समयको पानाबाट: एक अन्तर्यात्रा

 

समयको एउटा विशाल र अनन्त पुस्तक छ, जसका पानाहरू कहिल्यै सकिँदैनन्। हामी प्रत्येक व्यक्ति त्यो पुस्तकको एउटा सानो अक्षर वा एउटा छोटो वाक्य जस्तै हौँ। 'समयको पानाबाट' जब हामी कुनै विशेष स्मृति वा अनुभवलाई पल्टाएर हेर्छौँ, तब हामीले केवल बितेका दिनहरू मात्र देख्दैनौँ, बरु ती दिनहरूले हाम्रो व्यक्तित्वमा कोरेका गहिरा रेखाहरूलाई पनि महसुस गर्छौँ। समयको एउटा पाना पल्टिनु भनेको एउटा युगको अन्त्य र अर्को सम्भावनाको सुरुवात हो। यो पुस्तक यति अद्भुत छ कि यसमा कोरिएका मसीका अक्षरहरू कहिलेकाहीँ आँसुले धमिलो हुन्छन् त कहिले हाँसोको रङ्गले चम्किला देखिन्छन्। तर जे भए पनि, प्रत्येक पानाले एउटा सत्य बोकेको हुन्छ—परिवर्तन नै संसारको एक मात्र स्थिर नियम हो।

जब हामी बाल्यकालको त्यो धमिलो पाना पल्टाउँछौँ, त्यहाँ निश्छलता र कौतुहलताको सुगन्ध आउँछ। त्यो बेला समयको कुनै हिसाबकिताब थिएन। एउटा सानो खेलौना भाँचिँदा संसार नै उज्यालो हराए जस्तो लाग्थ्यो, अनि एउटा मिठाईको टुक्रा पाउँदा ब्रह्माण्डकै सबैभन्दा धनी व्यक्ति भएको आभास हुन्थ्यो। समयको त्यो पानामा हाम्रा सपनाहरूका कुनै सीमा थिएनन्। हामी चरा जस्तै उड्न चाहन्थ्यौँ, ताराहरू छाम्न चाहन्थ्यौँ। तर बिस्तारै समयले आफ्ना पानाहरू पल्टाउँदै गयो र हामीलाई 'परिपक्वता' को एउटा यस्तो अध्यायमा पुर्‍यायो, जहाँ सपनाहरूभन्दा बढी जिम्मेवारीका अक्षरहरू लेखिएका छन्। आज फर्केर हेर्दा लाग्छ, ती पुराना पानाहरू कति सुरक्षित र सुन्दर थिए, जहाँ गल्ती गर्दा पनि माफी पाउन सजिलो थियो।

युवावस्थाको पाना अलि फरक र कोलाहलपूर्ण छ। यसमा जोश, सङ्घर्ष, प्रेम र विद्रोहका कथाहरू भरिएका छन्। यो पानामा हामीले आफ्नै इतिहास लेख्न खोज्यौँ। कतिपय ठाउँमा सफलताका सुनौला अक्षरहरू कोरिएका छन् भने कतिपय ठाउँमा असफलताका काला दागहरू पनि छन्। तर समयको सुन्दरता नै यही हो कि यसले कुनै पनि पानालाई खाली छोड्दैन। हारबाट सिकिएका पाठहरूले नै अर्को पानालाई अझ बलियो र अर्थपूर्ण बनाउन मद्दत गर्छन्। समयको पानाबाट हामीले यो सिक्छौँ कि चोटहरू केवल पीडाका सङ्केत होइनन्, ती त हाम्रा अनुभवका तक्माहरू हुन्। जुन मानिसको जीवनको पुस्तकमा सङ्घर्षका पानाहरू बढी हुन्छन्, उसको कथा उत्तिकै प्रेरणादायी र गहिरो हुने गर्छ।

समयको पानामा सम्बन्धहरूको एउटा छुट्टै अध्याय हुन्छ। कतिपय मानिसहरू हाम्रो जीवनमा एउटा छोटो अनुच्छेद जस्तै आएर हराउँछन्, तर उनीहरूले छोडेर गएको प्रभावले पूरा पुस्तकको अर्थ बदलिदिन सक्छ। कतिपयसँगको साथ कैयौँ पानाहरूसम्म निरन्तर चलिरहन्छ। समयले सम्बन्धका अक्षरहरूलाई कहिलेकाहीँ फिक्का बनाइदिन्छ त कहिलेकाहीँ दूरीले गर्दा ती अक्षरहरू अझ गाढा भएर आउँछन्। कसैको अभावको पाना सबैभन्दा भारी हुन्छ, जसलाई पल्टाउन निकै साहस चाहिन्छ। तर समय एउटा यस्तो लेखक हो, जसले बिस्तारै ती रिक्त स्थानहरूमा सम्झनाका फूलहरू भरिदिन्छ र हामीलाई अगाडि बढ्न प्रेरित गर्छ।

