प्रेम दिवसमा भाँचिएको बाचा

‘प्रेम दिवसमा भाँचिएको बाचा’ — केवल शब्दहरूको एउटा समूह मात्र होइन, मेरो छातीभित्र आज पनि बिझिरहने एउटा मसिनो काँडो हो। मानिसहरू भन्छन्, प्रेम दिवस त खुसी साट्ने दिन हो, गुलाफको फूल आदानप्रदान गर्ने दिन हो, र आफ्नो प्रिय मान्छेको हात समातेर जिन्दगीभर साथ दिने बाचाहरू दोहोर्‍याउने दिन हो। तर मेरो लागि यो दिन एउटा यस्तो ऐना बनेर आउँछ, जसमा म आफ्नो अतीतको त्यो टुक्रिएको रूप देख्छु, जसलाई मैले समयको बाटोमा कतै छाडिआएको थिएँ।

आज फेरि त्यो दिन आएको छ। वरपर हावामा एउटा अलग्गै सुवास छ। मानिसहरू मुस्कान बाँडिरहेका छन्। तर म भने यहाँ एक्लै बसेर आफ्नै अतीतका ती पाटाहरू पल्टाइरहेछु, जहाँ तिमी थियौ, तिम्रा बाचाहरू थिए, र ती बाचाहरूमा कोरिएका हाम्रा सुन्दर सपनाहरू थिए। मलाई आज कुनै नाटकीय रुवाबासी गर्नु छैन, न त कसैलाई दोष नै दिनु छ। म त बस आफ्नै मनसँग एउटा शान्त संवाद गरिरहेछु।

तिमीलाई सम्झना छ कि छैन, ठ्याक्कै यस्तै एउटा प्रेम दिवसको साँझ थियो। घाम ढल्किँदै गर्दा सिरसिरे हावाले हाम्रा कपालहरू उडाइरहेको थियो। हामी दुवै एउटा शान्त चौतारीमा बसेका थियौँ। त्यतिबेला तिमीले मेरो हात आफ्नो हातमा लिएर भनेका थियौ, “संसार जतिनै बदलियोस्, मानिसहरू जतिनै फेरिऊन्, तर मेरो प्रेम तिम्रो लागि कहिल्यै बदलिने छैन। म जुनसुकै परिस्थितिमा पनि तिम्रो हात छोड्ने छैन।” ती शब्दहरू कति सहजै तिम्रो ओठबाट निस्किएका थिए, जस्तै नदीको पानी बगिरहन्छ, जस्तै सिरसिरे हावा चलिरहन्छ। मैले ती शब्दहरूलाई केवल सुनिनँ, मेरो आत्माभित्रै सजाएँ। मलाई लागेको थियो, ती बाचाहरू ढुंगामा कोरिएका रेखा जस्तै अमर छन्।

तर समय कति निर्मम हुँदो रहेछ। बाचाहरू कसरी यति सजिलै भाँचिन सक्छन् भन्ने कुरा मैले त्यतिबेला सम्म बुझेकै थिइनँ, जबसम्म त्यो क्षण मेरो आफ्नै जीवनमा आएन। मानिसहरू भन्छन् बाचा टुट्दा ठूलो आवाज हुन्छ, तर मलाई लाग्छ बाचा त यति शान्तसित भाँचिन्छ कि त्यसको शब्द आफ्नै मुटुभित्र मात्र गुञ्जिरहन्छ, बाहिरको संसारले त पत्तै पाउँदैन। तिमीले छाडेर जाँदा कुनै आँधीहुरी आएन, कुनै ठूलो भूकम्प गएन। सबै कुरा पूर्ववत् नै चलिरह्यो। बाहिरको संसार उस्तै थियो, बस मेरो भित्री संसारको एउटा बलियो स्तम्भ ढलेको थियो।

म आज पनि सोध्ने गर्छु, के बाचाहरू टुट्नकै लागि बनाइएका हुन्छन्? या त मानिसहरू बाचा गर्दा यति धेरै भावुक हुन्छन् कि उनीहरूलाई भविष्यको कठोर यथार्थको ज्ञान नै हुँदैन? तिमीले मलाई दिएका ती सम्पूर्ण वचनहरू, ती सपनाहरू, ती सँगै बिताएका साँझहरू — के ती सबै केवल एउटा सुन्दर नाटकका पात्रहरू जस्तै थिए? मलाई विश्वास गर्न अझै पनि गाह्रो हुन्छ। मलाई लाग्छ, प्रेम भनेको कुनै सम्झौता होइन, प्रेम त एउटा निरन्तर बहने धारा हो। यदि प्रेम साँच्चै नै थियो भने, ती बाचाहरू कसरी यति कमजोर भए?

