भित्रैको यात्रा

आजको यो निस्तब्धतामा म कतै बाहिर निस्कन चाहन्नँ, बरु आफ्नै हृदयको गहिराइतर्फ एउटा अन्तहीन यात्रा तय गर्न चाहन्छु। धेरै भयो संसारका रङ्गीन मेलाहरूमा आफूलाई खोजेको, तर आज महसुस भइरहेको छ कि मलाई खोज्ने ठाउँ त मेरो आफ्नै अन्तर्मन पो रहेछ। यो 'भित्रैको यात्रा' कुनै नक्साले देखाउन नसक्ने र कुनै खुट्टाले नाप्न नसक्ने एउटा विचित्रको मार्ग हो। यहाँ उज्यालो र छायाँका पत्रहरू एकमाथि अर्को खप्टिएर बसेका छन्, मानौँ कुनै प्राचीन गुफाभित्रका रहस्यहरू मलाई पर्खिरहेका छन्। म जति गहिराइमा पुग्छु, त्यति नै धेरै म भित्रका उज्यालो र छायाँका रेखाहरू स्पष्ट हुँदै जान्छन्।

यो यात्राको पहिलो पाइला नै मेरो उज्यालो पक्षसँगको साक्षात्कार हो। मेरो उज्यालो, जो मेरो नैतिकताको धरातलमा उभिएको छ। यो त्यो ज्योति हो जसले मलाई कठिन समयमा पनि "म सक्छु" भन्ने साहस दिन्छ। जब म आफ्ना आँखाहरू बन्द गर्छु, म भित्र एउटा यस्तो आकाश देख्छु जहाँ मेरा सबै राम्रा विचारहरू तारा बनेर चम्किरहेका छन्। यो उज्यालोले मलाई अरूप्रति दयालु हुन, आफूलाई प्रेम गर्न र सृष्टिका हरेक कणमा सुन्दरता देख्न सिकाउँछ। तर, यो यात्रामा उज्यालो मात्र मेरो साथी होइन। यदि म केवल उज्यालोको पछाडि मात्र दौडिएँ भने, म जीवनको अर्को आधा सत्यलाई गुमाउन पुग्छु—जुन मेरो छायाँ हो।

जब म यो यात्रामा अलि गहिरो पुग्छु, तब सुरु हुन्छ मेरो छायाँको साम्राज्य। धेरै मानिसहरू आफ्नै छायाँबाट भाग्न खोज्छन्, तर यो भित्री यात्राले मलाई भनिरहेको छ कि छायाँलाई नभेटी पूर्णता प्राप्त हुँदैन। मेरो छायाँ मेरो त्यो पाटो हो, जहाँ मेरा असन्तुष्टिहरू, मेरा दमित इच्छाहरू र मेरा ती घाउहरू लुकेका छन् जसलाई मैले कहिल्यै निको हुन दिइनँ। यो छायाँले मलाई ऐना देखाउँछ र भन्छ, "हेर, तिमी कति कमजोर छौ, तिमी कति डराएका छौ।" सुरुमा यो छायाँसँग डर लाग्छ, तर जब म यसको आँखामा आँखा जुधाएर हेर्छु, मलाई महसुस हुन्छ कि यो त मेरै एउटा अंश हो जो केवल मेरो ध्यान र मायाको पर्खाइमा छ। मेरो छायाँले मलाई घृणा सिकाउँदैन, बरु यसले मलाई "मान्छे हुनु" को पीडा र त्यसपछिको सहनशीलता सिकाउँछ।

भित्रैको यो यात्रामा म एउटा यस्तो बिन्दुमा पुग्छु जहाँ उज्यालो र छायाँको सीमाना मेटिन्छ। त्यहाँ एउटा सुन्दर 'गोधूलि' सिर्जना हुन्छ। यो त्यो अवस्था हो जहाँ म न त पूर्ण रूपमा देवत्वमा हुन्छु, न त पूर्ण रूपमा अन्धकारमा। म केवल एउटा जिज्ञासु यात्री बन्छु। यस यात्रामा मैले बुझेको सबैभन्दा ठूलो कुरा के हो भने, म भित्रको उज्यालोले मलाई 'उचाइ' दिन्छ भने मेरो छायाँले मलाई 'गहिराइ' प्रदान गर्छ। उचाइ बिनाको गहिराइ अर्थहीन छ र गहिराइ बिनाको उचाइ असुरक्षित छ। यी दुईको मिलन नै मेरो व्यक्तित्वको पूर्ण चित्र हो।

