मौन र म

रातको यो प्रहरमा जब घडीको टिक-टिक बाहेक अरू कुनै आवाज सुनिँदैन, तब म र मेरो मौनता आमनेसामने भएर बस्छौँ। धेरैलाई लाग्छ मौनता भनेको शब्दहरूको अभाव हो, तर मेरा लागि मौनता त शब्दहरूले भन्न नसकेका गहिरा भावनाहरूको भण्डार हो। आज डायरीका यी कोरा पानाहरूमा म त्यही मौनताको भाषा अनुवाद गर्न खोज्दैछु। म भित्रको उज्यालो र छायाँको द्वन्द्वलाई शान्त पार्ने एउटै कडी सायद यही मौनता नै हो। जब बाहिरी संसारका कोलाहलहरूले मेरो चेतनालाई थकाउँछन्, तब म आफ्नै मरुभूमि जस्तो सुनसान मनभित्र पस्छु र त्यहाँ एउटा शीतल छहारी भेट्छु—जसलाई म 'मौन' भन्छु। यो मौनता मेरो कमजोरी होइन, बरु यो मेरो शक्ति हो, जहाँ म आफैँलाई पुनः प्राप्त गर्छु।

मेरो उज्यालो पक्षले सधैँ बोल्न खोज्छ, अरूसँग जोडिन खोज्छ र संसारलाई आफ्नो अस्तित्वको प्रमाण दिन चाहन्छ। तर मेरो छायाँले मलाई एकान्तको अँध्यारो कुनामा लगेर ऐना देखाउँछ। यी दुईको बीचमा जब संवाद टुट्छ, तब मौनताको जन्म हुन्छ। मौनतामा म आफ्नै मुटुको धड्कन सुन्न सक्छु, जुन दिनको व्यस्ततामा कतै हराएको हुन्छ। मलाई लाग्छ, हामी जति धेरै बोल्छौँ, त्यति नै कम बुझ्छौँ। शब्दहरूले अक्सर सत्यलाई बंग्याउँछन्, तर मौनता सधैँ इमानदार हुन्छ। मेरो भित्रको उज्यालोले जब मेरा सफलताका कथाहरू सुनाउँछ, मेरो मौनताले मलाई ती सफलता पछाडिका त्यागहरू सम्झाउँछ। अनि जब मेरो छायाँले मलाई असफल र एक्लो भएको महसुस गराउँछ, त्यही मौनताले मलाई भन्छ कि शान्त रहनु पनि एउटा ठूलो युद्ध जित्नु हो।

मौनतासँगको मेरो सम्बन्ध निकै पुरानो र गहिरो छ। सानामा म धेरै बोल्थेँ, सायद मलाई लाग्थ्यो कि नबोली संसारले मलाई चिन्दैन। तर बिस्तारै बुझ्दै गएँ कि सबैभन्दा ठूला सत्यहरू त नबोलिएका शब्दहरूमा लुकेका हुँदा रहेछन्। आज म जब चुपचाप आकाशतिर हेर्छु, मलाई ताराहरूको मौनताले धेरै कुरा सिकाउँछ। तिनीहरू अरबौँ माइल टाढा भएर पनि आफ्नो प्रकाश दिइरहन्छन्, बिना कुनै आवाज। मेरो भित्रको उज्यालो पनि त्यस्तै हुन चाहन्छ—शान्त तर प्रभावशाली। मेरा ती सपनाहरू, जो अझै पूरा भएका छैनन्, तिनीहरू मेरो मौनताको गर्भमा हुर्किएका छन्। यदि मैले तिनलाई शब्दमा उतारेर बजारमा छरपस्ट पारेको भए, सायद ती सपनाहरूको पवित्रता हराउने थियो होला।

मेरो छायाँ पक्ष पनि मौनतामै बढी सुरक्षित महसुस गर्छ। मेरा डरहरू, मेरा संशयहरू र मेरा ती अतृप्त इच्छाहरू, जसलाई संसारले 'नराम्रो' भन्छ, तिनीहरू मेरो मौनतामा ओत लाग्न आउँछन्। म तिनीहरूसँग डराउँदिनँ। बरु, म तिनीहरूलाई सुन्छु। मौनतामा बसेर आफ्नै छायाँसँग कुरा गर्दा मलाई महसुस हुन्छ कि म कति अपूर्ण छु, र त्यो अपूर्णता नै मेरो प्रगतिको आधार हो। मेरो उज्यालोले मलाई देखाउने आदर्श र मेरो छायाँले मलाई देखाउने यथार्थको बीचमा मौनताले एउटा पुलको काम गर्छ। यसले मलाई 'म हुनु' को बोध गराउँछ। म न त पूर्ण रूपमा असल छु, न त पूर्ण रूपमा खराब; म त केवल यी दुईको बीचमा मौनताको खोजी गरिरहेको एउटा यात्री हुँ।

