आँसुको किनार

समयको बहावसँगै मानिस कति टाढा पुग्छ, तर यादहरू भने सधैँ त्यही किनारमा उभिएर कुरिरहेका हुन्छन्। जीवन पनि त आखिर नदीकै एउटा रूप रहेछ, जहाँ सुखका लहरहरू आउँछन् र क्षणभरमै बिलाउँछन्, अनि किनारमा बाँकी रहन्छ केवल आँसुको एउटा चिसो र गहिरो डोब। आज म यही किनारमा उभिएर आफ्नै अतीततिर फर्किहेरिरहेछु। यहाँबाट हेर्दा मेरा विगतका हरेक पाईलाहरू कुनै अलमल परेको यात्रीका जस्तै देखिन्छन्, जसले बाटो त हिँड्यो तर कहिल्यै आफ्नो गन्तव्य पाउन सकेन। यो आँसुको किनार मेरो लागि कुनै नयाँ ठाउँ होइन, यो त मेरो आत्माको त्यो मझेरी हो जहाँ म हरेक साँझ आफ्ना पुराना भावनाहरूसँग एक्लै संवाद गर्न पुग्छु।

कहिलेकाहीँ सोच्छु, आँसुको पनि आफ्नै एउटा भाषा हुन्छ, आफ्नै एउटा व्याकरण हुन्छ। मानिसहरू भन्छन् आँसु त केवल दुखाईको उपज हो, तर मलाई लाग्छ आँसु त त्यो पोखिएको माया हो जुन ओठहरूले कहिल्यै भन्न सकेनन्। जब शब्दहरू कमजोर हुन्छन्, जब हृदयको बोझ सहनै नसकिने गरी भारी हुन्छ, तब यही आँसुले आँखाको डिलबाट खसेर मनलाई हलुका बनाउने प्रयास गर्छ। तर के साँच्चै आँसु बगेपछि मन हलुका हुन्छ त? म त जति पटक रुन्छु, उति नै यो किनार अझ फराकिलो र गहिरो भएको महसुस गर्छु। यो किनारमा उभिएर हेर्दा मलाई आफ्ना ती सम्पूर्ण सम्झनाहरूको याद आउँछ, जुन कहिल्यै पुराना भएनन्, केवल समयको धुलोमुनि थिचिएर बसे।

संसारको रङ्गमञ्चमा हामी सबैले कुनै न कुनै अभिनय गरिरहेकै हुन्छौँ। अरूको अगाडि हाँस्नु, मुस्कुराउनु, र म बिल्कुल ठीक छु भनेर देखाउनु हाम्रो दैनिक जीवनको एउटा अनिवार्य हिस्सा बनिसकेको छ। तर जब साँझ पर्छ, जब कोठाको उज्यालो निभाएर म एक्लै हुन्छु, तब त्यो अभिनयको मुखौटा आफैँ खस्छ। त्यसपछि सुरु हुन्छ मेरो वास्तविक रूप, मेरो वास्तविक यात्रा—यही आँसुको किनारतर्फको यात्रा। यहाँ कसैको दबाब छैन, कसैको मूल्यांकन छैन, र कसैलाई स्पष्टीकरण दिनुपर्ने बाध्यता पनि छैन। यहाँ त केवल म छु र मेरो मनभित्र गुम्सिएर बसेका हजारौँ अनुत्तरित प्रश्नहरू छन्।

मानिसहरू सोध्छन् कि तिमी यति धेरै टोलाउँछौ किन? तर तिनीहरूलाई कसरी बुझाऊँ कि मेरो भित्री मन एउटा यस्तो आँधीसँग जुधिरहेको छ जसको कुनै अन्त्य छैन। मैले जीवनमा धेरै कुरा पाउन खोजेँ, धेरै मानिसहरूलाई आफ्नो बनाउन खोजेँ, तर अन्ततः मैले बुझेँ कि यहाँ केही पनि स्थायी छैन। मानिसहरू आउँछन्, छाडेर जान्छन्, समय बदलिन्छ, मौसम बदलिन्छ, र मानिसका प्राथमिकताहरू बदलिन्छन्। तर यो आँसुको किनार भने सधैँ उस्तै रहन्छ—छलछामरहित, निश्चल र मप्रति सधैँ वफादार। यसले मलाई कहिल्यै धोका दिएन, यसले मलाई मेरो दुखाइको महसुस गराइरह्यो।

