अदृश्य साङ्लो

 

कहिलेकाहीँ मलाई लाग्छ, म एउटा यस्तो कैदी हुँ जसको कोठाको ढोका त खुल्ला छ, तर खुट्टाहरू भने कता-कता बाँधिएका छन्। बाहिरबाट हेर्दा म स्वतन्त्र देखिन्छु, म हिँड्छु, म बोल्छु, म हाँस्छु, तर मेरो हरेक चालमा एउटा झट्का महसुस हुन्छ। यो कुनै फलामको साङ्लो होइन, जसलाई ताला तोडेर फाल्न सकियोस्; यो त समाजको अपेक्षा, संस्कारको त्रास र 'इज्जत' को त्यो अदृश्य साङ्लो हो जसले मलाई पल-पलमा मेरो सीमा सम्झाइरहन्छ। म जब अलि ठूलो सपना देख्न खोज्छु, यो साङ्लोले मेरो घाँटीमा कसिलो दबाब दिन्छ। मलाई भनिन्छ कि म मुक्त छु, तर मलाई कुन दिशामा उड्ने र कुन उचाइसम्म पुग्ने भन्ने कुराको चाबी भने सधैँ अरूकै हातमा हुन्छ। यो कस्तो स्वतन्त्रता हो, जहाँ पाइला-पाइलामा अरूको अनुमति र समाजको मौन स्विकृति पर्खनुपर्छ?

यी अदृश्य साङ्लाहरू हाम्रै घरको भान्सादेखि सुरु भएर मनको गहिराइसम्म पुगेका छन्। मलाई सिकाइएको छ कि एउटी असल महिलाले आफ्नो इच्छाभन्दा अरूको आवश्यकतालाई माथि राख्नुपर्छ। यही 'असल' हुनुको बोझ नै मेरो खुट्टाको सबैभन्दा ठूलो साङ्लो बनेको छ। जब म आफ्नो लागि केही गर्न खोज्छु, एउटा नदेखिने अपराधबोधले मलाई घेर्न आइपुग्छ। "के मैले परिवारलाई समय नदिएको त होइन?", "के म स्वार्थी भइरहेकी छु?"—यी प्रश्नहरू नै ती साङ्लाका कडीहरू हुन् जसले मलाई अगाडि बढ्नबाट रोक्छन्। मानिसहरू भन्छन् जमाना फेरियो, तर म सोध्छु—के साँच्चै फेरियो त? केवल साङ्लोको रङ्ग फेरिएको हो, त्यसको कसिलोपन त अझै उस्तै छ। पहिले यो साङ्लो देखिन्थ्यो र विद्रोह गर्न सजिलो थियो, तर अहिले यो यति पारदर्शी छ कि म आफैँलाई पनि कहिलेकाहीँ भ्रम हुन्छ—म साँच्चै बाँधिएकी छु कि यो मेरो कल्पना मात्र हो?

म यो अदृश्य बन्धनबाट मुक्त हुन तड्पिरहेकी छु। मलाई लाग्छ, यी साङ्लाहरू तबसम्म चुँडिने छैनन् जबसम्म म आफैँले आफूलाई अरूको नजरबाट हेर्न छोड्दिनँ। मलाई लाग्छ, मैले बोकेको यो 'संस्कार' र 'मर्यादा' को भारी नै मेरो कैद हो। म ती सबै डोरीहरू काट्न चाहन्छु जसले मलाई एउटा निश्चित घेराभित्र नाचिरहने कठपुतली बनाएको छ। मलाई आफ्नो आकाश आफैँले नाप्नु छ, मलाई आफ्नै लयमा हिँड्नु छ। मलाई थाहा छ, यो साङ्लो चुँडाल्दा समाजले मलाई 'अमर्यादित' भन्ला, तर त्यो देखिने उपमा स्वीकार्नु बरु सजिलो छ, यो अदृश्य कैदमा गुम्सिएर बस्नुभन्दा। म केवल एक पटक, मात्र एक पटक, यस्तो सास फेर्न चाहन्छु जहाँ मेरो अस्तित्वको कुनै पनि हिस्सा कसैको दबाब वा अपेक्षासँग बाँधिएको नहोस्। आखिर मेरो मुक्ति मेरो आफ्नै हातमा छ भन्ने कुरा मैले कहिले बुझ्ने होला?