एकान्तका अक्षरहरू

रात छिप्पिँदै जाँदा जब बाहिरी संसारको कोलाहल शान्त हुन्छ, तब मेरा भित्री कोठाहरूमा एक प्रकारको अनौठो सर्मराहट सुरु हुन्छ। यो समय मेरो डायरी र मेरा भावनाहरूको संवादको समय हो। आज म आफैँभित्रको त्यो उज्यालो र छायाँको दोसाँधमा उभिएर केही लेख्ने साहस गर्दैछु, जुन सत्यलाई म प्रायः दिनको उज्यालोमा लुकाउने गर्छु। म भित्र एउटा यस्तो सूर्य छ जो कहिल्यै अस्ताउँदैन, र एउटा यस्तो रात छ जो कहिल्यै सकिँदैन। यी दुईको मिलन नै मेरो अस्तित्वको पूर्णता हो। मलाई लाग्छ, मान्छे हुनुको अर्थ नै आफ्नो भित्री प्रकाशलाई चिन्नु र आफ्नै छायाँसँग डराउन छोड्नु हो। मेरो उज्यालो मेरो चेतना हो, मेरो विवेक हो, र मेरो त्यो करुणा हो जसले मलाई अरूको आँसुमा आफ्नो अनुहार देख्न सिकाउँछ। तर, मेरो छायाँ पनि उत्तिकै बलियो छ; यो मेरो डर, मेरो संशय, मेरो ईर्ष्या र ती अतृप्त इच्छाहरूको समष्टि हो जसले मलाई बेलाबेलामा ऐना हेर्न बाध्य बनाउँछ।

मेरो उज्यालोको कुरा गर्दा, म ती क्षणहरू सम्झिन्छु जब म निस्वार्थ भावले कसैको सेवामा तल्लीन हुन्छु। त्यतिबेला मलाई लाग्छ कि मेरो हृदयबाट एउटा दिव्य रश्मि निस्किरहेको छ, जसले मेरो वरपरको वातावरणलाई नै पवित्र बनाइदिन्छ। यो उज्यालोले मलाई सपना देख्न सिकाउँछ। यसले मलाई भन्छ कि तिमी केवल हाडछालाको थुप्रो मात्र होइनौ, तिमी त ब्रह्माण्डको एउटा सानो तर जीवन्त अंश हौ। जब म बिहानको पहिलो किरणमा ओसका थोपाहरू चम्केको देख्छु, मलाई आफ्नै भित्री उज्यालोको महसुस हुन्छ। त्यो उज्यालो जसले मलाई सधैँ अगाडि बढ्न प्रेरित गर्छ, जसले मलाई भन्छ कि हार मान्नु जीवन होइन। मेरो सिर्जनात्मकता, मेरो लेखन र मेरो विचारको शुद्धता नै मेरो उज्यालोका स्रोतहरू हुन्। तर, के यो उज्यालो मात्र पर्याप्त छ त? सायद छैन।

जसरी उज्यालो बिना छायाँको अस्तित्व हुँदैन, त्यसरी नै छायाँ बिना उज्यालोको कुनै मूल्य रहँदैन। मेरो छायाँ मेरो व्यक्तित्वको त्यो पाटो हो जसलाई मैले वर्षौंसम्म उपेक्षा गरेँ। मलाई लाग्थ्यो कि म केवल सकारात्मक मात्र हुनुपर्छ, म केवल 'उज्यालो' मात्र हुनुपर्छ। तर समयले मलाई सिकाएको छ कि मेरो छायाँ मेरो शत्रु होइन, बरु मेरो सबैभन्दा इमानदार साथी हो। मेरो छायाँले मलाई मेरो धरातल देखाउँछ। जब म सफलताको शिखरमा पुगेर अहङ्कारले मात्तिन खोज्छु, तब मेरो छायाँले मलाई भुइँमा टेकाउँछ। यसले मलाई सम्झाउँछ कि तिम्रो प्रकाश जति चम्किलो हुन्छ, तिम्रो छायाँ त्यति नै गाढा हुन्छ। मेरो भित्रको अँध्यारो कुनाहरूमा मेरा ती दुखहरू लुकेका छन् जसले मलाई परिपक्व बनाए। मेरो असफलताका कथाहरू त्यही छायाँमा सुरक्षित छन्। यदि ती छायाँहरू नभएका भए, म आज जति विनम्र छु, सायद त्यति हुने थिइनँ होला।

