दिनको किनारामा उभिएर

 

दिनको किनारामा उभिएर जब हामी क्षितिजलाई नियाल्छौँ, त्यहाँ केवल सूर्य अस्ताइरहेको हुँदैन, बरु हाम्रा दिनभरिका शब्दहरू, कोलाहल र दौडधूप पनि बिस्तारै शान्तिको गहिरो खाडलमा खसिरहेका हुन्छन्। यो त्यो सन्ध्याकालीन क्षण हो जहाँ उज्यालो र अँध्यारोको एउटा धारिलो मिलनबिन्दु छ, जसले मानिसलाई आफ्नै छायाभन्दा पर हेर्न बाध्य तुल्याउँछ। दिनको यो अन्तिम किनारमा उभिनु भनेको समयको एउटा अध्यायबाट अर्को अध्यायमा हाम फाल्नुअघिको त्यो संक्षिप्त मौनता हो, जहाँ ब्रह्माण्डले हामीलाई सोधिरहेको हुन्छ—तिमीले आज के पायौ र के गुमायौ?

यो किनार एउटा ऐना जस्तै छ। दिनभरिको व्यस्ततामा हामीले ओढेका अनेकौँ मुखौटाहरू यहाँ आइपुग्दा निकै गह्रौँ भइसकेका हुन्छन्। कसैलाई खुसी पार्न बोलेका झुटहरू, अस्तित्व जोगाउन गरिएका तर्कहरू, र भिडमा हराउनका लागि निकालिएका बनावटी हाँसोहरू—यी सबै यो किनारमा आइपुग्दा अर्थहीन लाग्न थाल्छन्। यहाँ उभिएर हेर्दा देखिन्छ कि संसार कति ठूलो छ र हाम्रो अहंकार कति सानो। दिनको उज्यालोले हामीलाई बाहिरी वस्तुहरू देखाउँछ, तर दिनको यो किनारले हामीलाई भित्री रिक्ततासँग परिचय गराउँछ। यो त्यो विन्दु हो जहाँ पुगेपछि मानिसले महसुस गर्छ कि सबैभन्दा ठूलो संवाद त आफैँसँग हुनुपर्ने थियो, जुन दिनभरिको कोलाहलमा कतै हरायो।

क्षितिजमा रातो रङ पोखिँदै गर्दा त्यसले एउटा क्रूर सत्य पनि ओकलिरहेको हुन्छ—कि समय कसैको प्रतीक्षा गर्दैन। दिनको किनारमा उभिनु भनेको आफ्नो आयुको एउटा हिस्सा सदाका लागि बिदा गर्नु हो। यो बिदाइमा एउटा यस्तो धारिलो पीडा हुन्छ जसमा गुनासो गर्ने ठाउँ पनि हुँदैन। हामीले चाहेर पनि त्यो बितेको उज्यालोलाई मुठ्ठीमा कैद गर्न सक्दैनौँ। यहाँ उभिएर सुनिने हावाको सुसाँहटमा एउटा कविता लुकेको हुन्छ, जुन कुनै कागजमा लेखिएको छैन। त्यो कविताले भन्छ कि जीवन पनि एउटा लामो दिन हो, र हामी सबै कुनै न कुनै साँझ यसैगरी किनारमा उभिनुपर्नेछ। त्यतिबेला हामीसँग हाम्रा कमाइहरू होइन, केवल हाम्रा मौनताहरू र ती मौनताले बोकेका कथाहरू मात्र बाँकी रहनेछन्।

जब पंक्षीहरू गुडतिर फर्किरहेका हुन्छन्, तिनको पखेटाको फड्फड्याहटले आकाशको मौनतालाई थप गहिरो बनाइदिन्छ। दिनको यो किनारमा उभिएर हेर्दा मानिसले बुझ्छ कि घर फर्किनु भनेको केवल एउटा भूगोलमा पुग्नु मात्र होइन, बरु आफ्नै केन्द्रमा फर्किनु हो। दिनभरि हामी अरूका लागि बाँच्यौँ, अरूका लागि बोल्यौँ र अरूका लागि सोच्यौँ। तर यो किनारले हामीलाई 'स्व' को नजिक ल्याउँछ। यहाँ उभिएर गरिने चिन्तनमा एउटा यस्तो तीखोपन हुन्छ जसले भविष्यका चिन्ता र विगतका पश्चात्तापहरूलाई एकैसाथ चिर्न सक्छ। यो क्षणमा न त हिजोको गौरव बाँकी रहन्छ, न त भोलिको त्रास—यहाँ त केवल एउटा वर्तमानको शून्य छ, जुन निकै भारी र उत्तिकै शान्त छ।

पहाडका टाकुराहरूमा अन्तिम घामको किरण ठोक्किँदा लाग्छ कि प्रकृतिको यो विशाल क्यानभासमा हामी केवल एउटा सानो थोप्लो हौँ। तर त्यो थोप्लोभित्र पनि एउटा विशाल ब्रह्माण्ड छ, जसको खोजी गर्ने फुर्सद हामीलाई दिनको उज्यालोमा कहिल्यै हुँदैन। यो किनारले हामीलाई त्यो अन्वेषणका लागि निमन्त्रणा दिन्छ। यहाँ उभिएर हेर्दा देखिने संसार अलि भिन्न हुन्छ; यहाँ शत्रुताका रेखाहरू धमिलो देखिन्छन्, र प्रेमका भावनाहरू अलि बढी गाढा। सायद उज्यालोले हामीलाई विभाजन गर्न सिकाउँछ भने अँध्यारोको यो संघारले हामीलाई एकाकार हुन प्रेरित गर्छ।

दिनको किनारमा उभिनु भनेको एक प्रकारको मृत्यु र पुनर्जन्मको बीचको अवस्था हो। एउटा दिन मर्दैछ ताकि अर्को सुन्दर बिहानीको जन्म हुन सकोस्। यो चक्रलाई बुझ्ने मानिस कहिल्यै अस्ताउँदो घामसँग डराउँदैन। उसलाई थाहा छ कि उज्यालोको अस्तित्व नै अँध्यारोको पृष्ठभूमिमा टिकेको छ। त्यसैले यो किनारमा उभिनु भनेको एउटा साहस हो—आफ्नो कमजोरीलाई स्वीकार गर्ने साहस, र आफ्नो अस्तित्वको अनित्यतालाई चुम्ने साहस।

जब बिस्तारै ताराहरू देखिन थाल्छन् र रातको कालो पर्दाले संसारलाई ढाक्न थाल्छ, तब दिनको किनारमा उभिएको त्यो मानिसले महसुस गर्छ कि मौनता कति शक्तिशाली हुन्छ। दिनभरिका हजारौँ शब्दहरूले दिन नसकेको समाधान यो एक पलको शान्तिले दिइरहेको हुन्छ। यहाँ उभिएर सुनिने रातको पहिलो धुनमा एउटा यस्तो दर्शन लुकेको हुन्छ जसले भन्छ—सबै कुरा सकिनु नै वास्तवमा सबै कुरा सुरु हुनुको पहिलो सर्त हो। त्यसैले, यो किनारमा उभिएर हामी केवल अन्त्यलाई होइन, बरु एउटा नयाँ सम्भावनालाई कुरिरहेका हुन्छौँ, जुन शब्दहरूमा व्यक्त गर्न सकिँदैन, तर मुटुको ढुकढुकीमा स्पष्ट महसुस गर्न सकिन्छ।