आजका अर्थहरू: वर्तमानको ऐनामा एक प्रतिबिम्ब

 

समयको अनन्त यात्रामा 'आज' एउटा यस्तो विन्दु हो, जहाँ विगतका अनुभवहरू र भविष्यका अपेक्षाहरू आएर ठोक्किन्छन्। हामी प्रायः भोलिको सपना वा हिजोको पश्चात्तापमा यति धेरै हराउँछौँ कि हाम्रै अगाडि उभिएको 'आज' का बहुआयामिक अर्थहरूलाई ठम्याउन बिर्सन्छौँ। आज केवल एउटा तारिख वा पात्रोको पाना मात्र होइन; यो त जीवित सत्य हो, कार्य गर्ने एक मात्र अवसर हो र अस्तित्वको सबैभन्दा ठूलो प्रमाण हो। 'आजका अर्थहरू' खोज्दै जाँदा हामीले एउटा यस्तो गहिरो यथार्थ फेला पार्छौँ, जसले हामीलाई हाम्रो जिम्मेवारी, हाम्रो स्वतन्त्रता र हाम्रा सीमितताहरूसँग साक्षात्कार गराउँछ।

दार्शनिक दृष्टिले हेर्ने हो भने, आज एउटा 'उपहार' हो। यसैले त अङ्ग्रेजीमा वर्तमानलाई 'प्रिजेन्ट' भनिन्छ। आजको पहिलो अर्थ भनेको 'जीवन्तता' हो। हामीले हिजो जे गर्‍यौँ, त्यो अब हाम्रो नियन्त्रणमा छैन। भोलि हामी के गर्नेछौँ, त्यो पनि अनिश्चित छ। तर आज हामी जे गर्दैछौँ, त्यसैले हाम्रो अस्तित्वलाई आकार दिइरहेको हुन्छ। आजको अर्थ भनेको त्यो श्वास हो जुन हामीले अहिले फेरिरहेका छौँ, त्यो विचार हो जुन अहिले हाम्रो मस्तिष्कमा खेलिरहेको छ। जब हामी आजलाई पूर्ण रूपमा बुझ्छौँ, तब मात्र हामीले जीवनको वास्तविक स्वाद पाउन सक्छौँ। आजको अर्थलाई बुझ्नु भनेको समयको नदीमा तैरिन सिक्नु हो, डुब्नु होइन।

आजको अर्को गहिरो अर्थ 'छनोट' सँग जोडिएको छ। हरेक नयाँ दिनले हामीलाई एउटा छनोट गर्ने अधिकार दिन्छ—के हामी आज खुसी हुने कि दुःखी? के हामी आज कसैलाई मद्दत गर्ने कि आफ्नो स्वार्थमा मात्र केन्द्रित हुने? हाम्रा सानाभन्दा साना निर्णयहरूले आजको अर्थलाई परिभाषित गर्छन्। यदि हामीले आजको दिनलाई केवल आलस्य र गुनासोमा बितायौँ भने, आजको अर्थ 'व्यर्थता' मा परिणत हुन्छ। तर यदि हामीले आजको दिनमा कुनै नयाँ कुरा सिक्यौँ वा कसैको अनुहारमा मुस्कान ल्यायौँ भने, आजको अर्थ 'सार्थकता' बन्न पुग्छ। त्यसैले, आज एउटा रित्तो पाना जस्तै हो, जसमा हामीले आफ्ना कर्मका अक्षरहरूले अर्थ भर्नुपर्ने हुन्छ।

सामाजिक र आधुनिक सन्दर्भमा आजका अर्थहरू अलि जटिल र चुनौतीपूर्ण देखिन्छन्। आजको अर्थ 'व्यस्तता' र 'प्रतिस्पर्धा' बनेको छ। मानिसहरू आजको आनन्द लिनुभन्दा पनि आजलाई कसरी भोलिको लागि प्रयोग गर्ने भन्ने दौडमा छन्। प्रविधिले आजलाई यति छिटो बनाइदिएको छ कि हामी एउटा पललाई महसुस गर्न नपाउँदै अर्को पलमा पुगिसकेका हुन्छौँ। सूचनाको बाढीमा आजको वास्तविक अर्थ कतै हराएको जस्तो लाग्छ। हामी 'अनलाइन' त छौँ, तर के हामी यो पलमा 'उपस्थित' छौँ? आजको अर्थ डिजिटल पर्दामा देखिने सङ्ख्याहरूमा मात्र सीमित भइरहेको त छैन? यो एउटा गम्भीर प्रश्न हो। वास्तविक आज त बाहिरको हावामा, मानिसको स्पर्शमा र प्रकृतिको मौनतामा लुकेको हुन्छ।