डायरीका यी पानाहरूमा म आज स्वीकार गर्दैछु कि म आफ्नो छायाँसँग पनि उत्तिकै प्रेम गर्छु जति म आफ्नो उज्यालोसँग गर्छु। मेरो उज्यालो मेरो मुस्कान हो भने मेरो छायाँ मेरा ती आँसु हुन् जसले मेरो हृदयको मरुभूमिलाई सिञ्चित गरेर भावनाका फूलहरू फुलाउँछन्। म भित्रको द्वन्द्व वास्तवमा उज्यालो र छायाँको युद्ध होइन, बरु यी दुई बीचको एउटा लयबद्ध नृत्य हो। कहिलेकाहीँ उज्यालोले छायाँलाई पुरै ढाकिदिन्छ र म अत्यन्तै उत्साही हुन्छु। कहिलेकाहीँ छायाँ यति हाबी हुन्छ कि मलाई आफ्नै अस्तित्व एउटा बोझ जस्तो लाग्न थाल्छ। तर, यी दुवै अवस्था अस्थायी हुन्। स्थायी त केवल मेरो त्यो चेतना हो जसले यी दुवैलाई नियालिरहेको हुन्छ।

मलाई लाग्छ, एउटा पूर्ण मानव बन्नका लागि हामीले आफ्ना दुवै पाटाहरूलाई अङ्गाल्न सक्नुपर्छ। हामी अक्सर आफ्नो उज्यालो पक्ष मात्र संसारलाई देखाउन चाहन्छौँ र छायाँलाई अँध्यारो कोठामा थुनेर राख्छौँ। तर, त्यो थुनिएको छायाँ झनै भयानक भएर निस्किन्छ। त्यसैले, मैले आफ्नो छायाँसँग मितेरी लगाएको छु। म आफ्ना कमजोरीहरूलाई लुकाउँदिनँ, बरु तिनलाई स्वीकार गर्छु। मलाई रिस उठ्छ, मलाई डर लाग्छ, म कहिलेकाहीँ स्वार्थी पनि बन्छु—यो मेरो छायाँ हो। तर, मलाई थाहा छ कि मभित्रको उज्यालोले यी छायाँहरूलाई डोऱ्याउन सक्छ। मेरो उज्यालोले मेरो छायाँलाई अनुशासनमा राख्छ, र मेरो छायाँले मेरो उज्यालोलाई सन्तुलित बनाउँछ।

जीवनको यो लामो यात्रामा मैले बुझेको सबैभन्दा ठूलो सत्य यही हो कि उज्यालो र छायाँको सन्तुलन नै शान्ति हो। जतिबेला हामी आफ्नो भित्री अँध्यारोलाई उज्यालोले जलाउन खोज्छौँ, त्यतिबेला हामी आफैँ पनि जल्छौँ। तर, जब हामी अँध्यारोलाई उज्यालोको साथी बनाउँछौँ, तब एउटा नयाँ रङको जन्म हुन्छ—गहिराइको रङ। मेरो डायरीका यी अक्षरहरू पनि उज्यालो र छायाँकै उपज हुन्। सेतो कागज उज्यालो हो भने कालो मसी छायाँ हो। यदि कागज र मसीको यो मिलन नहुने हो भने यहाँ कुनै शब्द कोरिने थिएनन्, कुनै भावना व्यक्त हुने थिएनन्। मेरो जीवन पनि यस्तै एउटा खुला पाना हो जहाँ हरेक दिन उज्यालो र छायाँ मिलेर नयाँ कथाहरू लेखिरहेका छन्।