कतिपय रातहरू यस्ता हुन्छन् जहाँ अनिद्राले मलाई अँगालो हाल्छ र म घण्टौँसम्म टोलाएर झ्याल बाहिरको अन्धकारलाई हेरिरहन्छु। त्यो अँध्यारोमा मलाई लाग्छ कि मेरो जीवन पनि त यही अन्धकारजस्तै हो, जसको कुनै सिमाना छैन। म त्यही अँध्यारोमा आफ्ना विगतका दिनहरू खोज्न थाल्छु। ती दिनहरू जब म खुसी थिएँ, जब मेरो मुस्कानमा कुनै बनावटीपन थिएन, जब मेरो हृदयमा कसैलाई गुमाउने डर थिएन। तर ती दिनहरू अब केवल इतिहास बनिसकेका छन्। तिनीहरू फर्किएर आउने छैनन्, केवल तिनीहरूको यादले मेरो आँखाको डिललाई फेरि भिजाइदिन्छ।

मलाई याद छ, जब मैले पहिलो पटक आफूलाई पूर्ण रूपमा एक्लो महसुस गरेको थिएँ, त्यतिबेला मलाई कसैको काँधको आवश्यकता थियो, कसैको न्यानो स्पर्शको आवश्यकता थियो जसले मलाई भन्न सकोस् कि सब ठीक हुनेछ। तर त्यतिबेला मेरो वरिपरि कोही थिएन। केवल मेरो आफ्नै छाया थियो र मेरा ती ताता आँसुहरू थिए जसले मेरो गालालाई स्पर्श गर्दै भुइँमा खसिरहेका थिए। त्यही दिनदेखि मैले यो आँसुको किनारसँग नाता जोडेको हुँ। मैले बुझेँ कि दुखाइमा अरूको सहारा खोज्नु भनेको आफ्नो कमजोरीलाई अझ बढाउनु हो। आफ्ना आँसुहरूलाई आफैँ पुछ्न सिक्नु पर्छ, आफ्ना घाउहरूलाई आफैँ सहलाउन सिक्नु पर्छ।

कहिलेकाहीँ यो किनारमा बस्दा मलाई लाग्छ कि म यो विशाल संसारको एक अत्यन्तै सानो र उपेक्षित कण हुँ। मानिसहरू आफ्नो धुनमा दौडिरहेका छन्, सबैलाई कतै न कतै पुग्नु छ, कसैलाई केही न केही प्राप्त गर्नु छ। तर म भने यही किनारमा अडिएर बसेको छु, मानौँ मेरो दौड सकिइसकेको छ। मलाई अब केही पाउनु छैन, कसैलाई जित्नु छैन। म त केवल आफ्नो भित्री अशान्तिलाई शान्त पार्न चाहन्छु। तर यो अशान्ति यति गहिरो छ कि यसलाई शान्त पार्न सायद एउटा सिङ्गो जीवन पनि कम हुन्छ।

जीवनले मलाई धेरै कुरा सिकायो, तर ती सबै पाठहरू निकै कठोर थिए। यसले मलाई मानिसहरूलाई चिन्न सिकायो, विश्वासको मूल्य बुझायो, र धोकाको तीतो स्वाद चाख्न बाध्य बनायो। जब हामी कसैलाई आफ्नो सबैभन्दा नजिकको मान्छौँ, जब हामी कसैलाई आफ्नो पूरै संसार सुम्पिदिन्छौँ, तब तिनै मानिसहरूले दिएको चोट सबैभन्दा गहिरो हुन्छ। ती चोटहरू बाहिरबाट देखिँदैनन्, तिनबाट रक्तस्राव हुँदैन, तर तिनले हृदयलाई भित्रभित्रै क्षत-विक्षत बनाइदिन्छन्। त्यस्तै अदृश्य घाउहरू बोकेर म आज यहाँ उभिएको छु। मेरो प्रत्येक सासमा एउटा मौन चीत्कार छ, मेरो प्रत्येक धड्कनमा एउटा अधुरो कथा छ।

यो आँसुको किनारमा उभिएर हेर्दा मलाई लाग्छ कि जीवन एउटा यस्तो नदी हो जसको अर्को किनार कहिल्यै देखिँदैन। हामी केवल पौडिरहन्छौँ, कहिले लहरहरूसँग जुध्दै त कहिले तिनीहरूसँगै बग्दै। तर अन्ततः हामी सबै थाक्छौँ। जब हातखुट्टा चल्न छाड्छन्, जब हिम्मत टुट्छ, तब हामी यही किनारमा आएर सुस्ताउँछौँ। यो किनार विश्रामको ठाउँ हो, तर यो विश्राममा कुनै सुख छैन, केवल एउटा गहिरो शून्यता छ। यो शून्यताले मलाई हरेक पल घेरिरहन्छ, मलाई आफ्नै अस्तित्वमाथि शङ्का लाग्न थाल्छ।

