टाढिँदै गएका नाता

 

टाढिँदै गएका नाताहरू मानवीय जीवनको एउटा यस्तो तितो यथार्थ हुन्, जसले मनमा गहिरो र अदृश्य चोट छोडेर जान्छन्। कुनै समय यस्तो हुन्छ जब केही मानिसहरू हाम्रो जीवनको केन्द्रविन्दु हुन्छन्, उनीहरू बिनाको दिनको कल्पना पनि गर्न सकिँदैन, तर समयको चक्र यसरी घुम्छ कि तिनै मानिसहरू बिस्तारै-बिस्तारै हाम्रा लागि 'अपरिचित' बन्दै जान्छन्। नाताहरू टाढिने प्रक्रिया प्रायः अचानक हुँदैन; यो त एउटा लामो समयसम्मको उपेक्षा, सञ्चारको कमी र भावनात्मक दूरीको परिणाम हो। जब दुई व्यक्तिबीचको आत्मीयतामा शून्यताले प्रवेश पाउँछ, तब उनीहरू भौतिक रूपमा नजिक भए पनि मानसिक र आत्मिक रूपमा कोशौं टाढा पुगिसकेका हुन्छन्। यो एउटा यस्तो मौन विछोड हो, जसमा कुनै कोलाहल हुँदैन, तर यसको पीडा कुनै ठूलो दुर्घटनाभन्दा कम हुँदैन।

सम्बन्धहरू टाढिनुको पछाडि सबैभन्दा ठूलो कारक भनेको 'समयको अभाव' र 'प्राथमिकतामा परिवर्तन' हुनु हो। आजको आधुनिक र व्यस्त संसारमा मानिसहरू आफ्नो करियर, व्यक्तिगत महत्त्वाकांक्षा र भौतिक सुखको पछि यसरी दौडिरहेका छन् कि उनीहरूले आफ्ना जगका नाताहरूलाई बिर्सिँदै गएका छन्। सुरुमा "भोलि कुरा गरौंला" भन्दै टारिएका फोन कलहरू बिस्तारै हप्ता र महिनामा परिणत हुन्छन्। जब दुई व्यक्तिले एकअर्काको जीवनमा के भइरहेको छ भन्ने चासो राख्न छोड्छन्, तब उनीहरूबीचको साझा धरातल हराउँदै जान्छ। साझा सम्झनाहरू पुराना हुँदै जान्छन् र नयाँ कुराहरू साटासाट नहुँदा संवादमा खडेरी पर्छ। यसरी समयको अन्तरालले एउटा यस्तो पर्खाल खडा गरिदिन्छ, जसलाई नाघेर फेरि पुरानै अवस्थामा फर्कन निकै कठिन हुन्छ।

अर्को महत्त्वपूर्ण कारण भनेको 'अहंकार' (Ego) हो। धेरैजसो नाताहरू केवल यसकारण टाढिन्छन् कि कसैले पनि झुक्न र पहिले बोल्न चाहँदैनन्। "उसले मलाई फोन गरेन, म किन गरूँ?" वा "गल्ती उसको हो, माफी उसैले माग्नुपर्छ" भन्ने जस्ता सोचहरूले सम्बन्धको न्यानोपनलाई चिसो बनाउँदै लैजान्छन्। स-साना मनमुटावहरूलाई समयमै संवादमार्फत नसुल्झाउँदा ती कुण्ठामा परिणत हुन्छन्। मानिसहरू एकअर्काप्रति गुनासो पालेर बस्छन्, तर स्पष्ट रूपमा भन्न सक्दैनन्। यही नभनिएका कुराहरूको पहाडले बिस्तारै नाताहरूलाई थिच्दै जान्छ। सम्बन्धमा प्रेमभन्दा ठूलो जब 'म' र 'मेरो' हुन थाल्छ, तब नाताहरू स्वाभाविक रूपमा कमजोर हुन थाल्छन्।

प्रविधिको विकासले हामीलाई संसारभरका मानिससँग जोडेको त छ, तर हाम्रा नजिकका नाताहरूलाई भने झन् टाढा बनाइदिएको छ। सामाजिक सञ्जालमा कसैको फोटोमा 'लाइक' गर्नु वा जन्मदिनमा मेसेज पठाउनुलाई नै हामीले सम्बन्ध निभाएको मान्न थालेका छौं। तर वास्तविक आत्मीयता त आँखामा आँखा जुधाएर गरिने कुराकानी, सँगै बसेर खाइने खाना र एकअर्काको दुःखमा काँध थाप्नुमा हुन्छ। मोबाइल फोन र इन्टरनेटको लतले गर्दा एउटै घरभित्र बस्ने सदस्यहरू पनि छुट्टाछुट्टै कोठामा, छुट्टाछुट्टै संसारमा हराइरहेका हुन्छन्। भौतिक सामीप्यता भए पनि भावनात्मक रूपमा उनीहरूबीचको नाता टाढिँदै गएको आभास हुन्छ। यसले विशेष गरी पुराना पुस्ता र नयाँ पुस्ताबीचको दूरीलाई झन् बढाएको छ।

