आजको आत्मप्रतिबिम्ब

आजको दिन ढल्दै गर्दा र रातको नीलो पर्दाले धर्तीलाई ढाक्दै गर्दा, म पुनः त्यही ठाउँमा आइपुगेको छु जहाँ म र मेरो एकान्त बाहेक कोही छैन। यो 'आजको आत्मप्रतिबिम्ब' कुनै दार्शनिक प्रवचन होइन, बरु मेरो आफ्नै आत्माको ऐना अगाडि उभिएर गरिएको एउटा इमानदार स्वीकारोक्ति हो। मेरो भित्रको उज्यालो र छायाँले आज दिनभरि कस्तो भूमिका खेले र तिनले मलाई कुन मोडमा पुर्‍याए, त्यसको हिसाब-किताब गर्न म यो डायरीका पानाहरूमा आफ्ना भावनाहरू पोख्दैछु।

आजको बिहानी निकै उज्यालो थियो। मनमा एउटा छुट्टै उत्साह थियो, मानौँ आज म संसारका सबै समस्याहरूको समाधान फेला पार्नेछु। मेरो उज्यालो पक्षले मलाई कर्तव्यको बाटोमा डोर्‍यायो। मैले मुस्कुराएर मानिसहरूसँग कुरा गरेँ, आफ्ना कामहरू इमानदारीका साथ पुरा गरेँ र एउटा आदर्श पात्रको भूमिका निभाउने प्रयास गरेँ। तर, त्यो उज्यालोको चकाचौंधमा मैले एउटा कुरा बिर्सिएँ—अत्यधिक उज्यालोले पनि मान्छेलाई अन्धो बनाउन सक्छ। जब म आफ्नै सफलता र 'ठिक' हुनुको अहंकारमा रमाइरहेको थिएँ, तब मैले आफ्ना साना गल्तीहरूलाई देख्न सकिनँ। मेरो उज्यालोले मलाई भनिरहेको थियो, "तिमी कति महान् छौ," तर मेरो भित्री आवाजले चेतावनी दिइरहेको थियो कि यो उज्यालो कतै आत्मरतिमा त बदलिइरहेको छैन?

दिन ढल्दै जाँदा र थकानले शरीर थिच्दै जाँदा, मेरो छायाँ पक्ष बिस्तारै सतहमा आउन थाल्यो। बेलुकाको एकान्तमा जब म एक्लै बसेँ, तब मेरो छायाँले मलाई प्रश्न गर्न थाल्यो। मेरा ती डरहरू, जो दिनभरि कतै लुकेका थिए, तिनीहरू बिस्तारै बाहिर निस्किए। "के तिमी साँच्चै खुसी छौ? के तिम्रो यो मुस्कान वास्तविक हो? कि तिमी केवल संसारलाई देखाउनका लागि यो अभिनय गरिरहेका छौ?" यी प्रश्नहरूले मलाई बिथोले। मेरो छायाँले मलाई मेरो एक्लोपन र मेरा ती अतृप्त इच्छाहरूको सम्झना गरायो, जसलाई मैले 'प्रगति' को नाममा कुल्चिएर अगाडि बढेको थिएँ। आजको यो आत्मप्रतिबिम्बले मलाई महसुस गरायो कि मेरो छायाँ मेरो शत्रु होइन, बरु यसले मलाई मेरो यथार्थको ऐना देखाएर भुइँमा टेकाएको छ।

मैले बुझेको छु कि मेरो उज्यालो र छायाँको यो संघर्ष नै मेरो विकासको आधार हो। यदि म केवल उज्यालो मात्र भइदिएको भए, ममा कुनै गहिराइ हुने थिएन; म एउटा प्लास्टिकको फूल जस्तै हुन्थेँ जो देख्नमा सुन्दर हुन्छ तर जसमा कुनै सुगन्ध र जीवन हुँदैन। तर मेरो छायाँले मलाई एउटा जीवन्त मान्छे बनाएको छ। यसले मलाई पीडा बुझ्न सिकाएको छ, यसले मलाई अरूको अपूर्णतालाई स्वीकार गर्न सिकाएको छ। आजको आत्मप्रतिबिम्बले मलाई एउटा नयाँ दृष्टि दिएको छ—मलाई पूर्ण हुनु छैन, मलाई केवल 'सन्तुलित' हुनु छ। मेरो उज्यालोले मेरो बाटो देखाओस् र मेरो छायाँले मलाई मेरो सीमा सम्झाओस्।

डायरीको यो पाना भर्दै गर्दा मलाई एक प्रकारको हलुका महसुस भइरहेको छ। आफैँलाई प्रतिबिम्बित गर्नु भनेको आफ्ना फोहोरहरूलाई सफा गर्नु जस्तै रहेछ। आज मैले आफ्नै उज्यालोको घमण्ड र आफ्नै छायाँको डरलाई नजिकबाट नियालेँ। मैले यी दुवैलाई धन्यवाद दिएँ। उज्यालोलाई—मलाई आशावादी बनाएकोमा, र छायाँलाई—मलाई यथार्थवादी बनाएकोमा। मेरो भित्रको यो युद्ध अब शान्तिमा परिणत हुँदैछ। मलाई अब थाहा छ कि भोलिको बिहानीमा म फेरि उज्यालोको खोजी गर्नेछु, तर अब म आफ्नो छायाँलाई पनि साथै लिएर हिँड्नेछु। किनकि छायाँ नभईकन हिँड्नु भनेको अस्तित्वहीन हुनु हो।

आजको यो आत्मप्रतिबिम्बको निष्कर्ष यही हो—जीवन उज्यालो र छायाँको एउटा सुन्दर 'कोलाज' हो। हामीले एउटा पक्षलाई मात्र रोजेर अर्कोलाई त्याग्न सक्दैनौँ। मेरो उज्यालोले मलाई आकाश छुन सिकाउँछ भने मेरो छायाँले मलाई धर्तीको माया गर्न सिकाउँछ। यी दुवैको संगममा नै मेरो आत्माको संगीत गुन्जन्छ। अब म ढुक्कसँग निदाउन सक्छु, किनकि आज मैले आफैँसँग एउटा इमानदार संवाद गरेँ। मेरा शब्दहरू अब शान्त भएका छन्, र मेरो मनमा एउटा दिव्य मौनता छाएको छ।

अन्त्यमा, आजको यो यात्रा यहीँ टुङ्गिन्छ। डायरीको यो पानामा कोरिएका यी अक्षरहरू मेरो आजको दिनको साक्षी हुन्। म जे छु, जस्तो छु, त्यसलाई स्वीकार गर्नु नै मेरो सबैभन्दा ठूलो विजय हो। भोलि फेरि नयाँ ऐना हुनेछ, नयाँ प्रतिबिम्ब हुनेछ र नयाँ म हुनेछु। तर आजका लागि, यो उज्यालो र छायाँको मिलन नै मेरो पूर्णता हो।

म र मेरो ऐना—आजको संवाद सकियो।