म भित्रको उज्यालो र छायाँ

आज डायरीका यी कोरा पानाहरूमा म आफ्नै अस्तित्वको रङ्ग पोख्न बसेको छु, जहाँ शब्दहरू भावनाको लयमा मिसिएर एउटा अनौठो सङ्गीत बनिरहेका छन्। मेरो भित्री संसार एउटा यस्तो विशाल क्यानभास हो, जहाँ उज्यालो र छायाँको लुकामारी चलिरहन्छ, मानौँ कुनै अनन्त साँझको आकाशमा दिन र रातको मिलन भइरहेको छ। म भित्रको त्यो उज्यालो, जुन कहिलेकाहीँ बिहानीको पहिलो किरणझैँ ओठको मुस्कानमा झुल्किन्छ, वास्तवमा मेरो आशा, मेरो साहस र मेरो सात्त्विक चेतनाको प्रतिविम्ब हो। यो उज्यालोले मलाई सिकाउँछ कि जीवनका कठिन मोडहरूमा पनि एउटा सानो दियो बालेर हिँड्न सकिन्छ। जब म कसैको दुःखमा पग्लिन्छु, जब म आफ्ना सपनाहरूलाई पछ्याउँदै हिँड्छु, तब मलाई महसुस हुन्छ कि म भित्र एउटा प्रज्वलित सूर्य बास गर्दछ, जसले मेरो बाटो मात्र होइन, बरु मेरो सोच र दृष्टिकोणलाई पनि सफा राख्छ।

तर, यो उज्यालोको अस्तित्व तब मात्र पूर्ण हुन्छ जब यसको समानान्तरमा छायाँ उभिएको हुन्छ। मेरो छायाँ मेरो कमजोरी होइन, बरु मेरो यथार्थको ऐना हो। यो छायाँ मेरो विगतका ती तिता अनुभवहरू, मेरा डरहरू, मेरो एकाकीपन र मेरा ती इच्छाहरू हुन् जो समयको गर्दमा कतै हराएका छन्। छायाँ नभएको भए सायद म उज्यालोको मूल्य बुझ्न सक्दिनथेँ होला। जसरी एउटा सुन्दर चित्रमा गहिराइ देखाउन कलाकारले गाढा रङ्गको प्रयोग गर्छ, त्यसरी नै मेरो व्यक्तित्वमा गहिराइ भर्न यो छायाँको ठूलो भूमिका छ। म आफैँसँग डराउँदिनँ किनकि मलाई थाहा छ कि जहाँ प्रकाश छ, त्यहाँ छायाँ अनिवार्य छ। मेरो छायाँले मलाई भुइँमा टेकाउँछ, मलाई मेरो धरातल बिर्सन दिँदैन। यसले मलाई भन्छ कि तिमी पूर्ण छैनौ, र तिम्रो अपूर्णता नै तिम्रो सबैभन्दा ठूलो सुन्दरता हो।

दिनको उज्यालोमा म संसारसँग लड्छु, हास्छु, र एउटा सफल पात्रको अभिनय गर्छु, तर जब रातको मौनता छाउँछ, तब मेरो छायाँ बिस्तारै फैलिन थाल्छ र मलाई घेर्छ। त्यतिबेला म आफ्नै अन्तर्मनको यात्रामा निस्कन्छु। मलाई लाग्छ, म भित्र एउटा यस्तो कोठा छ जहाँ बाहिरी संसारको पहुँच छैन। त्यहाँ मेरो उज्यालो र छायाँले एकअर्काको हात समातेर नृत्य गर्छन्। कहिलेकाहीँ मेरो छायाँ यति गाढा हुन्छ कि मलाई आफ्नै अस्तित्व हराउला कि भन्ने पिर पर्छ। मेरो ईर्ष्या, मेरो क्रोध, र मेरो स्वार्थ—यी सबै त्यही छायाँका विभिन्न रूपहरू हुन्। तर, मैले सिकेको छु कि यी छायाँहरूलाई घृणा गर्नु भनेको आफूलाई नै अस्वीकार गर्नु हो। मैले ती अन्धकारका पाटाहरूलाई बिस्तारै माया गर्न थालेको छु। जब म आफ्ना कमजोरीहरूलाई स्वीकार गर्छु, तब ती छायाँहरू पनि शान्त भएर मलाई पछ्याउन थाल्छन्।

मेरो उज्यालो भनेको मेरो सिर्जनात्मकता हो। जब म कविता कोर्छु वा जब म संगीतको धुनमा हराउँछु, तब म भित्रको ज्योति प्रज्वलित हुन्छ। यो ज्योति यति शक्तिशाली छ कि यसले एकै क्षणमा मेरा सारा पीडाहरूलाई भष्म पार्न सक्छ। यो उज्यालोले मलाई प्रेम गर्न सिकाउँछ, अरूलाई क्षमा दिन सिकाउँछ। तर, यही उज्यालोको अत्यधिक चकाचौंधमा कहिलेकाहीँ म आफ्ना साना गल्तीहरू देख्न असमर्थ हुन्छु। त्यतिबेला मेरो छायाँले मलाई सतर्क गराउँछ। मेरो छायाँ मेरो गुरु जस्तै हो, जसले मलाई अहङ्कारको आकाशबाट खस्न दिँदैन। यसरी मेरो जीवनमा उज्यालो र छायाँको एउटा सुन्दर सन्तुलन छ। म कहिलेकाहीँ सोच्छु, यदि म पूर्ण रूपमा उज्यालो मात्र भएको भए सायद म पत्थरको मूर्ति जस्तै हुन्थेँ होला, जसमा कुनै रहस्य हुँदैन। तर, छायाँले मलाई एउटा जीवन्त मान्छे बनाएको छ।

