सम्झनामा बाँचेका सम्बन्ध

 

सम्झनामा बाँचेका सम्बन्धहरू मानवीय जीवनका ती अमूल्य र अदृश्य धरोहर हुन्, जसको भौतिक अस्तित्व समाप्त भए पनि भावनात्मक उपस्थिति सधैं जीवित रहन्छ। हाम्रो जीवनमा कतिपय मानिसहरू यस्ता हुन्छन् जो समयको अन्तरालमा हामीबाट टाढा हुन्छन्—चाहे त्यो मृत्युको कारणले होस्, वियोगले होस् वा परिस्थितिको बाध्यताले। तर उनीहरूसँग बिताएका पलहरू, उनीहरूका शब्दहरू र उनीहरूले छोडेर गएका प्रभावहरू हाम्रो मानसपटलमा यसरी गाडिएका हुन्छन् कि उनीहरू नभएर पनि सधैं हामीसँगै भएको आभास हुन्छ। सम्झनामा बाँचेका यी सम्बन्धहरूले नै मानिसलाई एक्लोपनको अन्धकारमा पनि एउटा आशाको किरण दिइरहेका हुन्छन्। यो एउटा यस्तो संसार हो जहाँ समय रोकिन्छ, जहाँ बितेका कुराहरू वर्तमानमा पनि उत्तिकै ताजा महसुस हुन्छन् र जहाँ भौतिक दूरीले कुनै अर्थ राख्दैन।

वास्तवमा, मानिसको मृत्यु शरीरको अन्त्य मात्र हो, तर उसले अरूको हृदयमा बनाएको स्थान र छोडेका स्मृतिहरूको कहिल्यै अन्त्य हुँदैन। हामीले गुमाएका हाम्रा अग्रजहरू, आमाबुबा वा प्रियजनहरूलाई हामीले केवल उनीहरूको भौतिक शरीरमार्फत मात्र माया गरेका हुँदैनौं, बरु उनीहरूसँग जोडिएका अनगिन्ती कथाहरू र अनुभवहरूमार्फत माया गरेका हुन्छौं। जब हामी कुनै अप्ठ्यारोमा पर्छौं, तब अचानक मनमा आउने उनीहरूको सल्लाह वा उनीहरूले दिने हौसलाको सम्झनाले हामीलाई साहस दिन्छ। यो सम्झनामा बाँचेको सम्बन्धको शक्ति हो। तिनीहरू अब हाम्रा आँखाहरूका अगाडि हुँदैनन्, तर हाम्रा सोचाइहरूमा, हाम्रा निर्णयहरूमा र हाम्रा संस्कारहरूमा उनीहरू सधैं जीवित रहन्छन्।

सम्झनामा बाँचेका सम्बन्धहरू अक्सर निकै पवित्र हुन्छन् किनकि यसमा अब कुनै नयाँ सर्त, गुनासो वा विवादको स्थान हुँदैन। समयले बिस्तारै ती पुराना तितोपनहरूलाई पखालेर केवल मिठा र अर्थपूर्ण यादहरू मात्र बाँकी राखिदिन्छ। हामीले ती मानिसहरूलाई उनीहरूको सबैभन्दा सुन्दर स्वरूपमा सम्झन्छौं। कहिलेकाहीँ एउटा पुरानो तस्बिर, उनीहरूले प्रयोग गर्ने कुनै वस्तु वा उनीहरूलाई मनपर्ने कुनै गीतले पनि एउटा पूरै युगलाई हाम्रो अगाडि उभ्याइदिन्छ। त्यो क्षणमा हामीलाई लाग्छ कि समय एउटा चक्र हो, जहाँ कोही पनि कहिल्यै कतै जाँदैन, केवल स्वरूप परिवर्तन गरेर हाम्रो स्मृतिमा बसिरहन्छ। यो एक प्रकारको मानसिक विश्राम हो, जहाँ हामी आफ्ना प्रियजनहरूसँग फेरि एकपटक कुरा गर्न सक्छौं, उनीहरूलाई महसुस गर्न सक्छौं।

