मनका तरंगहरू

समुद्रलाई टाढाबाट हेर्दा शान्त देखिन्छ, तर नजिक पुग्दा थाहा हुन्छ—त्यहाँ निरन्तर तरंगहरू उठिरहेका हुन्छन्। मन पनि त्यस्तै हो। बाहिरबाट स्थिर देखिए पनि, भित्र निरन्तर तरंगहरू चलिरहन्छन्। ती तरंगहरू कहिले साना हुन्छन्, कहिले उग्र; कहिले मधुर संगीतजस्ता, कहिले आँधीझैँ अशान्त।

मनका तरंगहरू विचारबाट सुरु हुन्छन्। एउटा सानो सोचले अर्को सोच जन्माउँछ। त्यसले भावना ल्याउँछ, र भावनाले प्रतिक्रिया। यसरी एउटा तरंग अर्को तरंगसँग ठोक्किँदै, विस्तारिँदै जान्छ। कहिलेकाहीँ हामीले थाहा नै पाउँदैनौँ—कुन तरंगले हाम्रो दिनको दिशा बदलिदियो।

बिहानको पहिलो तरंग आशाको हुन सक्छ। “आज राम्रो हुनेछ” भन्ने सानो विश्वासले मनमा उज्यालो ल्याउँछ। तर केही समयपछि कुनै सानो असहजताले चिन्ताको तरंग उठाउँछ। यही उतार–चढाव नै मनको स्वाभाविक प्रक्रिया हो। समस्या तब सुरु हुन्छ, जब हामी तरंगसँग लड्न खोज्छौँ, त्यसलाई रोक्न चाहन्छौँ।

खुशी पनि तरंग नै हो। अचानक आएको राम्रो खबर, कसैको स्नेहपूर्ण शब्द, सफलताको क्षण—यी सबैले मनमा मधुर तरंग उठाउँछन्। त्यो तरंगले ऊर्जा दिन्छ, आत्मविश्वास बढाउँछ। तर यदि हामी त्यो तरंग सधैं कायम रहोस् भन्ने चाहन्छौँ भने, निराशा आउँछ। किनकि कुनै पनि तरंग स्थायी हुँदैन।

दुःख पनि तरंग हो। बिछोड, असफलता, अपमान—यी सबैले मनमा गहिरो हलचल ल्याउँछन्। कहिलेकाहीँ त्यो तरंग यति बलियो हुन्छ कि हामीलाई डुबाउनेजस्तो लाग्छ। तर समयसँगै त्यो पनि शान्त हुँदै जान्छ। समुद्रको आँधी सधैं रहँदैन, मनको आँधी पनि स्थायी हुँदैन।

मनका तरंगहरू प्रायः स्मृतिबाट पनि उठ्छन्। कुनै पुरानो गीत सुन्दा, कुनै परिचित ठाउँ देख्दा, कुनै नाम सुन्दा—अचानक विगतको तरंग उठ्छ। त्यो तरंगले हाँसो पनि ल्याउन सक्छ, आँसु पनि। तर ती तरंगहरूले हामीलाई सम्झाउँछन्—हामी समयसँगै बदलिँदै गएका छौँ।

कहिलेकाहीँ तरंगहरू शब्द बिना नै उठ्छन्। कारण स्पष्ट हुँदैन, तर मन अस्थिर हुन्छ। यस्तो बेला हामी आफैँसँग प्रश्न गर्छौँ—“किन यस्तो भइरहेको छ?” तर सायद उत्तर खोज्नु भन्दा त्यो तरंगलाई स्वीकार गर्नु आवश्यक हुन्छ। भावना बुझिनैपर्छ भन्ने छैन, अनुभूत हुनुपर्छ।

ध्यानपूर्वक हेर्ने हो भने, मनका तरंगहरू हाम्रो सोचको गुणस्तरमा निर्भर गर्छन्। सकारात्मक सोचले मधुर तरंग ल्याउँछ, नकारात्मक सोचले अशान्त तरंग। तर सधैं सकारात्मक हुनु सम्भव छैन। जीवनको सन्तुलन भनेको सबै तरंगहरूलाई स्वीकार गर्नु हो—उज्यालो र छायाँ दुवै।

प्रकृतिसँग समय बिताउँदा मनका तरंगहरू मन्द हुन्छन्। नदी किनारमा बसेर पानीको बगाइ हेर्दा, वा आकाशतिर हेरेर गहिरो सास लिँदा, मनको हलचल शान्त हुन थाल्छ। किनकि प्रकृतिले सिकाउँछ—तरंग आउँछन् र जान्छन्, तर गहिराइ स्थिर रहन्छ।

हाम्रो गहिराइ के हो?  हाम्रो चेतना। हाम्रो आत्मबोध।

जब हामी तरंगलाई मात्र होइन, गहिराइलाई पनि महसुस गर्न थाल्छौँ, तब मन सन्तुलित हुन्छ। विचारहरू आउँछन्, जान्छन्; भावना उठ्छन्, शान्त हुन्छन्। तर भित्रको एउटा केन्द्र स्थिर रहन्छ।

मनका तरंगहरूले सिर्जनशीलता पनि जन्माउँछन्। कविताहरू, कथाहरू, गीतहरू—यी सबै कुनै न कुनै भावनात्मक तरंगबाट जन्मिएका हुन्। यदि मन पूर्ण रूपमा स्थिर मात्र हुन्थ्यो भने, सायद अभिव्यक्ति जन्मिँदैनथ्यो। त्यसैले तरंगहरू केवल अशान्ति होइनन्, प्रेरणाको स्रोत पनि हुन्।

अन्ततः, मनका तरंगहरूलाई नियन्त्रण गर्नुभन्दा बुझ्नु महत्त्वपूर्ण छ। तिनलाई दबाउनु होइन, अवलोकन गर्नु। जब हामी आफ्ना भावनालाई अस्वीकार गर्दैनौँ, तब तिनीहरू स्वाभाविक रूपमा शान्त हुन्छन्।

आज मनमा जे तरंग उठिरहेको छ—खुशी, डर, आशा वा अन्योल—त्यो स्थायी होइन। तर त्यो पनि जीवनको एक अंश हो।

र सायद जीवन भनेकै यही हो— तरंगहरूको बीचमा आफ्नो गहिराइ खोजिरहनु।