हामी प्रायः बाहिरको संसारमा सफल हुनका लागि धेरै उर्जा खर्च गर्छौँ, तर भित्रको यो यात्रामा निस्कँदा थाहा हुन्छ कि वास्तविक विजय त आफैँलाई जित्नु रहेछ। आफ्ना रिसहरूलाई उज्यालोले पखाल्नु र आफ्ना डरहरूलाई छायाँको ओतमा राखेर माया गर्नु नै यो यात्राको उद्देश्य हो। मेरो डायरीका यी पानाहरूमा म आज यो कुरा स्पष्टसँग कोर्दैछु कि म आफ्नो भित्री अन्धकारसँग अब डराउँदिनँ। किनकि मैले बुझिसकेँ, जहाँ जति धेरै अँध्यारो हुन्छ, त्यहाँ उज्यालोको एउटा सानो टुक्रा पनि उत्तिकै चम्किलो देखिन्छ। मेरो छायाँले नै मेरो उज्यालोको मूल्य बढाएको छ।

यो यात्रा कहिल्यै सकिँदैन। हरेक दिन म आफैँभित्र नयाँ कुनाहरू फेला पार्छु। कहिलेकाहीँ म आफ्नै भित्री बगैँचामा पुग्छु जहाँ उज्यालोका फूलहरू फुलेका हुन्छन्, त कहिलेकाहीँ म आफ्नै भित्री मरुभूमिमा भौँतारिन्छु जहाँ छायाँका लामा लस्करहरू मात्र देखिन्छन्। तर मलाई अब चिन्ता छैन। किनकि मलाई थाहा छ, यी दुवै मेरो घरका दुईवटा कोठाहरू हुन्। एउटा कोठामा म संसारलाई स्वागत गर्छु भने अर्को कोठामा म आफैँसँग विश्राम गर्छु। यो भित्री यात्राले मलाई सिकाएको सबैभन्दा ठूलो कला भनेको 'स्विकारोक्ति' हो। आफूलाई जस्तो छ, त्यस्तै स्वीकार गर्नु नै शान्तिको पहिलो खुड्किलो हो।

 

अन्ततः, भित्रैको यो यात्राले मलाई एउटा यस्तो मान्छे बनाएको छ जो बाहिरको आँधीमा पनि शान्त रहन सक्छ। किनकि मेरो भित्र एउटा यस्तो केन्द्र छ जहाँ उज्यालो र छायाँले एकअर्कासँग हात मिलाएर बसेका छन्। म अब कुनै बाह्य उज्यालोको खोजीमा भौँतारिनु पर्दैन, किनकि म आफैँ एउटा प्रकाशको स्रोत हुँ। र मलाई अब कुनै बाह्य छायाँले तर्साउन सक्दैन, किनकि म भित्रकै छायाँ मेरो रक्षा कवच बनेको छ। यो यात्राको प्रत्येक पाइलामा मैले आफूलाई अलि बढी चिनेको छु, अलि बढी माया गरेको छु।

डायरीको यो अन्तिम अनुच्छेद लेख्दै गर्दा मलाई एक प्रकारको शून्यताको महसुस भइरहेको छ—तर यो शून्यता खालीपन होइन, यो त पूर्णताको अनुभव हो। मेरो भित्रको उज्यालो अब सूर्य झैँ चम्किरहेको छ र मेरो छायाँ शीतल छहारी झैँ मलाई पछ्याइरहेको छ। यो 'भित्रैको यात्रा' को सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि नै यही हो कि म आज आफैँसँग डराउन छोडेर आफैँसँग प्रेम गर्न थालेको छु। म भित्रको उज्यालो र छायाँको यो महाकाव्य अझै लेखिन बाँकी छ, र म हरेक दिन एउटा नयाँ पाना पल्टाउन तयार छु। यो मेरो यात्रा हो, मेरो सत्य हो र मेरो अन्तिम गन्तव्य पनि।