अकथित माया
'अकथित माया' अर्थात् नभनिएको प्रेम, मानवीय संवेदनाको एउटा यस्तो गहिरो र रहस्यमय पाटो हो, जसलाई शब्दको सीमामा बाँध्न खोज्नु सागरलाई अञ्जुलीमा अटाउन खोज्नु जस्तै हो। संसारमा बोलिने हजारौं भाषाहरू र कोरिएका लाखौं कविताहरूले मायालाई व्यक्त गर्ने प्रयास त गरेका छन्, तर ती सबैभन्दा माथि एउटा यस्तो माया हुन्छ जुन ओठसम्म कहिल्यै आउँदैन। यो माया केवल महसुस गरिन्छ, यो केवल बाँचिन्छ। अकथित माया एउटा यस्तो मौन संगीत हो, जसको धुन केवल दुईवटा हृदयले मात्र सुन्न सक्छन्। यसमा कुनै घोषणा हुँदैन, कुनै वाचा हुँदैन र कुनै दाबी पनि हुँदैन। यो त केवल एउटा पवित्र उपस्थिति हो, जसले मानिसको जीवनलाई कुनै बाहिरी हल्लाविना नै सुन्दर बनाइदिइरहेको हुन्छ।
अकथित मायाको सबैभन्दा ठूलो सुन्दरता यसको 'निस्वार्थता' मा लुकेको हुन्छ। जब हामी कसैलाई माया गर्छौं र त्यो कुरा व्यक्त गर्दैनौं, त्यहाँ कुनै अपेक्षाको भारी हुँदैन। व्यक्त गरिएको मायामा अक्सर एउटा जवाफको प्रतीक्षा हुन्छ, एउटा स्वीकारोक्तिको भोक हुन्छ। तर नभनिएको मायामा केवल अर्को व्यक्तिको खुसी नै अन्तिम लक्ष्य हुन्छ। यो माया एउटा यस्तो दियो जस्तै हो, जो कसैको बाटो उज्यालो पार्न जलिरहन्छ तर आफू जलिरहेको छ भन्ने कुराको विज्ञापन गर्दैन। यसमा एउटा अनौठो त्याग हुन्छ। अर्को व्यक्तिले आफ्नो माया थाहा नपाए पनि, उसले अर्कै कसैलाई चाहे पनि, अकथित प्रेमीको मनमा उसको लागि घृणा होइन, बरु एउटा गहिरो आत्मीयता र प्रार्थना मात्र बाँचिरहेको हुन्छ। यो मायाले मानिसलाई अहङ्कारबाट मुक्त गराउँछ र समर्पणको वास्तविक अर्थ सिकाउँछ।
अकथित माया अक्सर 'मौनता' मा हुर्कन्छ। भीडभाडको बीचमा पनि जब दुई आँखाहरू एकअर्कासँग जुध्छन् र त्यहाँ एउटा यस्तो कुराकानी हुन्छ जुन संसारका कुनै पनि शब्दकोशमा भेटिँदैन, तब त्यहाँ अकथित माया बाँचिरहेको हुन्छ। यो माया साना-साना कुराहरूमा झल्किन्छ। कसैको स्वास्थ्यको चिन्ता गर्नु, उसको सानो अप्ठ्यारोमा टाढैबाट भए पनि सहारा दिनु, र उसले नभन्दै उसको मनको अवस्था बुझ्नु नै यो मायाको भाषा हो। यसमा "म तिमीलाई माया गर्छु" भनिरहनु पर्दैन, किनकि व्यवहारले त्यो भन्दा धेरै ठूला कुराहरू बोलिरहेका हुन्छन्। यो माया अक्सर मित्रताको आवरणमा लुकेको हुन्छ, जहाँ एउटा साथीले अर्को साथीलाई यति धेरै प्रेम गर्छ कि ऊ त्यो मित्रताको सुन्दर जग भत्किने डरले आफ्नो भावनालाई कहिल्यै शब्दमा उतार्न चाहँदैन।