डायरीका यी अक्षरहरू कोर्दै गर्दा मलाई महसुस भइरहेको छ कि मेरो लेखन पनि वास्तवमा मौनताकै एउटा रूप हो। जब मेरो मन भित्रका भावनाहरू यति भारी हुन्छन् कि तिनलाई स्वरले थाम्न सक्दैन, तब ती मसी बनेर कागजमा पोखिन्छन्। यो एउटा यस्तो संवाद हो जहाँ कुनै आवाज छैन, तर अर्थको गहिराइ अथाह छ। म भित्रको उज्यालो र छायाँले यहाँ आएर सन्धि गर्छन्। उज्यालोले शब्दहरूलाई स्पष्टता दिन्छ भने छायाँले तिनलाई गहिराइ र रहस्य प्रदान गर्छ। मेरो मौनताले नै मलाई सिकाएको छ कि हरेक प्रश्नको उत्तर शब्दमै हुनुपर्छ भन्ने छैन; कहिलेकाहीँ चुपचाप बस्नु नै सबैभन्दा ठूलो उत्तर हो।

मलाई अक्सर सोधिन्छ, "तिमी किन यति धेरै टोलाउँछौ?" तर उनीहरूलाई कसरी बुझाऊँ कि म टोलाइरहेको होइन, म त आफ्नै भित्री ब्रह्माण्डको सयर गरिरहेको छु। त्यहाँ मेरो उज्यालोले नयाँ नक्षत्रहरू बनाइरहेको हुन्छ र मेरो छायाँले ती नक्षत्रहरू बीचको रिक्तता भरिरहेको हुन्छ। मेरो मौनता मेरो त्यो नीलो आकाश हो जहाँ मेरा विचारका चराहरू बिना कुनै बन्देज उड्न पाउँछन्। बाहिरी संसारमा मलाई एउटा निश्चित भूमिका निर्वाह गर्नु पर्छ, तर मेरो मौनतामा म पूर्ण रूपमा स्वतन्त्र छु। त्यहाँ मलाई कसैको निर्णयको डर छैन, न त कसैलाई खुसी पार्नु पर्ने बाध्यता छ।

जीवनका कतिपय क्षणहरू यस्ता हुन्छन् जहाँ उज्यालोले पनि बाटो देखाउन सक्दैन र छायाँले पनि साथ दिँदैन। त्यतिबेला केवल मौनताले मलाई डोऱ्याउँछ। जब म कुनै ठूलो शोकमा हुन्छु वा कुनै ठूलो अलमलमा, तब म शब्दहरूको सहारा लिन छोडिदिन्छु। म केवल मौन बस्छु र आफ्नो सासको लयलाई महसुस गर्छु। त्यही मौनताबाट बिस्तारै एउटा नयाँ उज्यालोको किरण फुट्छ, जसले मलाई पहिलेभन्दा धेरै बलियो र स्पष्ट बनाउँछ। त्यसैले त म भन्छु, मेरो मौनता मेरो सबैभन्दा ठूलो उपचार हो। यसले मेरा घाउहरूलाई बिना कुनै औषधी निको पार्ने क्षमता राख्छ।

आजको यो डायरीको पानामा म एउटा सङ्कल्प गर्दैछु—म आफ्नो मौनतालाई कहिल्यै गुम्न दिने छैन। चाहे जस्तोसुकै कोलाहल आओस्, चाहे जस्तोसुकै सफलता वा असफलता मिलोस्, म सधैँ आफैँभित्रको त्यो शान्त कोठामा फर्कने बाटो खुल्ला राख्नेछु। मेरो उज्यालोले संसारलाई उज्यालो बनाओस्, मेरो छायाँले मलाई विनम्र राखोस्, र मेरो मौनताले मलाई म को हुँ भन्ने कुरा सधैँ सम्झाइरहोस्। शब्दहरू त सकिन्छन्, पानाहरू पनि भरिन्छन्, तर म र मेरो मौनताको यो यात्रा कहिल्यै समाप्त हुने छैन। किनकि अन्ततः, हामी सबै त्यही अनन्त मौनताबाट आएका हौँ र त्यहीँ विलीन हुनेछौँ।