सम्बन्धहरू केवल मृत्युले मात्र सम्झनामा सीमित गर्दैन, कहिलेकाहीँ जीवनकै मोडहरूमा केही व्यक्तिहरू छुट्छन्। बाल्यकालका साथीहरू, पहिलो प्रेम वा पुराना सहयात्रीहरू जोसँग अहिले हाम्रो कुनै सम्पर्क छैन, उनीहरू पनि हाम्रो सम्झनाको एउटा ठूलो हिस्सा हुन्। ती सम्बन्धहरू अहिले 'मृत' जस्तै देखिए पनि हाम्रा सम्झनाहरूमा उनीहरू अझै पनि उस्तै किशोर वा युवा अवस्थामा बाँचिरहेका हुन्छन्। हामीले उनीहरूलाई त्यही बिन्दुमा रोकेर राखेका हुन्छौं जहाँ हामी अन्तिम पटक अलग भएका थियौं। यस्ता सम्बन्धहरूले हामीलाई हाम्रो विगतसँग जोड्छन् र हामी को थियौं र कसरी यहाँसम्म आइपुग्यौं भन्ने कुराको सम्झना गराउँछन्। सम्झनाका ती गल्लीहरूमा हिँड्दा हामीले आफ्नो पुरानो स्वरूपलाई पनि भेट्टाउँछौं, जुन आजको व्यस्ततामा कतै हराएको हुन्छ।

सम्झनामा बाँचेका सम्बन्धहरूको एउटा अर्को पाटो 'पीडा र राहत' को मिश्रण हो। सुरु-सुरुमा ती सम्झनाहरूले मुटुमा एउटा गहिरो जलन पैदा गर्छन्। उनीहरूको अभावले सिर्जना गरेको रिक्ततालाई कुनै पनि कुराले भर्न सक्दैन जस्तो लाग्छ। तर बिस्तारै त्यही सम्झना एउटा शीतल छहारी बन्न पुग्छ। मानिसले बुझ्न थाल्छ कि भौतिक साथ सधैं सम्भव छैन, तर आत्मिक साथ सधैं रहन्छ। सम्झनाहरूले मानिसलाई वियोगको पीडा सहने शक्ति दिन्छन्। जब हामी कसैको सम्झनामा रुन्छौं, त्यो केवल दुःखको आँसु मात्र हुँदैन, त्यो त उसले हाम्रो जीवनमा पारेको सकारात्मक प्रभावको एउटा सम्मान पनि हो। सम्झनामा बाँचेका सम्बन्धहरूले नै हामीलाई मानवता, प्रेम र संवेदनाको पाठ सिकाइरहेका हुन्छन्।

आधुनिक संसारमा हामी भौतिक उपलब्धिलाई मात्र सफलता मान्छौं, तर वास्तवमा मानिसको सफलता उसले कति धेरै मानिसहरूको सम्झनामा आफूलाई जीवित राख्न सक्यो भन्ने कुरामा निर्भर गर्छ। एकजना असल मान्छेले छोडेर जाँदा उसले धनसम्पत्ति भन्दा बढी असल सम्झनाहरू छोडेर गएको हुन्छ। ती सम्झनाहरूले नै आउने पुस्तालाई मार्गदर्शन गर्छन्। सम्झनामा बाँचिरहेका सम्बन्धहरूले एउटा यस्तो पुलको काम गर्छन् जसले विगत, वर्तमान र भविष्यलाई जोड्छ। हामीले हाम्रा पुर्खाहरूलाई नदेखे पनि उनीहरूको बारेमा सुनाइएका कथाहरूले गर्दा उनीहरूसँग हाम्रो एउटा नदेखिने सम्बन्ध गाँसिएको हुन्छ। यो नै मानव जातिको एउटा अनुपम गुण हो, जहाँ प्रेम शरीरको सिमाना नाघेर अनन्तसम्म फैलिन्छ।

