बल्लै बिर्सेको नाम

 समय कति अनौठो छ। जसलाई बिर्सनका लागि मैले जिन्दगीका कैयौँ वर्षहरू होमिदिएँ, जसको सम्झना मिटाउनका लागि मैले आफ्ना दिन र रातहरूलाई व्यस्तताको ओछ्यानमा सुताउने प्रयत्न गरेँ, आज अचानक एउटा सानो सडकको मोडमा उही नाम ठोक्किन आइपुग्छ। सहरका हतारिएका भीडहरूका बीचमा, गाडीका हर्न र मानिसहरूका अनगिन्ती आवाजहरूको कोलाहलमा, कतैबाट एउटा परिचित धुनजस्तै त्यो नाम मेरो कानमा पर्छ। अनि एकैछिनका लागि मेरो वरपरको सम्पूर्ण संसार ठप्प भएर रोकिन्छ। मेरो श्वास अडिन्छ, मेरो पाइला अगाडि बढ्न मान्दैन, र म विगतको त्यो कुनामा पुगेर पछारिन्छु, जहाँबाट उम्किन मलाई वर्षौँ लागेको थियो।

बल्लै त बिर्सेको थिएँ मैले त्यो नाम। कति गाह्रो भएको थियो मलाई त्यो एउटा नामलाई आफ्नो चेतनाको सतहबाट हटाउन। जब जीवनमा कुनै मान्छे यति धेरै महत्त्वपूर्ण भइदिन्छ कि उसकै नामसँग आफ्नो पहिचान जोडिन पुग्छ, तब उसलाई बिर्सनु भनेको आफ्नै आधा अस्तित्वलाई मारेर बाँच्नुसरह हुँदो रहेछ। म रातभरि टोलाउँथेँ। सिरानी भिजाउँथेँ। बिहान उठेर ऐनामा हेर्दा लाग्थ्यो, ऐनाभित्र उभिएको मान्छे म होइन, कुनै अर्कै अस्तित्वविहीन छाया हो। मैले आफ्ना हरेक डायरीका पानाहरू च्यातेँ, जहाँ जहाँ त्यो नाम कोरिएको थियो। मैले ती पुराना पत्रहरू जलाएँ, ती उपहारहरूलाई घरको कुनै अँध्यारो दराजको कुनामा थन्क्याइदिएँ। तर ती वस्तुहरू हटाउनु त सजिलो थियो, मनको भित्तामा कोरिएको त्यो नाम कसरी मेट्नु?

बिस्तारै-बिस्तारै, समयले मलाई मलम लगाउन थालेको थियो। मैले आफूलाई सम्हाल्न सिकेँ। मानिसहरूसँग हाँस्न सिकेँ, नयाँ सम्बन्धहरू बनाउन सिकेँ, र जिन्दगीलाई एउटा नयाँ लयमा हिँडाउन थालेँ। कहिलेकाहीँ साथीभाइको माझमा वा परिवारको आँगनमा म यसरी हाँस्थेँ कि मानौँ मेरो जीवनमा कहिल्यै कुनै आँधी आएकै थिएन। मानिसहरू भन्थे, म कति बलियो छु, म कति चाँडै अगाडि बढेँ। तर उनीहरूलाई के थाहा, त्यो अगाडि बढ्नु पछाडिको सङ्घर्ष कति भयानक थियो? मैले हरेक दिन त्यो नामलाई आफ्नो मनबाट जबरजस्ती लखेट्नु पर्थ्यो। हरेक साँझ जब घाम ढल्किन्थ्यो, मेरो मनभित्र एउटा शून्यतातर्फ फर्किने डर हुन्थ्यो। तर पनि म सम्हालिएँ। एक दिन, दुई दिन, एक महिना, दुई महिना गर्दै वर्षौँ बित्यो। अनि एउटा यस्तो समय आयो, जब मैले महसुस गरेँ कि मैले त त्यो नाम लिन छाडिसकेछु। मेरो सोचाइमा, मेरो गफमा, मेरो सपनामा पनि त्यो नाम आउन छाडिसकेछ। मलाई लाग्यो, म जितिसकेँ। मैले त्यो मान्छेलाई, त्यो नामलाई र त्यो इतिहासलाई पूर्ण रूपमा बिर्सेँ।

