नाम बिनाको अस्तित्व

 

घरको नेमप्लेटदेखि नागरिकताका पानाहरूसम्म हेर्दा मलाई कहिलेकाहीँ लाग्छ, मेरो अस्तित्व केवल कसैको परिचयसँग जोडिएको एउटा फुटनोट मात्र हो। जन्मिएँ—फलानाकी छोरी भएर, हुर्किएँ—फलानाकी बहिनी भएर, बिहे भयो—फलानाकी स्वास्नी भएँ, र अब फलानाकी आमाको रूपमा चिनिन्छु। यी सबै सम्बन्धहरूले मलाई माया त दिए, तर मेरो त्यो एउटा मौलिक नाम भने कता ओझेलमा पारिदिए, पत्तो नै पाइनँ। सबैले मलाई नाताले बोलाउँछन्, कसैले मलाई मेरो नामले पुकार्दैनन्। मेरो नाम केवल सरकारी कागजमा धुलो जमेर बसेको छ, जबकि मेरो दिनचर्या अरूको परिचयलाई चम्काउनमै बित्ने गर्छ। म सोध्छु—यदि मबाट यी सबै नाताहरू हटाइदिने हो भने, के मेरो आफ्नै कुनै अस्तित्व बाँकी रहला? के म यी सम्बन्धहरू बिना पनि एउटा पूर्ण मान्छे हुँ र?

मलाई लाग्छ, म एउटा यस्तो अदृश्य धागो हुँ जसले मालाका सबै फूलहरूलाई उनेर राखेको छ। माला त सुन्दर देखिन्छ, सबैले फूलको तारिफ गर्छन्, तर त्यो धागो कसैले देख्दैन। मेरो पहिचान पनि त्यस्तै भएको छ। म भान्साको धुवाँमा हराउँछु, म छोराछोरीको भविष्यमा बिलिन हुन्छु, र म श्रीमानको सफलताको छाया बन्छु। तर त्यो छायाभित्र एउटी यस्ती महिला पनि छिन्, जसका आफ्नै सपना थिए, जसको आफ्नै एउटा छुट्टै स्वर थियो। मलाई कसैले सोध्दैन कि "तिमीलाई के मन पर्छ?" वा "तिम्रो आजको दिन कस्तो रह्यो?"। मानिसहरू केवल यो सोध्छन् कि "खाना तयार भयो?" वा "घरको काम सकियो?"। मेरो परिचय मेरो कर्ममा होइन, मेरो समर्पणमा खोजिन्छ। मेरो नाम त केवल एउटा सम्बोधन मात्र हुनुपर्ने थियो, तर यहाँ त मेरो नाम नै मेरो अस्तित्वको सबैभन्दा ठूलो विस्मृति बनेको छ।

कहिलेकाहीँ मलाई चिच्याएर सबैलाई भन्न मन लाग्छ कि मेरो पनि एउटा नाम छ! म पनि एउटा सोच्न सक्ने, अनुभव गर्न सक्ने र आफ्नै इच्छा राख्न सक्ने स्वतन्त्र प्राणी हुँ। मलाई कसैको 'अर्घान्गिनी' वा 'जननी' को भारी पगरी मात्र पहिर्याएर मेरो मान्छे हुनुको हक नखोसियोस्। म आफ्नो नामलाई फेरि जीवित बनाउन चाहन्छु। म चाहन्छु कि जब मानिसहरूले मलाई हेर्छन्, उनीहरूले कसैको नातालाई होइन, मेरो व्यक्तित्वलाई देखून्। मेरो अस्तित्व कुनै अर्को व्यक्तिको परिचयमा निर्भर हुनु हुँदैन। म आफ्नै नामको जगमा आफ्नो संसार उभ्याउन चाहन्छु, जहाँ मलाई मेरै नामले चिनियोस्, मेरै कामले पुकारियोस्। आखिर एउटा नाम बिनाको अस्तित्व भनेको त बिना ठेगानाको चिठी जस्तै त हो नि, जुन कहिल्यै आफ्नो गन्तव्यमा पुग्न सक्दैन। म अब त्यो गन्तव्य आफैँ तय गर्न चाहन्छु।