कहिलेकाहीँ सम्झनाहरू निकै भारी पनि हुन सक्छन्। अधुरा संवादहरू, भन्न नपाएका माफीहरू वा व्यक्त गर्न नपाएका प्रेमका शब्दहरूले सम्झनालाई बोझिलो बनाउँछन्। तर सम्झनामा बाँचेका सम्बन्धहरूले हामीलाई एउटा दोस्रो मौका पनि दिन्छन्। हामीले आफ्नो मनमै उनीहरूसँग माफी माग्न सक्छौं, उनीहरूलाई आफ्ना कुराहरू भन्न सक्छौं र एउटा मानसिक शान्ति प्राप्त गर्न सक्छौं। यो एक किसिमको आन्तरिक उपचार (Healing) प्रक्रिया हो। सम्झनाहरूले हामीलाई सिकाउँछन् कि सम्बन्धहरू केवल उपस्थित हुँदा मात्र होइन, अनुपस्थित हुँदा पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छन्। यसले हामीलाई वर्तमानमा रहेका मानिसहरूको कदर गर्न पनि प्रेरित गर्छ, किनकि भोलि उनीहरू पनि केवल सम्झना मात्र बन्न सक्छन्।

सम्झनामा बाँचेका सम्बन्धहरूले नै मानिसलाई 'म को हुँ?' भन्ने प्रश्नको उत्तर दिन्छन्। हाम्रो व्यक्तित्व ती सबै मानिसहरूको योगफल हो जसलाई हामीले आजसम्म माया गरेका छौं वा जसले हामीलाई माया गरेका छन्। हाम्रा बानीहरूमा कसैको झलक हुन्छ, हाम्रो बोलीमा कसैको प्रभाव हुन्छ र हाम्रा विचारहरूमा कसैको प्रेरणा हुन्छ। यसरी हेर्दा, कोही पनि वास्तवमा हामीबाट टाढा भएको हुँदैन। उनीहरू हाम्रै रगतमा, हाम्रै संस्कारमा र हाम्रै सपनाहरूमा बाँचिरहेका हुन्छन्। सम्झना भनेको केवल मस्तिष्कको एउटा कार्य मात्र होइन, यो त हृदयको एउटा गहिरो समर्पण हो जसले समयको अन्त्यसम्म पनि प्रेमलाई जीवित राख्छ।

अन्त्यमा, सम्झनामा बाँचेका सम्बन्धहरू जीवनका सबैभन्दा सुरक्षित र स्थायी सम्बन्धहरू हुन्। यसलाई कसैले चोर्न सक्दैन, कसैले बिगार्न सक्दैन र कसैले खोसेर लैजान सक्दैन। यी सम्बन्धहरू हाम्रो निजी सम्पत्ति हुन् जसलाई हामीले आफ्नो हृदयको सबैभन्दा सुरक्षित कुनामा सजाएर राखेका हुन्छौं। जब बाहिरी संसारले हामीलाई थकाउँछ वा निराश बनाउँछ, तब हामी तिनै सम्झनाहरूको संसारमा पुगेर अलिकति न्यानोपन र शान्ति प्राप्त गर्छौं। सम्झनाहरूले नै यो प्रमाणित गर्छन् कि प्रेम अमर छ। शरीर नष्ट भए पनि, बाटोहरू छुट्टिए पनि र आवाजहरू हराए पनि, साँचो सम्बन्धहरू सधैं सम्झनाको आकाशमा तारा बनेर चम्किरहन्छन्। त्यसैले, सम्झनामा बाँचेका सम्बन्धहरूलाई बोझ होइन, बरु एउटा वरदानका रूपमा स्वीकार गर्नुपर्छ, जसले हाम्रो जीवनलाई अर्थपूर्ण र जीवन्त बनाइराख्छन्।