तर आज, आज फेरि के भयो? केवल कसैले अर्कै प्रसङ्गमा, अर्कै मान्छेलाई बोलाउन त्यो नाम उच्चारण गर्‍यो, र मेरो मनको शान्त पोखरीमा फेरि एउटा ठूलो ढुङ्गा खस्यो। सम्पूर्ण तरङ्गहरू ब्युँतिए। मेरो मुटुको धड्कन एकाएक तीव्र भयो। मलाई लाग्यो, मैले त केवल बिर्सने नाटक मात्र गरेको रहेछु। मैले त त्यो नामलाई मनको कुनै गहिरो, अँध्यारो कुनामा लुकाएर राखेको मात्र रहेछु, मेटेको त रहेनछु। जब कुनै घाउ माथिबाट सुकेको जस्तो देखिन्छ, तर भित्रैबाट दुखिरहन्छ, ठ्याक्कै त्यस्तै भयो आज।

मैले सोच्न थालेँ, के साँच्चै हामी कुनै नामलाई पूर्ण रूपमा बिर्सन सक्छौँ? वा बिर्सनु भनेको केवल त्यसको दुखाइलाई महसुस नगर्ने प्रयास गर्नु मात्र हो? त्यो नाम केवल दुई वा तीनवटा अक्षरहरूको योग मात्र थिएन। त्यो नामसँग मेरो युवावस्थाका सम्पूर्ण भावनाहरू गाँसिएका थिए। त्यो नामसँग मेरो पहिलो माया, मेरा ठूला-ठूला सपनाहरू, हाम्रा साना-साना झगडाहरू, सँगै बिताएका ती पानी परेका साँझहरू, र भविष्यका लागि बुनिएका हजारौँ योजनाहरू जोडिएका थिए। जब त्यो नाम मेरो जीवनबाट अलग्गियो, केवल नाम मात्र गएन, ती सम्पूर्ण सपनाहरू पनि भताभुङ्ग भए। अनि म छाडिएँ—एउटा अधुरो कथाजस्तै, एउटा बाँझो जमिनजस्तै।

कहिलेकाहीँ म आफैँसँग प्रश्न गर्छु, गल्ती कसको थियो? के त्यो नाम मेरो जिन्दगीमा आउनु नै गल्ती थियो, वा मैले उसलाई आफ्नो सम्पूर्ण संसार मान्नु मेरो भूल थियो? जीवनको एउटा मोडमा आएर मानिसहरू छुट्टिन्छन्, यो प्रकृति नियम हो। तर छुट्टिएपछि पनि त्यो नामले यसरी पछ्याइरहन्छ भन्ने कुरा मलाई कसैले सिकाएको थिएन। मानिसहरू सजिलै भनिदिन्छन्, 'विगतलाई छाडिदेऊ, अगाडि बढ।' तर विगत भनेको कति अनौठो चिज हो, हामी जति अगाडि बढ्छौँ, यसको छाया झन्-झन् लामो हुँदै जान्छ।

बल्लै बिर्सेको नाम फेरि सम्झिँदा आज मलाई कुनै रिस वा आक्रोश छैन। आज मलाई कुनै बदलाको भावना पनि छैन। केवल एउटा गहिरो उदासी छ। एउटा यस्तो उदासी, जसको कुनै शब्द हुँदैन। मलाई ती दिनहरूको याद आउँछ जब त्यो नाम मेरो ओठबाट दिनमा सयौँ पटक निस्कन्थ्यो। त्यो नाम मेरो लागि सबैभन्दा प्यारो, सबैभन्दा सुरक्षित र सबैभन्दा भरपर्दो शब्द थियो। तर आज, त्यही नाम मेरो लागि एउटा अपरिचित, अलिकति दुखाउने र अलिकति डराउने शब्द बनेको छ।

