पुरानो तस्बिरको उत्तर

 अरे, आज वर्षौँपछि फेरि यो धुलो परेको पुरानो सन्दुक खोल्ने मौका मिलेछ। सामानहरू पन्छाउँदै जाँदा हठात् मेरो हातमा यो एउटा काठको फ्रेमभित्र जेलिएको, अलिकति पहेँलो भइसकेको र किनारहरू खुइलिएको तस्बिर पर्न आयो। कति वर्ष भएछ यसलाई मैले नहेरेको? सायद दुई दशक, वा त्योभन्दा पनि बढी? यस तस्बिरमा कोरिएका रङहरू समयको थिचोचोसँगै फुस्रा भइसकेका छन्, तर यसभित्र कैद भएको त्यो क्षण भने अझै पनि मेरो मनमा उत्तिकै ताजा, उत्तिकै प्रस्ट र जीवन्त छ। तस्बिरमा देखिने त्यो सानो बालक, जसले आफ्नो ओठमा अलिकति मुस्कान र आँखामा संसार जित्ने उत्सुकता बोकेर उभिएको छ, त्यो अर्कै कोही नभएर म नै त हुँ। आज यो पुरानो तस्बिरलाई मेरो सामुन्ने राखेर हेर्दा लाग्छ, यसले मलाई कुनै मूक प्रश्न सोधिरहेछ। यसका मौन आँखाहरूले मलाई हेर्दै सोधिरहेका छन्— "के तिमी वही मान्छे हौ, जसको सपना मैले देखेको थिएँ? के तिमीले मेरो त्यो निर्दोषता, त्यो साँचो मुस्कान र त्यो निश्चल मनलाई अझै बचाएर राख्नसकेका छौ?" आज धेरै वर्षपछि, म समयको यो चौबाटोमा उभिएर यो पुरानो तस्बिरको उत्तर दिन खोज्दै छु।

तस्बिरमा देखिने ए साना भाइ, तिम्रो त्यो प्रश्नको उत्तर दिन आज मलाई अलिकति धुकधुकी भइरहेको छ, अलिकति डर लागिरहेको छ। म कसरी भनूँ कि तिमीले छाडेर गएको त्यो सानो र सरल संसार अब धेरै बदलिइसकेको छ। तिमी तस्बिरमा जस्तो मुस्कुराइरहेका छौ, आज म त्यसरी मुस्कुराउन बिर्सिसकेको छु। तिम्रो त्यो मुस्कानमा कुनै बनावटीपन थिएन, कुनै स्वार्थ थिएन, र कुनै गहिरो बोझ पनि थिएन। तर आज मेरो मुस्कानभित्र धेरै कुराहरू लुकेका हुन्छन्— कहिले परिस्थिति सम्हाल्ने बाध्यता, कहिले समाजलाई देखाउने मुखौटो, त कहिले आफ्नै आँसु लुकाउने असफल प्रयास। तिमीले जुन आँखाले संसारलाई हेर्थ्यौ, ती आँखामा केवल कौतूहल थियो। तिमीलाई लाग्थ्यो कि यो संसार एकदमै सुन्दर छ, यहाँका सबै मानिसहरू असल छन्, र जीवन भनेको केवल दौडिने, खेल्ने र रमाउने एउटा खेल मात्र हो। तर आज म तिमीलाई कसरी बुझाऊँ कि यो संसार तिमीले सोचेजस्तो सरल र सोझो छैन। यहाँ मानिसहरू अनुहारमा एउटा र मनमा अर्कै भाव लिएर बाँच्छन्। यहाँ भरोसाहरू सजिलै टुट्छन्, र सपनाहरू प्रायः अधुरा नै रहन्छन्।

