मृत सपनाहरुको सहर

रातको तेस्रो पहर बितिसक्यो, तर यो सहरको आँखामा अझै निन्द्रा छैन। अथवा भनौँ, निन्द्रा त कहिलेको भागिसक्यो, यहाँ त केवल एउटा अनौठो र उकुसमुकुस गराउने अशान्ति मात्र बा बाँकी छ। म झ्यालको डिलमा बसेर बाहिरको सुनसान सडक र ती निभ्नै लागेका सडकबत्तीहरूलाई हेरिरहेछु। कति चिसो छ यो हावा, तर यो चिसोले मेरो भित्री मनको डाहलाई निभाउन सकेको छैन। यो सहर... जसलाई मानिसहरू अवसरको खानी भन्थे, सुन्दर भविष्यको ढोका भन्थे, आज मलाई यो केवल एउटा ठूलो श्मशानघाट जस्तो लागिरहेछ— मृत सपनाहरूको सहर।

कहिलेकाहीँ सोच्छु, कति सपनाहरू दिनहुँ यहाँ आउँछन् होला? गाउँका हरिया पाखा पखेरा छोडेर, आमाको ममता र बुबाको आशाको गह्रौँ भारी बोकेर हरेक दिन हजारौँ आँखाहरू यो सहरमा भित्रिन्छन्। ती आँखाहरूमा एउटा अलग्गै चमक हुन्छ, एउटा छुट्टै जोस हुन्छ। कसैलाई ठूलो मान्छे बन्नु छ, कसैलाई आफ्ना बाआमाको ऋण तिर्नु छ, कसैलाई आफ्नो कला देखाउनु छ त कसैलाई केवल एक छाक मीठो खाएर निफिक्री बाँच्नु छ। तर यो सहरले ती सबै निर्दोष सपनाहरूलाई कसरी बिस्तारै-बिस्तारै निल्छ, त्यो देख्दा मेरो छाती चस्स दुखेर आउँछ। यो सहर एउटा यस्तो अजङ्गको मेसिन हो, जसले मानिसको पसिना र भावनालाई इन्धन बनाएर चलाउँछ र बदलामा केवल निराशा र थकान मात्र ओकल्छ।

मलाई अझै सम्झना छ, जब म पहिलोपटक यो सहर छिरेको थिएँ। मेरा गोजीहरू रित्ता थिए, तर मेरो छातीमा असङ्ख्य सपनाहरूको एउटा विशाल संसार थियो। मलाई लाग्थ्यो, मेरो मिहिनेत र मेरो लगनशीलताले म यो सहरलाई जित्नेछु। म सडकमा हिँड्दा भवनहरूका अग्ला-अग्ला टाकुराहरूलाई हेर्थेँ र सोच्थेँ— एक दिन म पनि यहीँ कतै आफ्नो परिचय बनाउनेछु। तर समय बित्दै गयो। दिनहरू हप्तामा र हप्ताहरू वर्षमा बदलिए। मैले पसिना बगाएँ, आफ्नो भोक र निन्द्रा बिर्सिएँ, तर यो सहरले मलाई के दियो? केही थान सम्झौताहरू, केही अपुरा आश्वासनहरू र एउटा यस्तो थकित शरीर, जसलाई अब सपना देख्न पनि डर लाग्छ।

यहाँको हावामै एउटा अनौठो गन्ध छ— अविश्वास र निसाScope को गन्ध। मानिसहरू यहाँ हिँडिरहेका छन्, दौडिरहेका छन्, तर ती कसैको अनुहारमा साँचो मुस्कान छैन। सबैसँग एउटा नक्कली मुकुन्डो छ। सबैजना व्यस्त छन्, तर केका लागि? कसैलाई कसैको पर्वाह छैन। यदि कोही बाटोमा ढल्यो भने पनि मानिसहरू उसलाई उठाएर सोध्नुको साटो आफ्नो बाटो लाग्छन्, किनकि उनीहरूसँग समय छैन। समय त यहाँ पैसामा बिक्छ। यो सहरले मानिसको समवेदना र आत्मियतालाई कति चाँडै मारिदिन्छ, अचम्म लाग्छ। हामी मान्छेबाट बिस्तारै रोबोटमा परिणत भइरहेका छौँ। बिहान उठ्यो, काममा धायो, बेलुका लखतरान भएर फर्कियो र फेरि भोलिपActive त्यही चक्र दोहोर्‍यायो। यो जिन्दगी हो र? यो त केवल जिउँदो लास बनेर बाँच्नु मात्र हो।