अहिले म सडकको छेउमा उभिएर हेरिरहेको छु, मानिसहरू आ-आफ्नो धुनमा हिँडिरहेका छन्। कसैलाई थाहा छैन मेरो भित्र कस्तो आँधी चलिरहेछ। कसैलाई थाहा छैन कि एउटा नामले मेरो वर्षौँको मेहनतलाई कसरी क्षणभरमै भत्काइदियो। म सोच्छु, के त्यो मान्छेले पनि मेरो नाम कहिल्यै सम्झिन्छ होला? के उसको जिन्दगीमा पनि कहिलेकाहीँ मेरो नाम ठोक्किन आउँछ होला? वा उसले मलाई यति सजिलै मेटाइदिई कि मेरो अस्तित्व उसको लागि एउटा धमिलो छाया पनि रहेन? यी प्रश्नहरूको उत्तर म कहिल्यै पाउने छैन, र सायद मलाई अब उत्तर चाहिएको पनि छैन।

जिन्दगीले मलाई धेरै कुरा सिखाएको छ। यसले मलाई भत्किन सिकाएको छ, र फेरि जोडिन पनि सिकाएको छ। आजको यो क्षण, यो दुखाइ, यो सम्झनाको लहर पनि बिस्तारै शान्त हुनेछ। मलाई थाहा छ, भोलि बिहान जब घाम उदाउनेछ, म फेरि आफ्नो दिनचर्यामा फर्किनेछु। म फेरि काममा जानेछु, मानिसहरूसँग हाँस्नेछु, र आफ्नो जीवनलाई निरन्तरता दिनेछु। तर मनको कुनै न कुनै कुनामा एउटा सत्य सधैँ रहिरहनेछ—केही नामहरू यस्ता हुन्छन्, जसलाई हामी जति नै बिर्सने कोसिस गरौँ, ती पूर्ण रूपमा कहिल्यै मेटिँदैनन्। ती नामहरू हाम्रो अस्तित्वको अङ्गरक्षक बनेर, वा कहिलेकाहीँ एउटा नमिठो सम्झना बनेर हामीभित्रै बाँचिरहन्छन्।

मैले अब त्यो नामसँग डराउन छाड्नुपर्छ। मैले त्यसलाई लुकाउने वा भागिराख्ने प्रयास गर्नुहुँदैन। यदि त्यो नाम आज फेरि मेरो अगाडि आयो भने, मैले त्यसलाई एउटा सामान्य शब्दको रूपमा स्वीकार गर्न सिक्नुपर्छ। त्यो मेरो अतीतको एउटा अध्याय थियो, तर त्यो मेरो सम्पूर्ण किताब होइन। म त्यो अध्यायलाई बारम्बार दोहोर्‍याएर पढ्न सक्दिनँ, तर म त्यसलाई आफ्नो जीवनको इतिहासबाट च्यातेर फाल्न पनि सक्दिनँ।

बल्लै बिर्सेको नाम, आज फेरि ओठमा आयो, मनमा छायो, र एउटा लामो निसास फेर्न बाध्य बनायो। तर ठिकै छ, यो पनि जीवनकै एउटा हिस्सा हो। म फेरि एकपटक यसलाई बिर्सने कोसिस गर्नेछु। यसपटक जबरजस्ती होइन, सहज रूपमा। म यसलाई मेरो स्मृतिबाट पूर्ण रूपमा हटाउन नसके पनि, यसको दुखाइलाई शान्त पार्नेछु। अनि म फेरि अगाडि बढ्नेछु, आफ्नै नयाँ बाटोमा, आफ्नै नयाँ गन्तव्यतर्फ, जहाँ त्यो नाम केवल एउटा धमिलो कथाको रूपमा मात्र बाँकी रहनेछ।