दिनको सन्दर्भ

 

मे महिनाको मध्यतिरको यो समय, जहाँ जाडोको अन्तिम सुस्केरा र वसन्तको सुस्त आगमनबीच एक किसिमको लुकामारी चलिरहेको छ, यसले मानिसको मनभित्र पनि एउटा अनौठो कौतुहलता र उमङ्ग भरेको महसुस हुन्छ। बिहानको झुल्के घामको पहिलो झुल्कोसँगै जब हाम्रो दिनचर्या सुरु हुन्छ, तब हामी केवल एउटा नयाँ मितिमा मात्र प्रवेश गर्दैनौँ, बरु एउटा नयाँ सम्भावनाको ढोकामा पनि उभिएका हुन्छौँ। आजको यो भागदौडपूर्ण समयमा 'दिन' केवल चौबीस घण्टाको समयको एउटा इकाई मात्र रहेन, यो त हाम्रो सपना, संघर्ष, सफलता र कहिलेकाहीँ सानातिना असफलताहरूको एउटा जीवित दस्तावेज बनेको छ। प्रविधिको यो चकाचौध संसारमा हामीले आफ्नो समयलाई कसरी व्यवस्थापन गरिरहेका छौँ र ती पलहरूलाई कसरी अर्थपूर्ण बनाइरहेका छौँ भन्ने कुरा नै आजको मुख्य बहसको विषय हो।

सहरका गल्लीहरूमा बिहानैदेखि देखिने त्यो हतारो, सवारी साधनहरूको कोलाहल र हातमा मोबाइल फोन झुन्ड्याएर हिँडिरहेका मानिसहरूको भिड देख्दा लाग्छ कि हामी सबै कुनै नदेखिने दौडमा सहभागी भइरहेका छौँ। तर यो दौडको गन्तव्य कहाँ हो? के हामीले दिनको सुरुवात गर्दा एक पलका लागि भए पनि शान्त भएर सोचेका छौँ कि आजको यो सूर्योदय मेरो जीवनमा के नयाँ सन्देश लिएर आएको छ? समकालीन समाजमा 'समय नै धन हो' भन्ने उखान त पुरानो भइसक्यो, अब त 'समय नै जीवन हो' भन्ने मान्यता स्थापित हुँदै गएको छ। हिजोको समयमा दिनको सन्दर्भ केवल काम र विश्राममा सीमित हुन्थ्यो भने आज यो उत्पादनशीलता, मानसिक स्वास्थ्य, सामाजिक सञ्जालको उपस्थिति र व्यक्तिगत विकासको एउटा मिश्रित स्वरूप बनेको छ।

हाम्रो आजको दिनचर्यालाई प्रविधिले नराम्ररी गाँजेको छ। ओछ्यानबाट उठ्नेबित्तिकै सिरानीमुनिको स्मार्टफोन खोज्नु र संसारभरिका सूचनाहरूको बाढीमा आफूलाई डुबाउनु नै हाम्रो दिनको पहिलो पाइला बनेको छ। यसले हामीलाई संसारसँग त जोडेको छ, तर विडम्बना, हामी आफैँसँग भने टाढिँदै गएका छौँ। बिहानीको त्यो ताजा हावा र चराहरूको चिरबिर आवाजभन्दा पनि हामीलाई नोटिफिकेसनको 'टिङ' आवाजले बढी उत्साहित बनाउँछ। यो एउटा यस्तो समकालीन वास्तविकता हो जसलाई हामीले चाहँदाचाहँदै पनि नजरअन्दाज गर्न सकिरहेका छैनौँ। तर यही प्रविधिको भिडमा पनि एउटा सचेत तप्का यस्तो छ, जसले आफ्नो दिनलाई व्यवस्थित गर्न डिजिटल डिटक्स र ध्यानलाई प्राथमिकता दिन थालेको छ। यसले के देखाउँछ भने, मानिस अब बाह्य कोलाहलभन्दा पनि आन्तरिक शान्तिको खोजीमा भौँतारिरहेको छ।

दिन ढल्किँदै जाँदा हाम्रो कार्यक्षेत्रको दबाब र सामाजिक उत्तरदायित्वहरूले हामीलाई थप व्यस्त बनाउँछन्। कार्यालयका फाइलहरू, अनलाइन मिटिङहरू र निरन्तरको इमेल आदानप्रदानले हाम्रो रचनात्मक क्षमतालाई कतै खुम्च्याइरहेको त छैन? यो प्रश्न आज हरेक पेसाकर्मीको मनमा उब्जने गर्छ। तैपनि, हामी यसैलाई आधुनिकताको संज्ञा दिन्छौँ। वास्तवमा दिनको सान्दर्भिकता यसमा निर्भर गर्छ कि हामीले बिताएको समयले हामीलाई कत्तिको खुसी र सन्तुष्टि प्रदान गर्यो। यदि दिनभरिको कामपछि बेलुकी घर फर्किँदा हामीमा एउटा मानसिक थकाइ मात्र छ र कुनै उपलब्धिबोध छैन भने, त्यो दिन केवल क्यालेन्डरको एउटा पाना पल्टिएको मात्र ठहरिन्छ। त्यसैले, हरेक दिनलाई एउटा नयाँ अवसरका रूपमा ग्रहण गर्नु नै आजको आवश्यकता हो।

