई चिर्न फेरि एकपटक सरल जीवनशैली र उच्च विचारको आवश्यकता खड्किएको छ।

वास्तवमा, दिन भनेको केवल सूर्यको एक चक्र मात्र होइन, यो त एउटा नयाँ अध्याय सुरु गर्ने अवसर हो। हिजोका गल्तीहरूलाई सुधार्ने र भोलिका लागि एउटा बलियो आधार खडा गर्ने समय हो आज। हामीले बिताइरहेको हरेक पलले इतिहासको एउटा पाना लेखिरहेको हुन्छ। त्यसैले, आजको यो प्रतिबिम्बमा हामीले आफ्ना कमी-कमजोरीहरूलाई स्वीकार गर्दै सकारात्मकतातर्फ पाइला सार्नुपर्छ। कोलाहलका बीचमा पनि शान्ति खोज्न सक्नु, भिडका बीचमा पनि आफ्नो पहिचान जोगाउनु र स्वार्थका बीचमा पनि निस्वार्थ भाव राख्नु नै आजको दिनको वास्तविक सार्थकता हो। समयको यो महासागरमा हामी केवल एउटा सानो थोपा हौँ, तर यदि हामीले चाहेमा यही थोपाले परिवर्तनको ठूलो छाल ल्याउन सक्छ। आजको दिनले हामी सबैलाई आफ्नै भित्री संसार नियाल्ने र बाहिरी संसारसँग प्रेमपूर्वक जोडिने प्रेरणा प्रदान गरोस्। जीवनका रंगहरू फिक्का हुन नदिन आफ्नै मनको कुचीले आजको दिनलाई एउटा सुन्दर चित्र बनाउनु नै हामी सबैको साझा दायित्व हो।