साँचोमा ढालिएको जीवन

ऐना अगाडि उभिएर आफ्नो अनुहार हेर्दा मलाई कहिलेकाहीँ लाग्छ, यो अनुहार मेरो होइन, बरु एउटा यस्तो आकृति हो जसलाई वर्षौँदेखि समाजको एउटा कडा साँचोमा हालेर थिचिएको छ। मानिसहरू भन्छन् म कति पूर्ण छु, म कति सुघढ छु, तर कसैले यो देख्दैन कि यो पूर्णता पाउनका लागि मैले मेरा कति जीवन्त इच्छाहरूलाई काट्नुपर्‍यो र कति भावनाहरूलाई खुम्च्याउनुपर्‍यो। एउटा माटोको मूर्तिलाई जस्तै मलाई पनि साँचोमा हालियो—छोरी हुनुको साँचो, बुहारी हुनुको साँचो, र आदर्श नारी हुनुको साँचो। त्यो साँचोभित्र अटाउनका लागि मैले आफ्ना पखेटाहरू आफैँले काट्नुपर्‍यो, किनकि मेरा सपनाहरू त्यो निश्चित घेराभन्दा निकै ठूला थिए। जब-जब म त्यो साँचोभन्दा अलिकति बाहिर निस्कन खोज्छु, तब-तब मलाई 'अमर्यादित' वा 'बिग्रिएको' उपमा दिएर फेरि भित्रै धकेलिन्छ।

मलाई लाग्छ, मेरो जीवन मेरो आफ्नो कथा होइन, बरु अरूले लेखिदिएको एउटा पटकथा मात्र हो जसमा मैले केवल अभिनय गरिरहेकी छु। बिहानैदेखि बेलुकासम्म मेरो हरेक चाल, मेरो बोलीको लवज, र मेरो बस्ने शैलीसमेत त्यही साँचोले निर्धारण गर्छ। म कति हाँस्ने, मैले के सोच्ने, र मैले कुन हदसम्म आफ्ना कुराहरू राख्ने भन्ने कुराको चाबी अरूको हातमा छ। हामीलाई सिकाइयो कि ढालिएको वस्तु नै सुरक्षित र सुन्दर हुन्छ, तर यो कठोर साँचोभित्र निसास्सिएर मेरो भित्री मान्छे बिस्तारै मरिरहेको छ भन्ने कुरा कसलाई भनूँ? यो साँचो यति कसिलो छ कि यसले मेरो स्वाभिमानलाई पनि एउटा आकार दिन खोज्छ। म जे देखिन्छु, त्यो म होइन; म त केवल त्यो दबाबको परिणाम हुँ जसले मलाई एउटा 'आदर्श' को नाममा कैद गरेको छ।

कहिलेकाहीँ मलाई यो साँचो फुटाएर छरपस्ट भइदिन मन लाग्छ। मलाई कुनै आकारमा बाँधिनु छैन, मलाई त नदी जस्तै बग्नु छ जसको कुनै निश्चित साँचो हुँदैन। म आफ्नै आकार आफैँ बनाउन चाहन्छु, चाहे त्यो समाजको नजरमा कुरुप वा भद्दा किन नहोस्। तर यो साँचोको पर्खाल यति बाक्लो छ कि यसबाट बाहिर निस्कन खोज्दा आफैँलाई चोट लाग्छ। म एउटा जिउँदो र सास फेर्ने मान्छे भएर पनि किन एउटा निर्जीव वस्तु झैँ अरूले चाहेको ढाँचामा बस्नुपर्ने? म यो साँचोबाट मुक्त भएर आफ्नो असली रङ्गमा रङ्गिन चाहन्छु, जहाँ मलाई कसैले 'यस्तै हुनुपर्छ' भनेर सिकाउन नपरोस्। आखिर यो जीवन मेरो हो भने, यसको साँचो पनि त मेरै हातमा हुनुपर्ने होइन र?