जीवनका परिस्थितिहरूले पनि नाताहरूलाई टाढा बनाउन भूमिका खेल्छन्। विवाह, बसाइँसराइ, वा फरक कार्यक्षेत्रका कारण मानिसहरू एकअर्काबाट टाढा हुनुपर्ने हुन्छ। यस्तो अवस्थामा यदि सक्रिय रूपमा सम्बन्धलाई जोगाउने प्रयास गरिएन भने नाताहरू ओइलाउन थाल्छन्। कहिलेकाहीँ त आर्थिक लेनदेन वा सम्पत्तिको विवादले रगतको नातामा पनि यस्तो दरार ल्याउँछ कि जुन कहिल्यै भरिँदैन। पैसा र स्वार्थको अगाडि वर्षौंदेखिको माया र विश्वास ओझेलमा पर्छ। यस्तो बेला मानिसलाई लाग्छ कि नाताहरू केवल आवश्यकताको बेला मात्र काम लाग्ने सम्झौता हुन्। यस्तो सोचले गर्दा मानिसमा मानवता र सम्बन्धप्रतिको भरोसा नै टुट्न थाल्छ।

टाढिँदै गएका नाताहरूले मानिसलाई मानसिक रूपमा निकै कमजोर बनाउँछन्। मानिस एउटा सामाजिक प्राणी हो र उसलाई आफ्नो अस्तित्वको महसुस गराउन कसैको साथ र समर्थन चाहिन्छ। जब आफ्नै मानिसहरू टाढिन्छन्, तब मानिसमा एक्लोपन, निराशा र कहिलेकाहीँ डिप्रेसन जस्ता समस्याहरू देखिन थाल्छन्। भीडमा हुँदा पनि ऊ आफूलाई एक्लो महसुस गर्छ। पुराना फोटोहरू हेर्दा वा पुराना सम्झनाहरू आउँदा एउटा गहिरो सुस्केरा र पश्चातापको भावना उब्जिन्छ। "हामी कहिले यति धेरै टाढा भयौं?" भन्ने प्रश्नले उसलाई पिरोलिरहन्छ। तर विडम्बना यो छ कि धेरैजसो मानिसहरू यो दूरीलाई मेटाउन चाहँदाचाहँदै पनि सामाजिक डर वा संकोचका कारण कदम चाल्न सक्दैनन्।

तर, के टाढिएका नाताहरूलाई फेरि नजिक ल्याउन सकिँदैन त? पक्कै सकिन्छ, तर यसका लागि दुवै तर्फबाट इमानदार प्रयास र त्यागको आवश्यकता पर्छ। सबैभन्दा पहिले त आफ्नो अहंकारलाई त्यागेर संवादको ढोका खोल्नुपर्छ। एउटा सानो "तिमीलाई कस्तो छ?" भन्ने सन्देश वा अचानक गरिएको एउटा फोन कलले पनि वर्षौंदेखिको हिउँ पग्लिन सक्छ। बितेका कुराहरूलाई कोट्याउनु भन्दा पनि वर्तमानमा कसरी सँगै अगाडि बढ्ने भन्ने कुरामा ध्यान दिनुपर्छ। माफी माग्नु र माफ गरिदिनु सम्बन्धलाई पुनर्जीवित गर्ने सबैभन्दा ठूलो मन्त्र हो। हामीले यो बुझ्नुपर्छ कि संसारमा कुनै पनि मानिस पर्फेक्ट हुँदैन र गल्ती जोबाट पनि हुन सक्छ।

सम्बन्धलाई बचाउनका लागि एकअर्काको व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र परिवर्तनलाई पनि सम्मान गर्नुपर्छ। मानिस समयसँगै परिवर्तन हुन्छ, उसको सोच र प्राथमिकताहरू फेरिन्छन्। हामीले कसैलाई पहिलेकै जस्तो रहिरहन दबाब दिनु हुँदैन। बरु उसको नयाँ स्वरूपलाई स्वीकार गरेर नयाँ तरिकाले नाता गाँस्न सिक्नुपर्छ। कहिलेकाहीँ टाढा हुनुको अर्थ सम्बन्ध समाप्त हुनु होइन, बरु एकअर्कालाई महत्त्व बुझाउने एउटा अन्तराल पनि हुन सक्छ। दूरीले नै हामीलाई सिकाउँछ कि हाम्रा लागि को कति महत्त्वपूर्ण छ।

अन्त्यमा, नाताहरू भनेको एउटा बिरुवा जस्तै हुन् जसलाई निरन्तर प्रेमको पानी र समझदारीको मल चाहिन्छ। यदि हामीले यसलाई बेवास्ता गर्यौं भने यो ओइलाएर जान्छ। टाढिँदै गएका नाताहरूले हामीलाई एउटा महत्त्वपूर्ण पाठ सिकाउँछन्—जीवनमा मान्छे भन्दा मूल्यवान अरू केही हुँदैन। पैसा, पद र प्रतिष्ठा त आउने-जाने कुरा हुन्, तर साँचो नाताहरूले दिने न्यानोपन र सुरक्षा अरू कतै पाइँदैन। त्यसैले, आफ्ना नाताहरूलाई टाढिन नदिनुहोस्। समय छँदै कुरा गर्नुहोस्, भेट्नुहोस् र आफ्ना प्रियजनहरूलाई उनीहरू तपाईंको लागि कति खास छन् भन्ने महसुस गराउनुहोस्। सम्झनुहोस्, भोलि जब हामी जीवनको अन्तिम मोडमा पुग्छौं, तब हामीसँग हाम्रा उपलब्धिहरू होइन, हाम्रा नाताहरू र तिनका सम्झनाहरू मात्र साथमा हुनेछन्। एउटा सुन्दर सम्बन्ध बनाउन वर्षौं लाग्छ, तर त्यसलाई बचाउन केवल एउटा सानो झुकाव र अलिकति समय नै काफी हुन्छ।