प्रेम दिवस आउँदा मलाई कसैप्रति रिस उठ्दैन। म तिमीप्रति पनि आक्रोशित छैन। समयले मलाई एउटा कुरा धेरै राम्रोसँग सिकाएको छ — कसैलाई जबरजस्ती आफ्नो बनाइराख्न सकिँदैन। प्रेम इच्छाले हुन्छ, मजबुरीले होइन। जब तिम्रो मनमा मेरो लागि त्यो प्रेम नै रहेन, तब ती बाचाहरूको वजन बोकेर हिँड्नु तिम्रो लागि पनि त एउटा बोझ नै हुन्थ्यो होला। तिमीले त्यो बोझ बिसायौ, सायद तिम्रो बाटो सजिलो भयो। तर मेरो हातमा परेका ती भाँचिएका बाचाका टुक्राहरूलाई मैले कसरी सम्हाल्ने?

कहिलेकाहीँ म सोच्छु, के मैले तिमीलाई धेरै माया गरेको थिएँ? या मैले तिम्रा शब्दहरूलाई धेरै गम्भीरताका साथ लिएको थिएँ? सायद गल्ती मेरै थियो। मैले यो बुझ्न सकिनँ कि मानिसका भावनाहरू मौसम जस्तै परिवर्तनशील हुन्छन्। आज जुन भावनाले तिमीलाई मेरो नजिक ल्याएको थियो, भोलि त्यही भावनाले तिमीलाई टाढा लैजान सक्छ भन्ने कुरा मैले कहिल्यै सोचिनँ। मैले त तिम्रा हरेक शब्दलाई अन्तिम सत्य मानेको थिएँ।

प्रेम दिवसको यो वातावरणमा जब म अरू प्रेमीहरूलाई देख्छु, उनीहरूको आँखामा त्यही चमक देख्छु जुन कहिलेकाहीँ हाम्रा आँखाहरूमा हुन्थ्यो। उनीहरू पनि आज एक-अर्कालाई धेरै बाचाहरू गरिरहेका होलान्। उनीहरू भनिरहेका होलान् — ‘म तिमीलाई कहिल्यै छाड्ने छैन।’ म उनीहरूलाई हेरेर मनमनै प्रार्थना गर्छु, उनीहरूका बाचाहरू कहिल्यै नभाँचिऊन्। उनीहरूले कहिल्यै त्यो शून्यतातर्फ हेर्नु नपरोस्, जहाँ म आज उभिएको छु। किनकि एउटा बाचा भाँचिँदा केवल एउटा सम्बन्ध मात्र टुट्दैन, मानिसको विश्वास नै टुट्छ। अर्को मान्छेमाथि, प्रेममाथि, र स्वयम् आफ्नै भावनाहरूमाथिबाट विश्वास उठ्छ।

तिमी गएपछि मैले आफूलाई धेरै सम्हाल्ने कोसिस गरेँ। सुरुका दिनहरू धेरै कठिन थिए। हरेक रात तिम्रा सम्झनाहरू आउँथे, हरेक प्रेम दिवसले मलाई तिम्रो अनुपस्थितिको महसुस गराउँथ्यो। तर बिस्तारै-बिस्तारै मैले बुझेँ कि जीवन रोकिँदैन। कसैको आउनाले वा जाउनाले समयको गति बदलिँदैन। म हिँडिरहेँ, तर मेरो भित्री कतै एउटा खालीपन सधैँ रहिरह्यो। त्यो खालीपन तिमीले छाडेर गएको होइन, त्यो खालीपन त ती भाँचिएका बाचाहरूले बनाएको खाडल हो।

मलाई सम्झना छ, तिमीले एकपटक भनेका थियौ, “यदि कहिले हामी अलग भयौँ भने पनि म तिमीलाई सधैँ सम्झिरहनेछु।” आज म सोध्छु, के तिमी मलाई सम्झिन्छौ? के यो प्रेम दिवसमा तिम्रो मनको कुनै कुनामा मेरो अलिकति भए पनि याद आउँछ? या तिमीले ती सबै कुराहरूलाई अतीतको एउटा धुमिल पाना सम्झेर पल्टाइसक्यौ? सायद तिम्रो लागि ती सबै कुराहरू छाडिदिनु सजिलो थियो, तर मेरो लागि ती कुराहरू मेरो पहिचानको हिस्सा बनेका थिए।

