आफ्नै खोजीमा

 

म को हुँ? यो एउटा यस्तो प्रश्न हो जुन आजभोलि मलाई ऐना अगाडि उभिँदा आफैँले आफैँलाई सोध्न मन लाग्छ। वर्षौँसम्म मैले अरूको आँखामा आफ्नो प्रतिविम्ब खोजेँ र त्यही प्रतिविम्बलाई नै आफ्नो सत्य ठानेँ। कसैले मलाई 'छोरी' भन्यो र मैले एउटा आज्ञाकारी छोरीको भूमिकामा आफूलाई सजाएँ। कसैले 'श्रीमती' भन्यो र मैले समर्पणको नयाँ परिभाषा लेखेँ। कसैले 'आमा' भन्यो र मैले आफ्ना सबै रहरहरूलाई मातृत्वको विशालतामा बिलाउन दिएँ। तर यी सबै भूमिकाहरूको बीचमा एउटी यस्ती 'म' पनि थिइन्, जो सायद कतै अँध्यारो कुनामा थुनिइन् र बिस्तारै-बिस्तारै मौन भइन्। आज म त्यही हराएकी 'म' लाई खोज्न निस्किएकी छु। मलाई लाग्छ, मैले अरूका लागि घर त बनाएँ, तर आफ्नो मनको घर भने सधैँ रित्तो र बेवारिसे छोडिदिएँ। यो खोजी कुनै बाहिरी संसारको यात्रा होइन, यो त आफ्नै चेतनाको गहिराइमा डुबुल्की मार्ने एउटा कठिन प्रयास हो।

मैले बुझेकी छु कि आफ्नै खोजीमा निस्कनु भनेको सजिलो काम होइन, किनकि यसको पहिलो पाइला नै 'अस्विकार' बाट सुरु हुन्छ। मैले ती सबै साँचोहरूलाई अस्विकार गर्नुपर्नेछ जसमा मलाई जबर्जस्ती ढालिएको थियो। मानिसहरू भन्छन् म बदलिएकी छु, म स्वार्थी भएकी छु। तर उनीहरूलाई कसरी बुझाऊँ कि म बदलिएकी होइन, म त केवल वर्षौँको निद्राबाट बिउँझिएकी मात्र हुँ। मलाई अब अरूको प्रशंसाको वैशाखी टेकेर हिँड्नु छैन। मलाई आफ्नै खुट्टाको तागत थाहा पाउनु छ। म आफ्ना ती पुराना रुचिहरूलाई फेरि छाम्दै छु, जुन मैले समय अभावको बहानामा कतै मिल्काइदिएकी थिएँ। म ती शब्दहरूलाई स्वर दिँदै छु, जुन मैले 'इज्जत' र 'मर्यादा' को डरले कहिल्यै बोलिनँ। यो यात्रामा मलाई एक्लोपनको डर त लाग्छ, तर कसैको भीडमा हराउनुभन्दा एक्लै भए पनि आफैँलाई भेट्नु धेरै गुणा मूल्यवान् छ जस्तो लाग्छ।

मेरो यो खोजीको गन्तव्य कहाँ छ, मलाई थाहा छैन। सायद यो कुनै निश्चित ठाउँ होइन, बरु एउटा यस्तो अवस्था हो जहाँ मलाई आफैँसँग डराउनु पर्ने छैन। म चाहन्छु कि जब म यो यात्राको अन्त्यमा पुग्छु, त्यहाँ एउटी यस्ती महिला उभिएकी होस् जसले गर्वका साथ भन्न सकोस्—"म जे छु, आफ्नै रोजाइले छु।" मलाई अब अरूले कोरिदिएको नक्सा चाहिँदैन; म आफ्नै अनुभवको रङले आफ्नो नयाँ चित्र कोर्नेछु। मलाई लाग्छ, आफ्नै खोजीमा निस्कनु नै वास्तवमा बाँच्नुको वास्तविक सुरुवात हो। म अब अरूको कथाको एउटा सानो पात्र मात्र भएर बस्न चाहन्न, म त आफ्नै जीवनको एउटा पूर्ण पुस्तक बन्न चाहन्छु, जसको हरेक अक्षर मेरो आफ्नै सत्यले लेखिएको होस्। आखिर आफैँलाई नभेटेसम्म यो संसारमा अरू जे भेटे पनि ती सबै व्यर्थ त हुन् नि।