हिजो बेलुका मात्र मैले मेरो पुरानो साथीलाई भेटेको थिएँ। उनी कहिलेकाहीँ कविता लेख्थे, गीत गाउँथे। उनको स्वरमा एउटा अनौठो जादू थियो, जसले सुन्ने जोकोहीको मन पगाल्थ्यो। तर हिजो जब मैले उनलाई हेरेँ, उनको आँखामा त्यो पुरानो चमक हराइसकेको थियो। उनी एउटा सानो अफिसको ढड्डामा हराएका थिए। जब मैले उनको संगीतको कुरा कोट्याएँ, उनले एउटा चिसो सुस्केरा हाल्दै भने, "भाइ, सपनाले पेट भर्दैन। यो सहरमा बाँच्नका लागि पहिले आफ्नो भित्रको कलाकारलाई मार्नुपर्दो रहेछ।" उनको त्यो वाक्यले मेरो मुटुमा च्वास्स घोच्यो। साँच्चै, कति सजिलै यो सहरले मानिसको पहिचान, उसको रुचि र उसको मूल अस्तित्वलाई मारिदिन्छ। यहाँ हरेक मोडमा एउटा मारिएको सपनाको कथा छ। त्यो चित्रकार जसले ब्रस छोडेर गाडीको स्टेरिङ समात्यो, त्यो खेलाडी जसले मैदान छोडेर विदेश जाने लाइनमा बस्यो, त्यो लेखक जसले आफ्ना भावनाहरूलाई रद्दीको टोकरीमा फ्याँकेर कपीराइटिङ गर्न थाल्यो— यी सबै मृत सपनाहरू होइनन् त?

यो सहरले केवल सपना मात्र मार्दैन, यसले त मानिसका सम्बन्धहरूलाई पनि बिस्तारै दिमकले जस्तै खाएर सिद्ध्याउँछ। गाउँमा छँदा छिमेकीको दुःखमा रोइदिने आँखाहरू यहाँ छिमेकीको घरमा आगो लाग्दा पनि झ्याल बन्द गरेर बस्छन्। आमाबाबुका काँधमा हात राखेर "म छु नि" भन्ने सन्तानहरू यहाँ महिनाको अन्त्यमा भाडा कसरी तिर्ने भन्ने चिन्तामा आफ्नै परिवारलाई बिर्सन्छन्। यहाँ माया र प्रेम पनि नाफा र घाटाको हिसाबकिताबमा जोडिन्छ। कसैले कसैलाई निःस्वार्थ भावनाले माया गर्दैन। सबैलाई केही न केही चाहिएको छ। यदि तिमीसँग दिनका लागि केही छैन भने, तिमी यो सहरका लागि बिल्कुलै अयोग्य र बेकार हौ।

कहिलेकाहीँ मलाई लाग्छ, यो सहरका अग्ला-अग्ला कंक्रिटका महलहरू भवनहरू मात्र होइनन्, यी त सपनाहरूको चिहानमा ठड्याइएका सालिकहरू हुन्। हरेक इँटामा, हरेक सिमेन्टको गारोमा कसै न कसैको पसिना, कसैको आँसु र कसैको अधुरो चाहना पुरिएको छ। हामी ती चमकधमक पूर्ण मलहरू, चिल्ला सडकहरू र झिलिमिली बत्तीहरू देखेर अलमलिन्छौँ, तर ती बत्तीहरूको मुनि कति धेरै अँध्यारो छ भन्ने कुरा केवल तिनैले बुझ्छन् जो यो चक्रव्युहमा फसिसकेका छन्। यो सहरले हामीलाई ठूला सपना देखाउँछ, लोभ्याउँछ, र जब हामी त्यसको पछि दौडिन थाल्छौँ, यसले हाम्रा गोडाहरू भाँचिदिन्छ।