यो मायामा एउटा मिठो 'पीडा' पनि हुन्छ। आफ्नो मनको कुरा भन्न नसक्नुको छटपटी र अर्को व्यक्तिलाई गुमाउने डरको बीचमा एउटा ठूलो संघर्ष चलिरहेको हुन्छ। तर यो पीडा कुनै कष्टदायक घाउ होइन, यो त एउटा यस्तो अनुभूति हो जसले मानिसलाई झन् बढी संवेदनशील र जीवित बनाउँछ। अकथित माया गर्ने मानिसले आफ्नो संसार आफ्नै मनभित्र निर्माण गरेको हुन्छ। त्यहाँ ऊ आफ्नो प्रिय पात्रसँग कुरा गर्छ, उसैसँग हाँस्छ र उसैसँग रुन्छ। बाहिरी संसारका लागि ऊ सामान्य देखिए पनि उसको भित्री संसार निकै रङ्गीन र भावुक हुन्छ। यो एक प्रकारको एकान्तको साधना जस्तै हो, जहाँ मानिसले अर्को व्यक्तिलाई पाउनु भन्दा पनि उसलाई महसुस गर्नुमा बढी सन्तुष्टि पाउँछ।
अकथित मायाको अर्को पाटो 'पवित्रता' हो। जब माया शब्दमा व्यक्त गरिन्छ, त्यहाँ कहिलेकाहीँ सांसारिक स्वार्थ, सामाजिक बन्धन र शारीरिक आकर्षणका कुराहरू मिसिन सक्छन्। तर जुन माया मनभित्रै गुम्सिएर रहेको हुन्छ, त्यो निकै शुद्ध हुन्छ। यसलाई न त कसैले न्याय गर्न सक्छ, न त कसैले आलोचना नै गर्न सक्छ। यो एउटा यस्तो गोप्य खजाना हो, जसको चाबी केवल प्रेमीसँग मात्र हुन्छ। यो मायाले मानिसलाई धैर्यवान बनाउँछ। वर्षौंसम्म कसैलाई मनैदेखि चाहिरहनु र बदलामा केही नखोज्नु एउटा महान तपस्या हो। यसले सिकाउँछ कि माया पाउनु मात्र होइन, बरु कसैको अस्तित्वलाई आफ्नो हृदयमा सम्मानपूर्वक जीवित राख्नु पनि माया नै हो।
साहित्य र कलामा अकथित मायाका अनगिन्ती उदाहरणहरू पाइन्छन्। संसारका धेरैजसो उत्कृष्ट प्रेमकथाहरू तिनै हुन् जुन कहिल्यै पूर्ण भएनन् वा जुन कहिल्यै व्यक्त गरिएनन्। एउटा कविको कवितामा जुन गहिराइ हुन्छ, त्यो अक्सर उसको नभनिएको मायाको प्रतिध्वनि हो। एउटा कलाकारको चित्रमा जुन रङहरू हुन्छन्, ती उसको मनभित्र लुकेका अतृप्त चाहनाहरू हुन्। अकथित मायाले सृजनात्मकतालाई जन्म दिन्छ। जब भावनाहरूले शब्दको बाटो पाउँदैनन्, तब ती कला, संगीत र कविता बनेर बाहिर निस्कन्छन्। यस अर्थमा, नभनिएको माया संसारको सबैभन्दा ठूलो प्रेरणाको स्रोत पनि हो। यसले मानिसलाई आफैंभित्र एउटा नयाँ ऊर्जाको खोजी गर्न बाध्य पार्छ।
आजको 'इन्स्ट्यान्ट' र 'सो-अफ' को युगमा अकथित माया झन् बढी दुर्लभ र मूल्यवान बन्दै गएको छ। आजका मानिसहरू सम्बन्धलाई सामाजिक सञ्जालमा प्रदर्शन गर्न र हतारमा भावनाहरू व्यक्त गर्न रुचाउँछन्। तर हतारमा गरिएका वाचाहरू र छिटै व्यक्त गरिएका भावनाहरू अक्सर सतही हुन्छन्। अकथित मायाले हामीलाई 'पर्खाइ' को महत्व सिकाउँछ। यसले सिकाउँछ कि सबै कुरा बोल्न जरुरी छैन र सबै भावनाहरू देखाउनका लागि हुँदैनन्। केही कुराहरूलाई रहस्यकै रूपमा छोडिदिँदा तिनको सुन्दरता झन् बढ्छ। जति हामी मौन रहन्छौं, त्यति नै हाम्रो मायाको गहिराइ बढ्दै जान्छ।