मनोवैज्ञानिक रूपमा आज 'शान्ति' को एउटा अवसर हो। हाम्रा धेरैजसो मानसिक समस्याहरू विगतको स्मृति र भविष्यको चिन्ताबाट उब्जिन्छन्। जब हामी आफूलाई 'आज' मा केन्द्रित गर्छौँ, तब धेरैजसो बोझहरू स्वतः हल्का भएर जान्छन्। आजको अर्थ 'स्वीकारोक्ति' पनि हो। आज हामी जे जस्तो अवस्थामा छौँ, त्यसलाई स्वीकार गरेर अगाडि बढ्नु नै बुद्धिमानी हो। आजको सूर्यले हामीलाई सिकाउँछ कि हरेक दिन नयाँ उर्जाका साथ उदाउनु पर्छ। हिजो बादल लागेको थियो भन्दैमा आज सूर्यले उदाउन छोड्दैन। त्यसैगरी, हिजोका असफलताहरूले आजको सम्भावनालाई रोक्नु हुँदैन।

आजका अर्थहरू सम्बन्धहरूको कसीमा पनि जोखिन्छन्। आज हामीले आफ्ना प्रियजनहरूलाई कति समय दियौँ? के हामीले उनीहरूका कुरा ध्यान दिएर सुन्यौँ? सम्बन्धमा 'आज' भन्नु नै सबैभन्दा ठूलो कुरा हो। "म तिमीलाई पछि माया गरौँला" वा "म पछि समय निकालौँला" भन्नुको कुनै अर्थ छैन, किनकि प्रेम र सद्भाव केवल आजको पलमा मात्र व्यक्त गर्न सकिन्छ। आजको अर्थ 'क्षमा' पनि हुन सक्छ। हिजोको रिस र वैमनस्यतालाई आजको ढोकामा नभित्र्याउनु नै सम्बन्धलाई जीवन्त राख्ने तरिका हो। जब हामी आजको अर्थलाई सम्बन्धको न्यानोपनमा खोज्छौँ, तब मात्र हाम्रो घर र समाज एउटा बस्न योग्य ठाउँ बन्छ।

प्रकृतिको दृष्टिकोणबाट आज 'निरन्तरता' हो। रूखहरू आज पनि बढिरहेका छन्, फूलहरू आज पनि फक्रिरहेका छन् र नदीहरू आज पनि बगिरहेका छन्। प्रकृतिले कहिल्यै भोलिको लागि आफ्नो काम रोक्दैन। आजको अर्थ प्रकृतिबाट सिक्ने हो भने, यो 'सहजता' र 'लय' हो। हामी मानिसहरू मात्र यस्ता प्राणी हौँ जो आजको लयलाई बिथोलेर भोलिको चिन्तामा छटपटाउँछौँ। यदि हामीले आजको अर्थलाई प्रकृतिको यो स्वाभाविक प्रवाहसँग जोड्न सक्यौँ भने, हाम्रो जीवनमा एउटा अलौकिक सन्तुलन आउनेछ।

अन्ततः, आजको अर्थ 'कृतज्ञता' मा आएर टुङ्गिन्छ। हामीले आजको दिन देख्न पायौँ, यो नै सबैभन्दा ठूलो सौभाग्य हो। संसारमा कति मानिसहरूले आजको सूर्य देख्न पाएनन् होला, कतिले आजको श्वास फेर्न पाएनन् होला। यो चेतनाले हामीलाई आजको हरेक पलको कदर गर्न सिकाउँछ। आजको अर्थ भनेको यो पलमा आफूले पाएका कुराहरूको उत्सव मनाउनु हो। चाहे त्यो एक कप तातो चिया होस्, मित्रसँगको कुराकानी होस् वा एकान्तको शान्ति—यी सबै आजका उपहार हुन्।

समयको यो विशाल पुस्तकमा आज एउटा यस्तो अध्याय हो, जुन हामीले आफैँ लेखिरहेका छौँ। यो अध्याय कस्तो हुनेछ भन्ने कुरा हाम्रै हातमा छ। आजका अर्थहरू खोज्दा हामीले बाहिरी संसारमा मात्र होइन, आफ्नै भित्री मनमा पनि चिहाउनु पर्छ। के हामी आज आफूसँग सन्तुष्ट छौँ? के हामीले आजको दिनलाई न्याय गर्‍यौँ? जब साँझ पर्छ र हामी ओछ्यानमा जान्छौँ, तब आजको अर्थ हाम्रो मनको शान्तिमा प्रतिबिम्बित हुन्छ। यदि हामीले आजको दिनलाई प्रेम, कर्म र सचेतनाका साथ बितायौँ भने, आजको अर्थ एउटा सुखद स्मृति बन्नेछ, जसले भोलिको लागि एउटा बलियो जग तयार पार्नेछ। त्यसैले, आजलाई केवल बित्न नदिऊँ, आजलाई बाँचौँ। किनकि जीवन भनेको अरू केही होइन, केवल 'आज' हरूको एउटा सुन्दर शृङ्खला मात्र हो।