प्रेम के हो? के प्रेम केवल साथ रहनु मात्र हो? होइन रहेछ। आज मलाई लाग्छ, प्रेम त त्यो भावना हो जसले मानिसलाई टाढा भएर पनि जोडिराख्छ। म तिमीसँग छैन, तिमी मेरो साथमा छैनौ, तर पनि मेरो मनभित्र तिम्रो लागि एउटा शान्त कुना सधैँ सुरक्षित छ। त्यहाँ कुनै आक्रोश छैन, कुनै गुनासो छैन। केवल एउटा स्वीकारोक्ति छ — कि हामीले सँगै सपना देख्यौँ, तर ती सपना पूरा हुने भाग्य हाम्रो थिएन।

यो प्रेम दिवसमा म तिमीलाई कुनै सन्देश पठाउने छैन। म तिमीलाई कुनै फूल दिने छैन। म केवल यहाँ बसेर हावासँग आफ्ना कुराहरू भनिरहेको छु। मलाई थाहा छ, यी शब्दहरू तिमीसम्म पुग्ने छैनन्। तर सायद मलाई यी शब्दहरू तिमीसम्म पुर्‍याउनु पनि छैन। यो म र मेरो आफ्नै अतीतबिचको एउटा संवाद हो। म आफ्ना ती पुराना घाउहरूलाई सुमसुम्याइरहेछु, जुन अब बिस्तारै सुक्दै गएका छन्, तर दाग भने अझै बाँकी नै छ।

मानिसहरू भन्छन्, समयले सबै घाउहरू भर्छ। हो, समयले घाउ त भर्छ, तर त्यसले छाडेको निशान कहिल्यै मेटिँदैन। त्यो निशानले मलाई सधैँ सम्झाउँछ कि मैले एकपटक कसैलाई यति धेरै विश्वास गरेको थिएँ कि उसले भनेका हरेक बाचाहरूलाई मैले आफ्नो जीवनको सत्य मानेको थिएँ। र त्यो निशानले मलाई यो पनि सम्झाउँछ कि संसारमा कुनै पनि कुरा स्थायी हुँदैन, न मानिस, न त उनीहरूका भावनाहरू नै।

आजको यो दिन फेरि बित्नेछ। भोलि फेरि एउटा नयाँ बिहानी हुनेछ। मानिसहरू आफ्ना नियमित कामहरूमा फर्किनेछन्। म पनि मेरो दैनिकीमा फर्किनेछु। तर मेरो मनको एउटा भाग सधैँ त्यही चौतारीमा अड्किरहनेछ, जहाँ एउटा प्रेम दिवसमा केही सुन्दर बाचाहरू गरिएका थिए, र पछि तिनै बाचाहरू शान्तपूर्वक भाँचिएका थिए।

म तिम्रो सुखको कामना गर्छु। तिमी जहाँ छौ, खुसी रहो। तिमीले जसलाई नयाँ बाचाहरू दिएका छौ, ती बाचाहरू कहिल्यै नभाँचिऊन्। तिम्रो नयाँ संसार सधैँ उज्यालो रहोस्। र मेरो लागि, म यो सम्झनाको भार बोकेर अगाडि बढिरहनेछु। किनकि भाँचिएका बाचाहरूले मलाई कमजोर बनाएका छैनन्, बरु मलाई जीवनको यथार्थलाई शान्त भएर स्वीकार गर्न सिकाएका छन्।

यो प्रेम दिवसमा, मेरो तर्फबाट ती सबै भाँचिएका बाचाहरूलाई एउटा शान्त श्रद्धाञ्जली। म अब तिनलाई जोड्ने प्रयास गर्ने छैन। म केवल तिनलाई आफ्नो अतीतको एउटा सुन्दर, तर अधुरो अध्याय मानेर सम्हालेर राख्नेछु। प्रेम दिवसको यो साँझमा, मेरो यो मनको आवाज हावामै बिलाओस्, र म फेरि एकपटक आफ्नै शान्तिको खोजीमा अगाडि बढ्न सकूँ।