तिमी तस्बिरमा हातमा एउटा साधारण काठको लट्ठी वा कागजको जहाज समातेर ठूलो राजा बनेको जस्तै घमण्डका साथ उभिएका छौ। तिमीलाई लाग्थ्यो कि ती साना खेलौनाहरू नै तिम्रो सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति हुन्। तर आज म ठूलो भएँ, मसँग धेरै कुराहरू छन्— सायद अलिकति पैसा छ, केही उपलब्धिहरू छन्, र समाजमा एउटा परिचय पनि छ। तर विश्वास गर, यी सबै कुराहरू पाउँदा पनि मभित्र एउटा ठूलो शून्यता छ। तिमीसँग केही नहुँदा पनि जे थियो, त्यो पूर्ण थियो। मसँग धेरै कुरा भएर पनि केही नभएजस्तै महसुस हुन्छ। तिमी साँझ परेपछि आमाको काखमा टाउको राखेर चिन्तामुक्त भई गहिरो निद्रामा हराउँथ्यौ। आज म आधुनिक बिछौनामा सुत्छु, तर रातभरि विचारहरूको भुमरीमा हराइरहन्छु, निद्रा आँखाहरूबाट धेरै टाढा भागिसकेको हुन्छ। तिमीले मलाई सोधेको उत्तर यही हो— मैले भौतिक संसारमा धेरै कुराहरू हासिल त गरेँ, तर ती सबै पाउने क्रममा मैले तिमीलाई, अर्थात् मेरो आफ्नै वास्तविक अस्तित्वलाई कतै हराइहालेँ।

मलाई सम्झना छ, तिमीलाई भविष्यको ठूलो कौतूहल थियो। तिमी सधैँ सोच्ने गर्थ्यौ— "म कहिले ठूलो होलाऊँ? कहिले आफ्नो खुट्टामा उभिऊँला? कहिले आफ्नै निर्णय आफैँ लिन पाउँला?" तिमीलाई लाग्थ्यो कि ठूलो हुनु भनेको पूर्ण स्वतन्त्र हुनु हो, ठूलो हुनु भनेको आफूले चाहेको संसार बनाउनु हो। आज म तिमीलाई उत्तर दिन्छु— ठूलो हुनु भनेको स्वतन्त्र हुनु होइन रहेछ, ठूलो हुनु त उत्तरदायित्व र जिम्मेवारीको भुमरीमा पिसिनु रहेछ। सानो छँदा चोट लाग्दा तिमी डाको छोडेर रुन्थ्यौ र आमाले सुम्सुम्याएपछि सबै दुःखेसो बिर्सन्थ्यौ। तर ठूलो भएपछि आँखाबाट आँसु खस्न नदिई, मनभित्रै रुनुपर्ने रहेछ। अरूको अगाडि बलियो देखिनका लागि आफ्नै कमजोरीहरूलाई गुम्स्याएर राख्नुपर्ने रहेछ। तिमीले जुन ठूलो हुने सपना देखेका थियौ, त्यो ठूलो हुनु वास्तवमा कति कठिन छ भन्ने कुरा आज मैले हरेक क्षण भोगिरहेको छु।

तर ए मेरो पुरानो रूप, तिमी निराश नहोऊ। मैले सबै कुरा गुमाएको मात्र छैन, केही कुरा सिकेको पनि छु। समयको यो कठिन यात्रामा मैले धेरै हण्डर र ठक्करहरू खाएँ, तर तिनै ठक्करहरूले मलाई परिपक्व बनाएका छन्। तिमी तस्बिरमा जति निर्दोष र नाजुक थियौ, आज म त्यति नाजुक छैन। मभित्र अलि बढी सहनशीलता आएको छ, आँधीबेहरीहरूसँग लड्ने हिम्मत आएको छ। मैले जिन्दगीका वास्तविक रङहरू देखेको छु— सुख र दुःख, सफलता र असफलता, मिलन र बिछोड। यी सबै अनुभवहरूले मलाई जीवनको वास्तविक अर्थ बुझाएका छन्। तिमी तस्बिरमा उभिएर जुन भविष्यको कल्पना गर्थ्यौ, त्यो भविष्य निर्माण गर्नका लागि मैले धेरै रातहरू जागेको छु, धेरै पसिना बगाएको छु। त्यसैले, मेरो यो अवस्थालाई केवल एउटा हार वा सम्झौता मात्र नसम्झ। यो त जीवनको स्वाभाविक नियम हो, जहाँ समयसँगै मानिसले आफ्नो बाहिरी रूप र भित्री स्वभाव बदल्नै पर्छ।