आजको यो प्रविधिमैत्री र हतारको समयमा हामीले आफ्ना जीवनका पानाहरू निकै छिटो पल्टाउन थालेका छौँ। हामीसँग एउटा पानालाई राम्ररी पढ्ने वा मनन गर्ने फुर्सद नै छैन। हामी केवल 'अर्को' पानामा के छ भन्ने उत्सुकतामा वर्तमानको पृष्ठलाई अधुरै छोडिदिन्छौँ। तर समयको यो पुस्तक डिजिटल स्क्रोलिङ जस्तो होइन; एकपटक पल्टिएको पाना फेरि सच्याउन सकिँदैन। यसमा 'डिलिट' वा 'एडिट' गर्ने सुविधा छैन। जे लेखियो, त्यो अमिट रहन्छ। त्यसैले, हामीले आजको यो पानामा के लेख्दै छौँ भन्ने कुरामा सजग हुन जरुरी छ। हाम्रा शब्दहरू, हाम्रा व्यवहारहरू र हाम्रा विचारहरूले नै भोलिको पुस्ताका लागि समयको एउटा ऐतिहासिक दस्ताबेज तयार पार्नेछ।

समाज र सभ्यताको दृष्टिकोणबाट हेर्दा, समयको पानामा ठूलाठूला परिवर्तनहरू लिपिबद्ध छन्। पुराना रूढिवादी परम्पराहरू मेटिएर नयाँ सोचका अक्षरहरू कोरिएका छन्। विज्ञानका उपलब्धिहरूले समयको पुस्तकलाई झनै रोचक बनाएका छन्। तर यसो भनिरहँदा, केही पुराना र मूल्यवान् पानाहरू कतै च्यातिएका वा हराएका त छैनन्? मानवीय संवेदना, प्रकृतिप्रतिको प्रेम र आपसी सद्भावका ती पुराना पानाहरू आजका नयाँ पानाहरूको तुलनामा धेरै शान्त र शीतल थिए। विकासको नाममा हामीले कतिपय यस्ता पानाहरू गुमाएका छौँ, जसको अभावमा हाम्रो जीवनको पुस्तक अलि अपूरो र यान्त्रिक देखिन थालेको छ।

समयको पानाबाट एउटा गहिरो दर्शन पनि झल्किन्छ—त्यो हो 'अस्थायित्व'। कुनै पनि पाना सधैँ खुला रहँदैन। खुसीको पाना होस् या दुःखको, त्यो पल्टिनै पर्छ। यही नै समयको न्याय हो। यदि हामीले यो सत्यलाई आत्मसात् गर्न सक्यौँ भने, हामी न त सफलतामा धेरै मात्तिन्छौँ, न त असफलतामा धेरै आत्तिन्छौँ। हामी केवल एउटा साक्षी बनेर आफ्नै जीवनको पुस्तक पढिरहन्छौँ। समयले हामीलाई सिकाउँछ कि हरेक कठिन अध्यायको अन्त्यमा एउटा नयाँ र उज्यालो सुरुवात पर्खिरहेको हुन्छ। त्यसैले, अहिलेको यो कठिन पल पनि केवल एउटा पाना मात्र हो, पूरै पुस्तक होइन।

अन्ततः, हाम्रो जीवनको अन्तिम पाना कस्तो हुनेछ भन्ने कुरा हामीले आजका पानाहरूमा कसरी कलम चलाउँछौँ भन्नेमा भर पर्छ। के हाम्रो पुस्तक अरूका लागि मार्गदर्शक बन्नेछ? के यसमा प्रेम, करुणा र सेवाका अक्षरहरू प्रशस्त हुनेछन्? समयको पानाबाट हामीले बुझ्नुपर्ने मुख्य कुरा यही हो कि हामीले यो संसारलाई के दियौँ। धन, सम्पत्ति र शक्ति त समयको हावाले उडाएर लैजाने धुलो जस्तै हुन्, तर कसैको मनमा छोडेको छाप र समाजका लागि गरिएको योगदान नै समयको पानामा रहने वास्तविक स्वर्ण अक्षरहरू हुन्। जब यो जीवनको पुस्तक बन्द हुन्छ, तब पछाडि छोडिएका ती पानाहरूले नै हाम्रो अस्तित्वको सार्थकता पुष्टि गर्नेछन्।

समय हिँडिरहेको छ, कलम चल्दै छ र पानाहरू पल्टिँदै छन्। यो निरन्तरता नै जीवनको सौन्दर्य हो। हामीले केवल यति मात्र ध्यान दिनुपर्छ कि, हाम्रा पानाहरूमा घृणा र ईर्ष्याका अक्षरहरूभन्दा बढी शान्ति र आनन्दका हरफहरू होउन्। किनकि, समयको यो पुस्तक एकपटक मात्र पढ्न पाइन्छ, र यसको हरेक पाना उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ। जब हामी समयको यो अन्त्यहीन प्रवाहलाई बुझ्छौँ, तब हामीलाई लाग्छ कि हामी केवल एउटा व्यक्ति मात्र होइनौँ, बरु हामी त समयको यो महाकाव्यको एउटा अविभाज्य अङ्ग हौँ। समयको पानाबाट सिकिएको यो बोध नै मानिसलाई वास्तविक शान्तिको मार्गमा डोर्‍याउने अचूक सूत्र हो।