के म साँच्चै जीवित छु? वा केवल मेरो शरीरले सासलाभ गरिरहेको छ र मेरो आत्मा धेरै पहिले नै मरिसकेको छ? यो प्रश्न म निरन्तर आफैँलाई सोध्छु। तर जवाफ पाउँदिनँ। यदि म जीवित छु भने मलाई यति धेरै दुखाइ किन हुन्छ? र यदि म मरिसकेको छु भने मेरा आँखाहरूबाट यो आँसु किन बगिरहन्छ? सायद जीवन र मृत्युको बीचमा एउटा यस्तो अवस्था पनि हुन्छ जहाँ मानिस न त पूरै बाँच्न सक्छ, न त पूरै मर्न नै सक्छ। म अहिले त्यही बीचको दोबाटोमा उभिएको छु, जहाँबाट अगाडि जाने कुनै बाटो देखिँदैन र पछाडि फर्कने कुनै सम्भावना छैन।

हामी प्रायः खुसीको खोजीमा जीवनभर दौडिरहन्छौँ। हामीलाई लाग्छ कि धन, सम्पत्ति, पद वा मानिसहरूको साथले हामीलाई खुसी दिनेछ। तर यो सबै एउटा भ्रम मात्र रहेछ। खुसी त क्षणभङ्गुर हुन्छ, यो आउँछ र बिलाउँछ। तर दुःख भने स्थायी हुन्छ, यो हामीभित्रै बसिरहन्छ, कुनै पुरानो साथीजस्तै। जब म यो आँसुको किनारमा पुग्छु, मलाई महसुस हुन्छ कि दुःख नै मेरो सबैभन्दा सच्चा साथी हो। यसले मलाई कहिल्यै छाडेन। जब सबैले मलाई छाडेर गए, तब पनि यो दुःख मभित्रै थियो, मलाई मेरो वास्तविक अस्तित्वको याद दिलाउँदै।

बिहानको मिरमिरे उज्यालो हुन लाग्दा पनि मेरो यो मौन यात्रा सकिँदैन। पूर्वबाट घामका झुल्काहरू आउँछन्, संसार फेरि आफ्नै धुनमा जाग्छ, मानिसहरू फेरि आफ्नो अभिनयको सुरुवात गर्छन्। तर मेरो लागि भने यो नयाँ दिनले पनि कुनै नयाँ आशा ल्याउँदैन। यो केवल अर्को एउटा यस्तो दिन हो जहाँ मैले फेरि आफ्ना आँसुहरूलाई लुकाउनुपर्नेछ, फेरि मुस्कानको मुखौटा लगाउनुपर्नेछ, र फेरि संसारको अगाडि बलियो भएको नाटक गर्नुपर्नेछ। तर मलाई थाहा छ, जब फेरि रात पर्नेछ, जब यो संसार सुत्नेछ, म फेरि यही किनारमा फर्किनेछु।

यो आँसुको किनार मेरो अन्तिम आश्रयस्थल हो। यहाँ म आफ्नो वास्तविक रूपमा रहन सक्छु। यहाँ म आफ्ना कमजोरीहरूलाई स्वीकार गर्न सक्छु, म आफ्ना असफलताहरूमा रुन सक्छु, र म आफ्नो अधुरोपनलाई अङ्गाल्न सक्छु। मलाई अब कसैसँग कुनै गुनासो छैन, कसैप्रति कुनै द्वेष छैन। मैले समय र परिस्थितिलाई स्वीकार गर्न सिकिसकेको छु। यो आँसुको किनारले मलाई धैर्यता सिकाएको छ, यसले मलाई आफ्नै दुखाइसँग जिउने कला सिकाएको छ।

म जान्दछु कि मेरो यो कथा कसैले सुन्ने छैन, मेरो यो मौनतालाई कसैले बुझ्ने छैन। तर मलाई अब कसैले बुझोस् भन्ने चाहना पनि छैन। म केवल यो किनारको हावासँग आफ्नो कथा भन्न चाहन्छु, म मेरा आँसुहरूलाई यो नदीको बहावमा मिसाउन चाहन्छु। सायद कुनै दिन यो नदीले मेरो आँसुलाई समुद्रसम्म पुर्‍याउनेछ, र मेरो यो गहिरो दुखाइ पनि त्यो विशाल समुद्रमा लीन हुनेछ। त्यतिन्जेलसम्म, म यहीँ बस्नेछु, यही आँसुको किनारमा, आफ्नै सम्झनाहरूको शीतल छहरीमुनि, आफ्नो आत्माको अन्तिम शान्तिको पर्खाइमा।

समय बित्दै जानेछ, मानिसहरू आउने-जाने क्रम जारी रहनेछ, तर यो किनारमा कोरिएका मेरा पाइलाका छापहरू र मेरा आँसुका डोबहरू सधैँभरि रहिरहनेछन्। तिनीहरूले साक्षी दिनेछन् कि यहाँ एउटा यस्तो मानिस पनि आएको थियो, जसले संसारसँग केही मागेन, केवल आफ्नो दुखाइलाई मुस्कुराउँदै स्वीकार गर्यो र यही आँसुको किनारमा आफ्नो पूरै जीवन बिताइदियो। यो किनार नै मेरो पहिचान हो, यो किनार नै मेरो जीवनको अन्तिम सत्य हो।