आज यो तस्बिरलाई हातमा लिइरहँदा मलाई लाग्छ, तिमी र मबीच एउटा अदृश्य धागो अझै पनि जोडिएको छ। म जति नै ठूलो भए पनि, जस्तै परिस्थितिबाट गुज़्रिए पनि, मभित्रको त्यो सानो बालक पूर्ण रूपमा मरेको छैन। कहिलेकाहीँ जब म सिमसिम पानीमा रुझ्छु, जब म कुनै अकारण खुसीमा साना बालबालिकाहरूसँग हाँस्छु, वा जब म पुराना दिनहरू सम्झेर एक्लै मुस्कुराउँछु— तब मलाई महसुस हुन्छ कि तिमी अझै पनि मभित्रै कतै जीवित छौ। तिमी मेरो चेतनाको कुनै कुनामा बसेर मलाई नियालिरहेका छौ। तिमीले मलाई दिएको त्यो शुद्ध भावनाको दियो अझै निभेको छैन, केवल त्यसको प्रकाश अलिकति धमिलो भएको मात्र हो।

यो तस्बिर मेरो लागि केवल एउटा कागजको टुक्रा वा रङहरूको सम्मिश्रण मात्र होइन। यो त मेरो इतिहास हो, मेरो जग हो, र मेरो वास्तविक पहिचान हो। आज म यस तस्बिरको उत्तर दिँदै आफूसँग एउटा बाचा गर्न चाहन्छु। म अब जीवनको भागदौडमा आफूलाई यसरी हराउन दिनेछैन। म फेरि कहिलेकाहीँ तिमीजस्तै निर्धक्क भएर हाँस्ने प्रयास गर्नेछु। म मानिसहरूलाई फेरि त्यही निष्पाप भावले हेर्न सिक्नेछु, जुन भाव तिम्रा आँखाहरूमा छ। जीवनले जतिनै जटिलताहरू ल्याए पनि, म मभित्रको त्यो सरलतालाई कहिल्यै मर्न दिनेछैन। तिमीले छाडेको त्यो निश्चल माया र दयाको भावनालाई म आफ्ना बाँकी दिनहरूमा अझ बढी फैलाउनेछु।

काठको फ्रेममा थुनिएको ए मेरो अतीत, तिमी ढुक्क होऊ। तिमीले देखेको सपना पूर्ण रूपमा व्यर्थ भएको छैन। म आज जहाँ छु, जस्तो छु, त्यो तिम्रै पाइलाहरूको निरन्तरता हो। तिमीले टेकेका तिनै साना पाइलाहरूले मलाई आज यहाँसम्म पुर्याएका हुन्। म तिमीलाई बिर्सने छैन, न त तिम्रो त्यो निष्कलंक मुस्कानलाई नै हराउन दिनेछु। समय अगाडि बढ्दै जान्छ, कपालका रौँहरू फुल्दै जान्छन्, छालामा चाउरीहरू पर्दै जान्छन्, तर यो तस्बिरमा कैद भएको तिम्रो त्यो उर्जा र जीवन्ततालाई म आफ्नो अन्तिम साससम्म मभित्रै सुरक्षित राख्नेछु। तिम्रो यो प्रश्नले आज मलाई फेरि एकपटक ब्युँझाएको छ, मलाई मेरो वास्तविक बाटो सम्झाएको छ। अब म फेरि एकपटक तिमीजस्तै भएर बाँच्ने प्रयास गर्नेछु— थोरै चिन्ता र धेरै मुस्कानका साथ। यही नै हो मेरो तर्फबाट तिमीलाई, अर्थात् मेरो यो पुरानो तस्बिरलाई मेरो अन्तिम र साँचो उत्तर।