बितेका पलहरूका मलामी

बितेका पलहरूका मलामी... कति अनौठो र गहिरो नाम। म आज यही बितेका दिनहरू, हराएका समयहरू अनि मरेका सपनाहरूको मलामी बनेर उभिएको छु। मानिसहरू त मरेका शरीरका मात्र मलामी जान्छन्, तर म भने आफ्नै छातीभित्र मरेका पलहरूको मलामी जाँदैछु। घाटमा काठका सुकेका दाउराहरू बल्छन्, धूवाँको कालो बाफ उड्छ अनि मानिसको खरानी नदीको चिसो पानीमा मिसिएर बगाइन्छ। तर यो मेरो छातीभित्र बलिरहेको चिता कस्तो हो, जहाँ कुनै दाउरा चाहिँदैन, कुनै आगोको झिल्को देखिँदैन, तर पनि दिनरात एउटा अदृश्य धूवाँ उडिरहन्छ? मेरो मुटुको एउटा कुनामा हरपल हाम्रा ती बितेका पलहरूको मलामीयात्रा चलिरहेको छ।

समय कति बलियो र निर्दयी हुँदो रहेछ। हिजो मात्र जस्तो लाग्छ, जब हामी सँगै थियौँ, हाँस्दै थियौँ, भविष्यका असङ्ख्य सपनाहरूका रङ्गीन महलहरू बनाउँदै थियौँ। त्यो बेला लाग्थ्यो, यो समय हाम्रै हो, यो खुसी हाम्रै हो, अनि यो जीवन सधैँ यसरी नै अघि बढिरहनेछ। हाम्रा साना-साना कुराकानीहरू, ती अर्थहीन तर प्रिय हाँसोहरू, साँझको त्यो मन्द हावामा सँगै हिँडेका पाइलाहरू, र एकअर्काको आँखामा हेरेर मौनतामै धेरै कुरा बुझ्ने ती क्षणहरू। कति जीवन्त थिए ती पलहरू। लाग्थ्यो, ती पल कहिल्यै मर्ने छैनन्। तर समयको एउटा सानो आँधीले सबै कुरा कसरी बदलेर राखिदियो। आज ती सबै पलहरू निर्जीव बनेका छन्, मृत बनेका छन्। अनि म, तिनै मृत पलहरूको अन्तिम संस्कार गर्न निस्किएको एउटा टोलाएको मलामी बनेको छु।

मानिसहरू भन्छन्, समयले सबै घाउहरू भर्छ। तर मलाई लाग्छ, समयले घाउ भर्दैन, केवल त्यो घाउको दुखाइ सहने बानी पारिदिन्छ। बितेका दिनहरू छातीमा गहिरो डोब बनेर बसिरहन्छन्। जब-जब साँझ पर्छ, जब आकाशमा रातो घाम अस्ताउन थाल्छ, तब-तब ती मरेका समयहरू मेरो अगाडि खडा हुन्छन्। तिनले मलाई हेरेर प्रश्न गर्छन्— तिमीले हामीलाई बचाउन किन सकेनौ? तिमीले ती सुन्दर क्षणहरूलाई समयको आँधीबाट जोगाउन किन सकेनौ? मसँग कुनै उत्तर हुँदैन। म केवल मौन भएर आफ्नै आँखाहरू रसाएको हेरिरहन्छु। मलामी जाँदा मानिसहरू काँधमा शव बोक्छन्, तर म त आफ्नो आत्मामा बितेका ती असङ्ख्य पलहरूको बोझ बोकेर हिँडिरहेको छु। यो बोझ कुनै काठ वा ढुङ्गाको भन्दा कयौँ गुणा गरौँ छ।

कहिलेकाहीँ म सोध्छु, के म मात्रै हो बितेका पलहरूको मलामी बनेर हिँड्ने? कि यो संसारका हरेक मानिस कतै न कतै आफ्नै बितेका दिनहरूको अन्तिम यात्रामा सामेल भइरहेका छन्? सायद सबैको एउटा आफ्नै मलामीयात्रा हुन्छ। कोही छुटेका सम्बन्धहरूको मलामी जान्छन्, कोही अधुरा सपनाहरूको मलामी जान्छन्, त कोही आफ्नै हराएको बाल्यकाल र असीम खुसीहरूको मलामी जान्छन्। तर मेरो कथा अलि फरक छ, म त ती सम्पूर्ण समयका पलहरूको मलामी हुँ, जसले मलाई कहिले अति खुसी बनाएका थिए भने आज तिनै पलहरूले मलाई यति एक्लो र शून्य बनाइदिएका छन्। जुन पलहरूले हिजो मलाई जीवन जिउने आशा दिएका थिए, आज तिनै पलहरूको लास बोकेर म आफ्नै मसानघाटजस्तो मनमा भौँतारिरहेको छु।

