भावनाको बगैंचा

 

'भावनाको बगैंचा' मानवीय अस्तित्वको त्यो सबैभन्दा सुन्दर, सुगन्धित र कहिलेकाहीँ रहस्यमयी भूमि हो, जहाँ हाम्रा हरेक संवेदनाहरू एउटा बिरुवाको रूपमा जन्मन्छन् र हुर्कन्छन्। जसरी एउटा भौतिक बगैंचालाई सुन्दर बनाउन मालीको निरन्तर प्रयास, पानी, मल र प्रेमको आवश्यकता पर्छ, त्यसरी नै हाम्रो भित्री संसारको यो भावनाको बगैंचालाई पनि सन्तुलित र हराभरा राख्न आत्म-बोध र धैर्यताको खाँचो हुन्छ। यो बगैंचा कुनै बाहिरी संसारमा होइन, बरु हाम्रै मनको गहिराइमा अवस्थित छ। यस बगैंचामा खुसीका रङ्गीन फूलहरू फुल्छन्, दुःखका काँडाहरू उम्रन्छन्, र कहिलेकाहीँ क्रोधका आँधीबेहरीहरूले यहाँका कलिला मुनाहरूलाई चुँडाएर लैजान्छन्। तर, यी सबै उतारचढावका बीचमा यो बगैंचाको अस्तित्वले नै हामीलाई जीवित र 'मान्छे' बनाइराख्छ।

यस बगैंचाको सबैभन्दा मुख्य र आकर्षक पक्ष भनेको 'प्रेम' हो। प्रेम एउटा यस्तो सदावहार फूल हो, जसको सुगन्धले पूरै जीवनलाई मगमगाइदिन्छ। जब हाम्रो मनको बगैंचामा प्रेमको बिरुवा फुल्छ, तब वरिपरिका सबै कुराहरू सुन्दर देखिन थाल्छन्। यसले हामीलाई त्याग, समर्पण र करुणा सिकाउँछ। प्रेमको यो फूल केवल एकै प्रकारको हुँदैन; यसमा आमाको ममता, साथीको विश्वास, र प्रियजनको समर्पणका विभिन्न रङहरू हुन्छन्। तर प्रेमको फूल मात्र बगैंचाको सुन्दरता होइन। यसको छेउमै 'पीडा' का काँडाहरू पनि हुन्छन्। कतिपय मानिसहरू यी काँडाहरूसँग डराउँछन्, तर वास्तवमा काँडाले नै फूलको सुरक्षा गरिरहेको हुन्छ। जीवनमा पीडा नहुने हो भने हामीले सुखको वास्तविक मूल्य कहिल्यै बुझ्न सक्दैनौं। आँसुले भिज्दा मात्रै यो बगैंचाको माटो नरम हुन्छ र नयाँ सोचका बिरुवाहरू उम्रन सक्छन्।

भावनाको बगैंचामा 'आशा' एउटा यस्तो वृक्ष हो, जसले जस्तोसुकै खडेरी वा ठिहीमा पनि हामीलाई छहारी दिन्छ। जब बाहिरी संसारमा निराशाको अँध्यारो छाउँछ, तब यही आशाको रुखले हामीलाई भोलिको उज्यालोतिर हेर्न प्रेरित गर्छ। यसका जराहरू विश्वासमा गाडिएका हुन्छन् र यसका हाँगाहरूले सधैं आकाश छुने चाहना राख्छन्। आशाबिनाको भावनाको बगैंचा केवल एउटा उजाड मरुभूमि जस्तो हुन्छ, जहाँ कुनै पनि सिर्जना फुल्न सक्दैन। तर यो बगैंचा सधैं शान्त मात्र रहँदैन। कहिलेकाहीँ 'क्रोध' र 'ईर्ष्या' का झारपातहरू यहाँ यति छिटो उम्रन्छन् कि यदि तिनलाई समयमै उखेलेर फालिएन भने, तिनले प्रेम र दयाका कलिला बिरुवाहरूलाई निसासिने बनाइदिन्छन्। नकारात्मकताका यी झारपातहरूले हाम्रो बगैंचाको ऊर्जा र पोषण खाइदिन्छन्, जसले गर्दा मानिस भित्रभित्रै खोक्रो हुँदै जान्छ।

