मनका पानाहरू

'मनका पानाहरू'—यो केवल एउटा शीर्षक मात्र होइन, यो त मेरो अस्तित्वको त्यो ऐना हो जहाँ म दिनभरिको धुलो पुछेर आफ्नो वास्तविक स्वरूप हेर्ने गर्छु। जब म शान्त भएर बस्छु, मेरा विचारहरू एउटा अनौठो लयमा बग्न थाल्छन्। कहिलेकाहीँ मलाई लाग्छ, मेरो मन एउटा पुरानो पुस्तकालय जस्तै छ, जहाँ हजारौं नपढिएका कथाहरू छन्, केही अधुरा कविताहरू छन् र केही यस्ता यादहरू छन् जसको रङ्ग समयसँगै अलि धमिलो त भएको छ, तर तिनको सुगन्ध अझै ताजा छ। यी पानाहरू पल्टाउँदै जाँदा म आफैंलाई कतिपय ठाउँमा अपरिचित पाउँछु, त कतिपय ठाउँमा यति आत्मीय कि म आफ्नै भावनासँग डराउन थाल्छु।

मेरा मनका पानाहरूमा सबैभन्दा पहिलो अक्षर सधैं 'पर्खाइ' को हुन्छ। म केको पर्खाइमा छु, मलाई नै थाहा छैन। तर एउटा अनौठो तृष्णा सधैं रहिरहन्छ—शायद अझ राम्रो भोलिको, शायद कसैको साथको, वा शायद आफ्नै पूर्णताको। जब म एकान्तमा हुन्छु, यी पानाहरू आफैं बोल्न थाल्छन्। कहिलेकाहीँ तिनले मलाई मेरो बाल्यकालको त्यो निर्दोषता सम्झाउँछन्, जहाँ खुसी हुनको लागि कुनै ठूलो कारण चाहिँदैनथ्यो। एउटा चंगा आकाशमा उड्दा मन पनि त्यसरी नै उड्थ्यो, र पानीको सानो भँगालोमा कागजको डुङ्गा चलाउँदा लाग्थ्यो कि मैले पूरै संसार जितेको छु। तर आज, यी पानाहरूमा जिम्मेवारीका लामा-लामा हिसाबहरू छन्, भविष्यका चिन्ताहरूका रेखाहरू छन् र कहिलेकाहीँ त कतै हराइन्छ कि भन्ने डरका थोपाहरू पनि छन्।

यही मनको एउटा कुनामा प्रेमका केही कोमल पानाहरू पनि लुकेका छन्। ती पानाहरूमा कसैको मुस्कानको वर्णन छ, कसैले बोलेका ती छोटा तर अर्थपूर्ण शब्दहरू छन् जसले मेरो संसार नै बदलिदिएका थिए। प्रेम केवल अर्को व्यक्तिसँगको सम्बन्ध मात्र रहेनछ, यो त आफैंलाई अझ बढी चिन्ने माध्यम रहेछ। जब म कसैलाई माया गर्छु, म वास्तवमा मेरो मनको एउटा नयाँ पाना लेखिरहेको हुन्छु। त्यहाँ समर्पण छ, त्यहाँ त्याग छ, र त्यहाँ एउटा यस्तो भरोसा छ जसले मलाई कठिन समयमा पनि लड्न सिकाउँछ। तर कहिलेकाहीँ तिनै पानाहरूमा विछोडका काला अक्षरहरू पनि कोरिएका हुन्छन्। ती अक्षरहरू पढ्दा मन अलि भारी हुन्छ, तर फेरि लाग्छ कि घाउ नभई त मानिसले निको हुनुको महत्व नै बुझ्दैन।

मेरो दैनिकीका यी पानाहरूमा सधैं 'म' मात्र हुँदिन। त्यहाँ ती मानिसहरू पनि छन् जसलाई म बाटोमा भेट्छु, ती साथीहरू छन् जोसँग म घण्टौंसम्म अर्थहीन तर प्यारा कुराहरू गर्छु, र ती अपरिचितहरू पनि छन् जसको एउटा सानो सहयोगले मेरो दिन नै उज्यालो बनाइदिन्छ। मनका पानाहरूमा कसैको गुनासो छ भने कसैको आशीर्वाद पनि छ। म प्रयास गर्छु कि कसैको बारेमा नराम्रो नलेखूँ, तर मानिस नै त हुँ, कहिलेकाहीँ रिस र ईर्ष्याका मसीहरू पनि पोखिन्छन्। तर म तुरुन्तै त्यसलाई क्षमाको पानीले पखाल्ने कोसिस गर्छु, किनकि मलाई थाहा छ—यदि मैले आफ्नो मन सफा राखिनँ भने म आफैं त्यहाँ बस्न सक्ने छैन।

साँझपख जब म आफ्ना विचारहरूलाई समेट्न थाल्छु, मलाई महसुस हुन्छ कि मेरा मनका पानाहरू कति लचिला छन्। तिनले दुःखको भार पनि थाम्न सक्छन् र खुसीको उचाइ पनि। कहिलेकाहीँ मलाई लाग्छ, म एउटा यस्तो यात्री हुँ जो आफ्नै मनको गल्छीहरूमा यात्रा गरिरहेको छ। हरेक नयाँ अनुभवले एउटा नयाँ पाना थपिदिन्छ। कुनै पाना सुनौला छन्, कुनै अलि च्यातिएका छन्, त कुनै अझै खाली छन्—भोलिका नयाँ सम्भावनाहरूका लागि। मलाई ती खाली पानाहरूसँग डर लाग्दैन, बरु उत्साह लाग्छ। ती खाली ठाउँहरूमा म के लेख्नेछु? कुन नयाँ रङ्ग भर्नेछु? यो सबै मेरो हातमा छ।

अन्तमा, जब म निद्राको सङ्घारमा पुग्छु, म आफ्ना मनका यी पानाहरूलाई बिस्तारै बन्द गर्छु। म आफैंलाई भन्छु कि आज जे भयो, त्यो एउटा पाठ थियो। जे हुन सकेन, त्यो भोलिका लागि एउटा अवसर हो। मेरा यी आत्मीय पानाहरूले मलाई सधैं यो याद दिलाउँछन् कि म जीवित छु, म संवेदनशील छु र म अझै पनि सिक्दै छु। संसारले मलाई कसरी देख्छ, त्यो बेग्लै कुरा हो, तर मेरा यी मनका पानाहरूमा म सधैं इमानदार रहन चाहन्छु। किनकि यी पानाहरू नै मेरो वास्तविक धन हुन्, मेरो एक्लोपनका साथी हुन् र मेरो अस्तित्वको सार हुन्। आजको रात पनि म एउटा नयाँ आशाको मसीले आफ्नो मनको एउटा सानो कुनामा 'शान्ति' शब्द लेख्छु र ढुक्कसँग आँखा चिम्लन्छु।