समयसँगै बगेका शब्दहरू

शब्दहरू कहिल्यै स्थिर हुँदैनन्। ती पनि समयजस्तै बगिरहन्छन्—कहिले नदीको शान्त धारझैँ, कहिले भेलको वेगझैँ। हामीले बोलेका, लेखेका, सोचेर पनि नभनेका शब्दहरू समयको खोल्सामा कतै न कतै बगिरहेका हुन्छन्। केही शब्दहरू किनारमा अड्किन्छन्, स्मृतिको ढुंगामा ठोक्किएर प्रतिध्वनि बनिरहन्छन्। केही शब्दहरू भने सागरमा मिसिएर हराएजस्ता देखिए पनि, तिनको नुनिलो स्वाद जीवनभर साथ दिन्छ।

बाल्यकालका शब्दहरू सबैभन्दा निर्दोष हुन्छन्। आमा, बाबा, साथी, खेल—यी शब्दहरूमा कुनै स्वार्थ हुँदैन, केवल सहजता हुन्छ। ती शब्दहरू समयसँगै ठूलो हुँदै जान्छन्, अर्थ फेरिन्छ, तर भावनाको न्यानोपन हराउँदैन। बाल्यकालमा बोलेका साना वाक्यहरू आज पनि कानमा गुन्जिरहन्छन्, मानौँ समयले तिनलाई मेटाउन सकेन।

किशोरावस्थामा शब्दहरूमा सपना मिसिन्छ। डायरीका पानाहरूमा लेखिएका अधुरा कविता, कसैलाई भन्न नसकिएका स्वीकारोक्ति, भविष्यका योजनाहरू—यी सबै शब्दहरू समयसँगै बगेका छन्। कतिपय सपना पुरा भए, कतिपय बाटैमा छुटे। तर ती लेखिएका शब्दहरूले त्यो समयको मनोविज्ञान जोगाइराखेका छन्। आज फर्केर हेर्दा, ती शब्दहरू अपरिपक्व लाग्न सक्छन्, तर तिनै अपरिपक्वताले परिपक्वताको बाटो देखाएको थियो।

समयसँगै शब्दहरूको अर्थ फेरिन्छ। “सफलता” पहिले पुरस्कार वा अंकमा सीमित थियो, अहिले आत्मसन्तुष्टिमा खोजिन्छ। “प्रेम” पहिले केवल आकर्षण थियो, अहिले जिम्मेवारी र सम्मानसँग गाँसिएको छ। “स्वतन्त्रता” पहिले घरबाहिर निस्कने अनुमति थियो, अहिले आफ्नै निर्णयमा अडिग रहने साहस हो। शब्दहरू उस्तै देखिन्छन्, तर समयले तिनको गहिराइ बढाइदिएको हुन्छ।

कहिलेकाहीँ हामीले बोलेका शब्दहरू कसैको मनमा अमिट छाप छोड्छन्। एउटा सानो प्रशंसा कसैको आत्मविश्वास बनिदिन्छ। एउटा कडा आलोचना कसैको आत्मालाई घाइते बनाइदिन्छ। शब्दहरू हलुका देखिन्छन्, तर तिनको वजन गहिरो हुन्छ। समय बगेपछि मात्र थाहा हुन्छ—कुन शब्द फूलजस्तो थियो, कुन काँडाजस्तो।

त्यस्तै, केही शब्दहरू कहिल्यै बोलिएनन्। मनभित्रै रोकिए। “माफ गर”, “म तिमीलाई सम्झन्छु”, “मलाई डर लाग्छ”—यी नबोलेका शब्दहरू पनि समयसँगै बगिरहेका छन्। ती नदीको तलछटझैँ मनको गहिराइमा थुप्रिएका छन्। कहिलेकाहीँ मौनतामा तिनको आवाज सुनिन्छ। समयले तिनलाई हराएको छैन, केवल लुकाइदिएको छ।

प्रविधिको युगले शब्दहरूको रूप बदलेको छ। पहिले चिठी लेखिन्थ्यो—हातले, धैर्यका साथ। आज सन्देश तुरुन्त पठाइन्छ। पहिले प्रतीक्षामा मिठास थियो, आज छिटोपनमा अधैर्य। तर समयसँगै बगेका ती पुराना चिठीका शब्दहरू अझै पनि सन्देशभन्दा गहिरा लाग्छन्। किनकि ती शब्दहरूमा समयको स्पर्श थियो, प्रतीक्षाको धैर्य थियो।

कविता, गीत, कथा—यी सबै समयसँगै बगेका शब्दहरूको सङ्ग्रह हुन्। कुनै पुरानो गीत सुन्दा अचानक आँखा रसाउँछ, किनकि त्यो गीतसँगै हाम्रो कुनै समय जोडिएको हुन्छ। शब्दहरू मात्र होइन, तिनले बोकेको समय पनि फर्किन्छ। त्यसैले शब्दहरू कहिल्यै केवल अक्षर हुँदैनन्; ती अनुभवका वाहक हुन्छन्।

समयसँगै बगेका शब्दहरूले हामीलाई बदल्छन् पनि। कुनै पुस्तकको एउटा वाक्यले जीवनको दिशा बदलिदिन्छ। कुनै शिक्षकको एउटा सल्लाहले करिअर तय हुन्छ। कुनै साथीको एउटा वाक्यले आत्मबल दिन्छ। ती शब्दहरू बोलेको क्षण सानो हुन्छ, तर तिनको प्रभाव दीर्घकालीन हुन्छ।

तर समयले केही शब्दहरू बिर्सन पनि सिकाउँछ। पहिले अत्यन्त पीडा दिने वाक्य आज सामान्य लाग्न सक्छ। पहिले ठूलो झगडा बनाएको शब्द आज सम्झँदा मुस्कान ल्याउँछ। समय घाउको मलहम हो, र शब्दहरू त्यस घाउका कारण पनि। जब समय बग्छ, शब्दहरूको धार कुहिरोझैँ हलुका हुँदै जान्छ।

आज, जब हामी आफ्नो जीवन फर्केर हेर्छौँ, हामीसँग घटनाभन्दा बढी शब्दहरू बाँकी हुन्छन्। कसैले भनेको म तिमीसँग छु । आज पनि बल दिन्छ। कसैले भनेको तिमी सक्दैनौ आज प्रेरणा बनिसकेको हुन सक्छ। शब्दहरू समयसँगै बगे पनि, तिनको प्रतिध्वनि मनभित्र बसिरहन्छ।

अन्ततः, समयसँगै बगेका शब्दहरू जीवनको नदीमा मिसिएका अनुभवहरू हुन्। केही किनारमा बस्छन्, केही गहिराइमा हराउँछन्, केही सागरमा पुगेर विशाल अर्थ बनाउँछन्। हामी शब्दहरू बोल्छौँ, लेख्छौँ, सोचौँ—तर समय तिनलाई आफ्नै तरिकाले परिभाषित गर्छ।

सायद त्यसैले शब्द बोल्नुअघि सोच्नु आवश्यक हुन्छ। किनकि शब्दहरू क्षणका लागि मात्र होइन, समयका लागि पनि हुन्छन्। र समय बगिरहन्छ…शब्दहरू पनि बगिरहन्छन्…तर तिनले बनाएको प्रभाव, कुनै न कुनै रूपमा, सधैं बाँकी रहन्छ।