यस बगैंचाको माली हामी आफैं हौं। हामीले कुन भावनालाई कति पानी दिने र कुन विचारलाई कति मल हाल्ने भन्ने कुरा हाम्रो चेतनामा निर्भर गर्छ। यदि हामीले सधैं गुनासो, घृणा र बदलाको भावनालाई मात्र प्रश्रय दियौं भने हाम्रो बगैंचा कुरुप र काँढैकाँढाले भरिएको बन्नेछ। तर यदि हामीले क्षमा, कृतज्ञता र सद्भावको बीउ रोप्न सक्यौं भने, हाम्रो भित्री संसार सधैं शान्त र आनन्दित रहनेछ। 'क्षमा' वास्तवमा यो बगैंचा सफा गर्ने एउटा उत्तम औजार हो। कसैलाई माफ गरिदिनु भनेको अर्को व्यक्तिलाई मात्र होइन, बरु आफ्नै बगैंचाको एउटा ठूलो गाँठो फुकाउनु हो। जब मन हल्का हुन्छ, तब मात्र यहाँ नयाँ र सुन्दर अनुभूतिहरूका लागि ठाउँ खाली हुन्छ।

भावनाको बगैंचामा 'मौनता' एउटा ओसिलो माटो जस्तै हो। बाहिरी संसारको कोलाहलबाट टाढा भएर जब हामी आफ्नो भित्री बगैंचामा पस्छौं, तब मात्र हामीले आफ्ना भावनाहरूको वास्तविक आवाज सुन्न सक्छौं। धेरैजसो मानिसहरू आफ्नो भित्री बगैंचामा पस्न डराउँछन्, किनकि त्यहाँ धेरै पुराना घाउहरू र अधुरा सम्झनाहरू लुकेका हुन सक्छन्। तर ती घाउहरूलाई नहेरेसम्म तिनको उपचार सम्भव छैन। आफ्ना भावनाहरूसँग संवाद गर्नु, तिनलाई स्वीकार गर्नु र तिनको प्रकृति बुझ्नु नै एउटा सफल मालीको लक्षण हो। हामीले यो बुझ्नुपर्छ कि हरेक ऋतुको आफ्नै महत्त्व हुन्छ। जसरी प्रकृतिमा शिशिरको पतझडपछि मात्र वसन्तको हरियाली आउँछ, त्यसरी नै जीवनमा पनि दुःख र रिक्ततापछि मात्र नयाँ उमङ्गको आगमन हुन्छ।

आजको आधुनिक र यान्त्रिक युगमा मानिसहरू आफ्नो भावनाको बगैंचालाई बिर्सिएर बाहिरी चमकधमक र प्रदर्शनमा बढी समय खर्च गरिरहेका छन्। हामीले आफ्नो घर सजाउन धेरै मेहनत गर्छौं, तर आफ्नो मनको बगैंचा उध्रिरहेको प्रति ध्यान दिँदैनौं। प्रविधि र सामाजिक सञ्जालले हामीलाई यति धेरै उत्तेजित बनाइदिएका छन् कि हामी आफ्ना भावनाहरूलाई गहिराइमा अनुभव गर्नै पाउँदैनौं। क्षणभरको खुसी र सस्तो लोकप्रियताको पछाडि दौडिँदा हाम्रा वास्तविक संवेदनाहरू ओझेलमा परेका छन्। भावनाको बगैंचालाई जीवन्त राख्नका लागि प्रकृतिसँगको सामीप्यता, साहित्यको रसास्वादन र शान्त चिन्तनको आवश्यकता पर्छ। शब्दहरूमा भन्न नसकिने कुराहरू संगीत वा कलाको माध्यमबाट यही बगैंचामा अभिव्यक्त हुन्छन्।