नेपाली समाजको सन्दर्भमा कुरा गर्दा, हाम्रा दिनहरू चाडपर्व, संस्कार र सामाजिक सद्भावले पनि भरिएका हुन्छन्। आजको दिनले पनि कुनै न कुनै सांस्कृतिक महत्त्व बोकेकै हुन्छ। चाहे त्यो फागुनको नजिकिँदै गरेको रन्को होस् वा ऋतु परिवर्तनको संकेत, हाम्रा दिनहरू प्रकृतिसँग अन्योन्याश्रित रूपमा जोडिएका छन्। तर आधुनिक सहरीकरणले हामीलाई प्रकृतिबाट टाढा राखेको छ। सिमेन्टका महलहरूका बीचमा बसेर हामी बादलको रङ र हावाको वेगलाई भुल्दै गएका छौँ। तैपनि, मानिसको मन यस्तो छ कि यसले सधैँ केही न केही नयाँपन खोजिरहन्छ। साना साना खुसीहरूमा रमाउन सिक्नु नै आजको व्यस्त जीवनको उत्तम औषधि हो। बाटोमा हिँड्दा अपरिचित व्यक्तिलाई दिएको एउटा सानो मुस्कान वा खाजा खाँदा सहकर्मीसँग गरिएको छोटो तर आत्मीय कुराकानीले पनि हाम्रो दिनको परिभाषा बदल्न सक्छ।

साँझको समय, जब सूर्य अस्ताउँदै गर्दा आकाशमा लाली छाउँछ, त्यो समय आत्मचिन्तनको समय हो। दिनभरिका भोगाइहरूलाई केलाउँदै भोलिको लागि ऊर्जा सञ्चय गर्ने यो एउटा पुल हो। समकालीन विश्वमा मानसिक स्वास्थ्यको कुरा निकै जोडतोडले उठ्ने गरेको छ। दिनभरिको तनावलाई व्यवस्थापन गर्न नसक्दा मानिसहरू डिप्रेसन र चिन्ताको सिकार भइरहेका छन्। यस्तोमा, आफ्नो दिनलाई कसरी सन्तुलित बनाउने भन्ने कुरा नै जीवन जिउने कला हो। हामीले केवल काम मात्र होइन, आफूलाई मनपर्ने शौकहरूका लागि पनि समय निकाल्नुपर्छ। संगीत सुन्ने, किताब पढ्ने वा केवल शान्त बसेर आफ्ना विचारहरूलाई नियाल्ने कामले हाम्रो दिनलाई थप गरिमामय बनाउँछ।

आजको यो विशेष दिनको सन्दर्भमा कुरा गर्दा, हामीले भविष्यका चुनौतीहरूलाई पनि बिर्सन हुँदैन। जलवायु परिवर्तनदेखि लिएर आर्थिक अनिश्चिततासम्मका कुराहरूले हाम्रो दैनिक जीवनलाई प्रत्यक्ष वा परोक्ष रूपमा असर गरिरहेका छन्। तर यी सबैका बीचमा पनि मानवीय आशा र भरोसा नै त्यस्तो शक्ति हो जसले हामीलाई अगाडि बढ्न प्रेरित गर्छ। दिन त आउँछन् र जान्छन्, तर हामीले छोडेको प्रभाव र हामीले बाँचेको पल नै स्थायी हुन्छ। त्यसैले, हरेक दिनलाई यसरी जिउनु पर्छ कि मानौँ यो नै हाम्रो जीवनको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण समय हो। समयको यो बहावमा आफूलाई बगाउनु भन्दा पनि समयको लगाम आफ्नो हातमा लिएर गन्तव्य तय गर्नु नै बुद्धिमानी हो।

अन्त्यमा, दिनको सन्दर्भ केवल सूर्यको उदय र अस्तमा मात्र सीमित छैन। यो त हाम्रो चेतनाको विस्तार, सम्बन्धहरूको प्रगाढता र आत्म-सन्तुष्टिको एउटा यात्रा हो। आजको यो समय, जुन हामीले यस लेखमार्फत संवाद गरिरहेका छौँ, यसले पनि हाम्रो विचारको क्षितिजलाई अलिकति भए पनि फराकिलो बनाएको हुनुपर्छ। हामी जुन ठाउँमा छौँ, जस्तो अवस्थामा छौँ, त्यहीँबाट आफ्नो दिनलाई सुन्दर बनाउने प्रयास गर्नुपर्छ। जटिलताहरू त जीवनका अभिन्न अङ्ग हुन्, तर ती जटिलताहरूका बीचमा पनि सरलता खोज्नु नै वास्तविक जीवन हो। भोलिको सूर्योदयले फेरि नयाँ कथाहरू लेख्नेछ, तर आजको यो बाँकी रहेको समयलाई प्रेम, सद्भाव र सकारात्मकताका साथ बिताउनु नै हाम्रो सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि हुनेछ। दिनहरू गन्तीमा मात्र होइन, अनुभूतिमा बाँच्नुपर्छ भन्ने सत्यलाई आत्मसात् गर्दै अगाडि बढ्नु नै आजको युगको माग हो।