अकथित मायामा 'डर' को पनि एउटा भूमिका हुन्छ। तर यो डर कायरता होइन, यो त सम्बन्धप्रतिको एउटा गहिरो आदर हो। मानिसलाई लाग्छ कि यदि उसले आफ्नो भावना व्यक्त गऱ्यो र अर्को व्यक्तिले त्यसलाई स्वीकार गरेन भने, अहिले रहेको सुन्दर सामीप्यता पनि समाप्त हुनेछ। त्यसैले, ऊ त्यो सुन्दर 'मौन सम्बन्ध' लाई जोगाउनका लागि आफ्नो मायालाई लुकाएर राख्न तयार हुन्छ। यो डर वास्तवमा अर्को व्यक्तिलाई गुमाउन नचाहने एउटा निर्दोष चाहना हो। यसले गर्दा दुई व्यक्तिबीच एउटा यस्तो अदृश्य पर्खाल खडा हुन्छ, जसले उनीहरूलाई टाढा पनि हुन दिँदैन र पूर्ण रूपमा नजिक आउन पनि रोक्छ। यही बीचको अवस्था नै अकथित मायाको सबैभन्दा भावुक मोड हो।
जीवनको उत्तरार्धमा पुग्दा धेरै मानिसहरूले आफ्ना व्यक्त गरिएका सम्बन्धहरू भन्दा पनि ती 'अकथित' पलहरूलाई बढी सम्झन्छन्। "मैले उसलाई भन्न पाएको भए के हुन्थ्यो होला?" भन्ने एउटा मीठो जिज्ञासा सधैं जीवित रहन्छ। तर कतिपय अवस्थामा नभनिएका कुराहरू नै सबैभन्दा सुन्दर सम्झना बनेर बाँच्छन्। किनकि नभनिएको माया कहिल्यै पुरानो हुँदैन, यसमा कहिल्यै झगडा हुँदैन र यसले कहिल्यै धोका दिँदैन। यो त एउटा यस्तो पूर्णता हो, जहाँ प्रेमी र प्रिय पात्र सधैं एकअर्काको आदर्श स्वरूपमा बाँचिरहेका हुन्छन्।
अन्त्यमा, अकथित माया मानवीय संवेदनाको उच्चतम शिखर हो। यसले हामीलाई यो सिकाउँछ कि माया एउटा अनुबन्ध मात्र होइन, यो त एउटा अनुभूति हो। यदि तपाईंको मनमा पनि कसैप्रति यस्तो माया छ जुन तपाईंले कहिल्यै भन्न सक्नुभएन भने, सम्झनुहोस् तपाईंले प्रेमको एउटा निकै दुर्लभ र पवित्र स्वरूपलाई अनुभव गरिरहनुभएको छ। शब्दहरू त ओठबाट निस्किएपछि हराएर जान्छन्, तर नभनिएका भावनाहरू आत्माको गहिराइमा सधैंका लागि अंकित हुन्छन्। अकथित माया नै त्यो अन्तिम सत्य हो जसले यो प्रमाणित गर्छ कि प्रेमलाई बाँच्नका लागि कुनै भाषाको आवश्यकता पर्दैन, केवल दुईवटा हृदयको इमानदार धड्कन नै काफी छ। यो माया नै जीवनको त्यो अधुरो तर सबैभन्दा सुन्दर महाकाव्य हो, जसको अन्त्य कहिल्यै हुँदैन र जसले मानिसलाई सधैं आशावादी र प्रेमी बनाइराख्छ।
Comments
Post a Comment