यस बगैंचामा 'सम्झना' का पुराना पदचापहरू पनि सुरक्षित रहन्छन्। बितेका दिनहरूका यादहरू यहाँका पुराना रुखहरू जस्तै हुन्, जसले हामीलाई हाम्रो इतिहास र जराको बोध गराइरहन्छन्। कोही प्रिय मान्छे टाढा भए पनि वा यो संसारबाट बिदा भए पनि, उसले रोपेर गएको प्रेमको बिरुवा हाम्रो बगैंचामा सधैं जीवित रहन्छ। सम्झनाका यी बिरुवाहरूले हामीलाई एक्लोपनमा पनि सान्त्वना दिन्छन्। भावनाको बगैंचा नै एउटा यस्तो ठाउँ हो जहाँ मृत्युले पनि प्रेमलाई हराउन सक्दैन। यहाँ समयको गति अलि फरक हुन्छ; यहाँ दशकौं अगाडिको एउटा घटना पनि हिजो जस्तै ताजा भएर फुल्न सक्छ।

भावनाको बगैंचाको सुन्दरता यसको 'विविधता' मा छ। यदि यहाँ केवल खुसीका फूलहरू मात्र हुन्थे भने, जीवन निकै पट्यारलाग्दो र एकतमासको हुन्थ्यो। दुःख, डर, आश्चर्य, र जिज्ञासाका विभिन्न रङहरू मिलेर नै एउटा पूर्ण मानवीय अनुभव तयार हुन्छ। डरले हामीलाई सतर्क बनाउँछ, जिज्ञासाले हामीलाई अगाडि बढ्ने प्रेरणा दिन्छ, र आश्चर्यले हामीलाई जीवनको महानताप्रति नतमस्तक बनाउँछ। हामीले आफ्ना कुनै पनि भावनालाई 'नराम्रो' मानेर इन्कार गर्नु हुँदैन। बरु, हरेक भावनाले के सन्देश लिएर आएको छ भन्ने कुरा बुझ्ने प्रयास गर्नुपर्छ। रिसले हामीलाई हाम्रो सीमा मिचिएको जानकारी दिन्छ भने दयाले हामीलाई अरूको पीडासँग जोड्छ।

अन्त्यमा, भावनाको बगैंचा नै हाम्रो वास्तविक पहिचान हो। हामीसँग कति धन छ वा हामी कति शक्तिशाली छौं भन्ने कुराले भन्दा पनि हाम्रो भित्री बगैंचा कति शान्त र सुगन्धित छ भन्ने कुराले हाम्रो जीवनको गुणस्तर निर्धारण गर्छ। एउटा सुन्दर भावनाको बगैंचा भएको मानिसले अभावमा पनि उत्सव मनाउन सक्छ, तर भित्री बगैंचा उजाड भएको मानिस महलमा भएर पनि गरिब नै रहन्छ। यो बगैंचालाई सधैं ताजा राख्नका लागि अरूको सेवा गर्नु र निस्वार्थ माया बाँड्नु सबैभन्दा राम्रो मलजल हो। जब हामी अरूको बगैंचामा फूल फुलाउन मद्दत गर्छौं, हाम्रै बगैंचा पनि स्वतः सुगन्धित हुन थाल्छ।

जीवनको अन्तिम क्षणमा जब हामी फर्केर हेर्छौं, तब हामीले कति वटा युद्ध जित्यौं भन्ने कुरा गौण हुनेछ। केवल यो कुराले मात्र अर्थ राख्नेछ कि हामीले आफ्नो भावनाको बगैंचामा कति धेरै प्रेम, शान्ति र मानवताका बिरुवाहरूलाई स्याहार्यौं। यो बगैंचा नै हाम्रो आत्माको घर हो। त्यसैले, हरेक दिन केही समय आफ्नै भित्री बगैंचामा टहल्न निकालौं। त्यहाँका सुकेका पातहरूलाई हटाऔं, नयाँ आशाका बीउहरू रोपौं र आफ्नो हृदयको न्यानोपनले तिनलाई सिञ्चित गरौं। यसो गर्दा मात्रै हामीले एउटा सार्थक र रङ्गीन जीवन बाँच्न सक्छौं। भावनाको बगैंचा जति पवित्र र सुन्दर हुन्छ, यो धर्ती पनि त्यति नै स्वर्ग जस्तै लाग्न थाल्छ।