अनि अचम्मको कुरा त के छ भने, यति धेरै पीडा, यति धेरै निराशा र यति धेरै मृत्यु भोगेर पनि मानिसहरू यो सहर छाडेर जान सक्दैनन्। यो एउटा यस्तो दलदल हो, जहाँ जति उम्किन खोज्यो, मानिस उति नै भासिँदै जान्छ। हामीलाई लाग्छ, "ल त, अर्को एक महिना...", "अर्को एक वर्ष...", "यो काम सकियोस् अनि...", तर त्यो "अनि" कहिल्यै आउँदैन। हामी आफ्नै अगाडि आफ्ना सपनाहरूलाई दिनहुँ मरिरहेको देख्छौँ, तर पनि एउटा अनौठो भ्रममा बाँचिरहन्छौँ कि भोलि सबै ठिक हुनेछ। यो आशा नै वास्तवमा सबैभन्दा ठूलो अभिशाप हो, जसले हामीलाई यो मृत सहरको बन्धनबाट कहिल्यै मुक्त हुन दिँदैन।

अहिले बाहिर बिस्तारै उज्यालो हुन थालेको छ। आकाशको कालो रङ्ग अलि खैरो हुँदैछ। अब फेरि यो सहर ब्युँझिनेछ। तर यो ब्युँझाई जीवनको ब्युँझाई हुनेछैन, यो त केवल मेसिनहरू पुनः चालू हुने समय हुनेछ। मानिसहरू फेरि आफ्नो घरबाट निस्किनेछन्, उही हतार, उही दौडधुप, उही दबाब र उही शून्यता बोकेर। सडकहरू फेरि गाडीको हर्न र धुवाँले भरिनेछन्। तर ती गाडीहरूमा सवार मानिसहरूको अनुहारमा हेर्नुभयो भने तपाईंले जीवन होइन, केवल थकान र निराशा मात्र देख्नुहुनेछ। उनीहरू जिउँदा छन्, किनकि उनीहरूको सास चलिरहेको छ, तर उनीहरूभित्रको मान्छे, उनीहरूभित्रको उत्साह र उनीहरूको सपना धेरै पहिले नै मरिसकेको छ।

म आफ्ना दुवै हातले आफ्नो अनुहार ढाक्छु। मलाई डर लाग्छ— के म पनि पूर्ण रूपमा यो सहर जस्तै भइसकेको छु? के मेरो भित्री आत्मा पनि अब मरेर निर्जीव भइसकेको छ? म आफ्नो मुटुमा हात राख्छु, त्यहाँ अझै पनि धड्कन त छ, तर त्यो धड्कनमा पहिले जस्तो संगीत छैन, केवल एउटा यान्त्रिक आवाज छ। म पनि तिनै मृत सपनाहरूको जुलुसमा सामेल भइसकेको छु, जसको न कुनै गन्तव्य छ, न त कुनै फर्कने बाटो।

हे मृत सपनाहरूको सहर, तँ कति क्रूर छस्! तँ मानिसका आँखाहरूबाट सपना खोसेर तिनलाई केवल सम्झनाको काँढा मात्र बाँकी राखिदिन्छस्। तैपनि मानिसहरू तेरै पूजा गर्छन्, तेरै शरणमा आउँछन्। तर मलाई अब यो नाटकबाट मुक्ति चाहिएको छ। मलाई ती हरिया डाँडाहरू, त्यो स्वच्छ हावा र ती सरल मानिसहरूको काखमा फर्कनु छ, जहाँ सपनाहरू मर्दैनन्, जहाँ मानिसहरू अझै पनि मान्छे भएर बाँच्छन्। तर के म कहिल्यै फर्कन सकौँला? या म पनि यही सहरको कुनै एउटा अँध्यारो गल्लीमा, कंक्रिटको कुनामा, आफ्ना मृत सपनाहरूसँगै सधैँका लागि बिलाएर जानेछु? यो प्रश्नको उत्तर न त मलाई थाहा छ, न त यो निष्ठुरी सहरले नै कहिल्यै दिनेछ। केवल यो सन्नाटा बाँकी छ, अनि यो चिसो हावा... जुन मेरो अनुहारमा ठोक्किएर मलाई जिउँदो लास भएको आभास गराइरहन्छ।