यी दुई पक्षको द्वन्द्व नै मेरो प्रगति हो। जब उज्यालोले छायाँलाई जित्न खोज्छ, त्यहाँ संघर्ष हुन्छ र त्यही संघर्षबाट अनुभवका नयाँ पालुवाहरू पलाउँछन्। मेरो डायरीका पानाहरूमा लेखिएका हरेक अक्षरमा यी दुवैको छाप छ। कतिपय शब्दहरू उज्यालोमा लेखिएका छन्, जो प्रेरणादायी र ऊर्जावान् छन् भने कतिपय शब्दहरू छायाँको ओतमा बसेर कोरिएका छन्, जसमा एउटा मौन चीत्कार र गहिरो उदासी छ। मलाई आफ्नो उज्यालोमा गर्व छ, तर मलाई मेरो छायाँसँग पनि उत्तिकै प्रेम छ। मलाई थाहा छ, मेरो मृत्युपछि पनि यी दुई कुराहरू कतै न कतै जीवित रहनेछन्।

समयको यो निरन्तर प्रवाहमा, म आफूलाई एउटा यात्रीको रूपमा देख्छु जो आफ्नै मनको गल्लीहरूमा भौँतारिरहेको छ। कहिलेकाहीँ बाटो यति उज्यालो हुन्छ कि मलाई गन्तव्य नजिकै छ जस्तो लाग्छ, तर फेरि अचानक छायाँका लामा हातहरूले मलाई रोक्न खोज्छन्। मलाई लाग्छ, जीवनको सार्थकता उज्यालोमा मात्र पुग्नु होइन, बरु अँध्यारोमा पनि आफ्नो उज्यालोलाई जोगाइराख्नु हो। म भित्रको उज्यालोले मलाई सधैँ भन्छ कि भोलि फेरि सूर्य उदाउनेछ, र म भित्रको छायाँले मलाई भन्छ कि रात पनि उत्तिकै आवश्यक छ आरामका लागि। यी दुईको मिलन नै मेरो आत्माको संगीत हो।

आज म यस डायरीमा यो स्वीकारोक्ति गरिरहेको छु कि म केवल सेतो वा कालो रङ्ग मात्र होइन, म त यी दुवैको मिश्रणबाट बनेको एउटा खैरो धर्सो हुँ। मेरो उज्यालोले मलाई आकाश छुन प्रेरित गर्छ भने मेरो छायाँले मलाई धर्तीको सुगन्ध बिर्सन दिँदैन। यी दुई तत्वहरू मेरो व्यक्तित्वका दुई किनारा हुन्, जसको बीचमा मेरो जीवनको नदी बगिरहेको छ। कहिलेकाहीँ यो नदीमा उज्यालोका प्रतिबिम्बहरू नाच्छन् भने कहिलेकाहीँ गहिराइको छायाँले पानीलाई धमिलो बनाउँछ। तर, नदी रोकिँदैन। यो निरन्तर बगिरहन्छ, गन्तव्यतर्फ, अनन्ततर्फ।

अन्त्यमा, म भित्रको उज्यालो र छायाँ एउटै सिक्काका दुई पाटा हुन्। म जे छु, यी दुवैको कारणले छु। यदि मैले आफ्नो छायाँलाई हटाउन खोजेँ भने म आफैँ पनि मेटिनेछु। त्यसैले, म यी दुवैलाई अङ्गालो हाल्छु। म आफ्नो उज्यालोको चमकमा मुस्कुराउँछु र आफ्नो छायाँको शीतलतामा विश्राम गर्छु। यो डायरी मेरो साक्षी हो कि मैले आफ्नो उज्यालोलाई अहंकार बन्न दिइनँ र आफ्नो छायाँलाई निराशा बन्न दिइनँ। म त केवल एउटा यस्तो मान्छे बन्न चाहन्छु, जसको मनको उज्यालोले अरूको बाटोलाई अलिकति भए पनि सुगम बनाओस् र जसको आफ्नै छायाँले उसलाई सधैँ मानवताको नजिक राखोस्। यो उज्यालो र छायाँको कथा नै मेरो वास्तविक अस्तित्व हो, जुन हरेक दिन नयाँ ढङ्गले लेखिइरहनेछ। मेरो भित्री संसारको यो रङ्गमञ्चमा म नै दर्शक हुँ र म नै कलाकार। जहाँ उज्यालो र छायाँ मिलेर मेरो जीवनको महाकाव्य सिर्जना गरिरहेका छन्।