म सम्झिन्छु, त्यो पहिलो भेट, ती बाचा-कसमहरू, त्यो न्यानो अँगालो र त्यो विश्वास। ती सबै कति वास्तविक थिए। तर आज ती केवल स्मृतिमा सीमित भएका छन्। स्मृति पनि कति अनौठो चिज हो, न त यसलाई समातेर राख्न सकिन्छ, न त यसलाई पूर्ण रूपमा बिर्सन नै सकिन्छ। जब म आफ्ना आँखाहरू बन्द गर्छु, ती बितेका पलहरू मेरो सामुन्ने आँखै अगाडि जीवित भएर आउँछन्। तिनले मलाई बोलाउँछन्, मुस्कुराउँछन् र भन्छन्, हेर हामी त यहीँ छौँ। तर जब म तिनलाई समात्न हात अगाडि बढाउँछु, ती केवल हावाका झोंकाजस्तै मेरो औँलाहरूको बीचबाट उम्केर जान्छन्। अनि म फेरि एक्लै उभिन्छु, त्यही मसानघाटमा, जहाँ केवल मेरो अतीतको खरानी बाँकी छ।

घाटमा शव जलाउँदा मानिसहरू अलिकति जल अर्पण गर्छन्, अन्तिम बिदाइ गर्छन् र फर्किन्छन्। तर मेरो यो आन्तरिक मलामीयात्रा कहिल्यै सकिँदैन। म दिनहुँ ती बितेका पलहरूलाई आफ्नै आँसुको जलले भिजाउँछु, तिनलाई अन्तिम बिदाइ दिन खोज्छु, तर ती पलहरू फेरि अर्को मोडमा मेरो पर्खाइमा बसिरहेका हुन्छन्। यो कस्तो सजाय हो? जहाँ मानिस न त पूर्ण रूपमा विगतमा जिउन सक्छ, न त वर्तमानलाई अँगाल्न नै सक्छ। म वर्तमानको सडकमा हिँड्छु, तर मेरो मन भने सधैँ अतीतको त्यो घाटतिरै मोडिन्छ। मानौँ मेरो जीवनको असली कथा त उहिल्यै सकिइसकेको छ, र अब केवल यसको एउटा धुमिल छाया मात्र बाँकी छ, जसले बितेका पलहरूको मलामी बनेर हिँड्ने काम मात्र गरिरहेको छ।

आज यो नीरव रातमा, जब सारा संसार सुतिरहेको छ, मेरो मनभित्र फेरि त्यही मलामीको लाम लागेको छ। एउटा पल आउँछ, उसले मेरो बाल्यकालको त्यो निर्दोष हाँसो बोकेको छ। अर्को पल आउँछ, उसले मेरो जवानीको त्यो निस्फिक्री र उत्साह बोकेको छ। अनि अर्को पल आउँछ, जसले हाम्रा ती असङ्ख्य मिठा संवादहरू र सँगै बिताएका न्यानो पलहरू बोकेको छ। यी सबै पलहरू आज लासजस्तै लाग्छन्, जुन कहिल्यै ब्युँतिने छैनन्। म तिनलाई पालैपालो मेरो मनको घाटमा राख्छु, र आफ्नै श्वासको आगोले तिनलाई जलाउने प्रयास गर्छु। तर यी पलहरू त अमर रहेछन्, ती जल्छन् तर खरानी हुँदैनन्, ती हराउँछन् तर कहिल्यै पूर्ण रूपमा समाप्त हुँदैनन्। तिनले मलाई सधैँ एउटै कुराको याद दिलाइरहन्छन्— जुन समय एकपटक बगेर जान्छ, त्यो कहिल्यै फर्किएर आउँदैन।

कति अनौठो छ है यो जीवनको चक्र। मानिस जसलाई सबैभन्दा बढी माया गर्छ, जसलाई आफ्नो जीवनको आधार मान्छ, समयले त्यसैलाई एक दिन अतीत बनाइदिन्छ। अनि हामी केवल त्यो अतीतको अवशेष समातेर बसिरहन्छौँ। मलाई कहिलेकाहीँ लाग्छ, यदि मैले ती पलहरूलाई त्यति धेरै माया नगरेको भए, यदि मैले तिनलाई यति धेरै आफ्नै नसम्झिएको भए, सायद आज मलाई यति धेरै दर्द हुने थिएन। तर माया नगरी जिउनु पनि त कुनै जिउनु हो र? खुसी हुनुको मूल्य नै यही हो कि पछि त्यसको सम्झनाले मानिसलाई रुवाउँछ। आज म जुन पीडा भोगिरहेको छु, त्यो मेरो हिजोको अति खुसी हुनुको मूल्य हो। मेरो विगतको त्यो सुन्दरता नै आज मेरो वर्तमानको सबैभन्दा ठूलो अभिशाप बनेको छ।

बितेका पलहरूका यी मलामीहरूले मलाई एउटा कुरा भने पक्कै सिकाएका छन्। जीवन भनेको पाउनु र गुमाउनुको एउटा निरन्तर प्रक्रिया हो। हामीले आज जसलाई अँगालेका छौँ, भोलि त्यो केवल एउटा सम्झना बन्नेछ। हामी आफैँ पनि त कुनै दिन कसैको बितेको पल बन्नेछौँ, अनि कोही अरू नै हाम्रो मलामी बनेर हिँड्नेछ। यो सोचले मलाई अलिकति शान्ति दिन्छ, तर फेरि जब सम्झनाको नयाँ लहर आउँछ, मेरो यो शान्ति फेरि भङ्ग हुन्छ। म फेरि त्यही एक्लो मलामी बन्छु, जो आफ्नै अतीतको लास बोकेर बाटो खोजिरहेको छ।

म अझै कति समय यसरी हिँड्नुपर्ने हो, मलाई थाहा छैन। म अझै कति दिन ती मरेका सपनाहरू र छुटेका पलहरूको मलामी बनिरहनुपर्ने हो, मलाई थाहा छैन। तर एउटा कुरा निश्चित छ, जबसम्म मेरो यो छातीमा श्वास चल्छ, तबसम्म मेरो मनभित्र बितेका पलहरूको यो मलामीयात्रा चलिनैरहनेछ। म तिनलाई बिर्सन सक्दिनँ, किनकि ती पलहरू केवल समय मात्र थिएनन्, ती त मेरो अस्तित्वका टुक्राहरू थिए। तिनलाई जलाउनु भनेको आफ्नै आत्माको एउटा अंशलाई जलाउनु हो। त्यसैले म यो मलामीको रूपमा हिँडिरहनेछु, मौन, उदास अनि टोलाउँदै, आफ्नै बितेका पलहरूलाई अन्तिम श्रद्धाञ्जली दिँदै, र फेरि तिनै पलहरूको सम्झनामा अलिकति आँसु खसाल्दै।

र अन्तमा, यो मलामीयात्रा कुनै अन्त्य होइन, यो त मेरो जीवनको एउटा यस्तो सत्य हो, जसलाई मैले सहनु छ, जित्नु छ र यसैको साथमा अघि बढ्नु छ। म बितेका पलहरूलाई सलाम गर्छु, तिनले मलाई खुसी दिए, तिनले मलाई पीडा दिए, र तिनै पलहरूले मलाई मानिस हुनुको पूर्ण महसुस गराए। म तिनको मलामी हुँ, तर म तिनको ऋणी पनि हुँ। यो अन्धकार रातमा, आफ्नै मनको घाटमा उभिँदै म ती सबै बितेका पलहरूलाई अन्तिम बिदाइ गर्छु, यो आशामा कि सायद भोलिको नयाँ बिहानीले मेरो यो मलामी यात्रालाई अलिकति भए पनि शान्ति दिनेछ, र मेरो यो उदास छातीभित्र फेरि कुनै नयाँ पलले जन्म लिनेछ।